पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांचा परदेश दौरा नेहमीच चर्चेचा विषय असतो. मग ते तिथले त्यांचे स्वागत असो किंवा त्यांनी दिलेली भाषणे. मात्र, अलीकडच्या न्यूझीलंड दौऱ्यादरम्यान एका वेगळ्याच विषयाने सोशल मीडियावर धुमाकूळ घातला आहे. तो विषय म्हणजे,पंतप्रधान मोदी प्रेस कॉन्फरन्स का करत नाहीत?
न्यूझीलंडमधील तो प्रश्न आणि अब्बा डब्बा जब्बा उत्तर
जेव्हा पंतप्रधान मोदी नॉर्वेमध्ये होते, तेव्हाही एका पत्रकाराने हाच प्रश्न विचारला होता की ते प्रेस कॉन्फरन्स का टाळतात. आता न्यूझीलंडमध्येही तोच प्रश्न पुन्हा समोर आला. न्यूझीलंडसारख्या देशात, जिथे पत्रकारिता अत्यंत स्वतंत्र मानली जाते, तिथे अशा प्रश्नांची अपेक्षा असतेच. या प्रश्नाला उत्तर देताना भारतीय अधिकारी रुद्रेंद्र टंडन यांनी जो तर्क मांडला, त्याची सध्या जोरदार चर्चा होत आहे.
त्यांनी सांगितले की, भारत हा असा देश आहे जिथे मतदार प्रामुख्याने ग्रामीण भागातील आहेत. मोदी हे एक यशस्वी राजकारणी आहेत आणि त्यांना आपल्या मतदारांशी थेट संपर्क साधायला आवडते. ग्रामीण जनतेला मध्यस्थांमार्फत (पत्रकारांमार्फत) बोललेले आवडत नाही, तर त्यांना नेत्याशी थेट संवाद हवा असतो, असे टंडन यांनी सुचवले. स्त्रोतांनुसार, या उत्तराला व्हिडिओमध्ये अब्बा डब्बा जब्बा असे उपरोधिकपणे संबोधले गेले आहे, कारण पत्रकाराच्या प्रश्नाला थेट उत्तर देण्याऐवजी हा एक प्रकारचा वेळकाढूपणा वाटतो.
ग्रामीण भारताचा अपमान की अज्ञान?
अधिकाऱ्याच्या या तर्कावर कडाडून टीका करण्यात आली आहे. अधिकाऱ्याने असे सुचवले की ग्रामीण जनतेला तंत्रज्ञान किंवा प्रेस कॉन्फरन्सची गरज समजत नाही. मात्र, आजचा ग्रामीण तरुण तंत्रज्ञान समजतो, तो इंजिनिअर आहे, ट्रॅक्टर चालवतो आणि गरज पडल्यास क्षेपणास्त्रही डागू शकतो. ग्रामीण भागातील व्यक्तीला एआय (AI) किंवा आधुनिक तंत्रज्ञानाची समज नाही, असे म्हणणे म्हणजे आजच्या बदलत्या भारताकडे दुर्लक्ष करण्यासारखे आहे. जर एखादा ग्रामीण तरुण त्या अधिकाऱ्याच्या जागी असता, तर त्याने यापेक्षा चांगले उत्तर दिले असते, असा टोलाही लगावण्यात आला आहे.
आपत्तीत संधी शोधणारे अधिकारी
स्त्रोतांनुसार, भारतीय अधिकाऱ्यांसाठी ही एक प्रकारची आपत्तीत संधी आहे. जो अधिकारी मोदींच्या प्रेस कॉन्फरन्स न करण्यावर सर्वात चोचक किंवा प्रभावी उत्तर तयार करेल, त्याचे प्रमोशन निश्चित होऊ शकते. जसे इंग्रजांच्या काळात फोडा आणि राज्य करा हा मंत्र यशस्वी झाला होता, तसाच एखादा कॅची मंत्र या अधिकाऱ्यांनी शोधणे गरजेचे आहे, जेणेकरून त्यांची आणि सरकारची परदेशात फजिती होणार नाही.
पंतप्रधान मोदी आणि न्यूझीलंडचे जुने नाते
या दौऱ्यात पंतप्रधान मोदींनी आपल्या जुन्या आठवणींना उजाळा दिला. त्यांनी सांगितले की, २५-३० वर्षांपूर्वी जेव्हा त्यांना कोणी ओळखत नव्हते आणि ते कोणत्याही सरकारी पदावर नव्हते, तेव्हाही ते न्यूझीलंडला आले होते. त्यावेळी त्यांना एका मित्राने मफलर, टोपी आणि हातमोजे भेट दिले होते, जे त्यांनी आजही जपून ठेवले आहेत. सोशल मीडियावर यावरही प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले जात आहे की, ज्या वेळी एक सामान्य मध्यमवर्गीय माणूस दिल्ली ते मुंबई असा प्रवास करताना दहा वेळा विचार करतो, त्या वेळी मोदी कोणत्याही पदावर नसताना न्यूझीलंडला कसे गेले असतील?
१८ तास काम आणि मॅथेमॅटिक्सची जादू
पंतप्रधान मोदी १८-१८ तास काम करतात आणि ते कधी झोपतही नाहीत, असा दावा त्यांच्या समर्थकांकडून केला जातो. झोप न घेणे हे आरोग्यासाठी अपायकारक असूनही अशा गोष्टींचे उदात्तीकरण केले जाते. तसेच, मोदींच्या भाषणांमधील काही गमतीशीर गणिती आकडेमोडींचाही उल्लेख स्त्रोतात आढळतो. उदाहरणार्थ, इंडोनेशियामध्ये त्यांनी २+६ = ८ आणि १+७=८ असा जो संबंध जोडला, तो टेलिप्रॉम्प्टरवर कोणी लिहून दिला असावा, असा प्रश्न उपस्थित होतो. अशा प्रकारच्या तर्कामुळे गंभीर चर्चेची जागा विनोदाने घेतली जाते.
प्रेस कॉन्फरन्स म्हणजे काय?
शेवटी, एक महत्त्वाचा मुद्दा मांडण्यात आला आहे की, प्रेस कॉन्फरन्स म्हणजे जनतेशी संवाद (डायलॉग डिलिव्हरी) नसून पत्रकारांच्या प्रश्नांना उत्तरे देणे होय. रॅली, मन की बात किंवा टीव्हीवरील संदेश हे वैयक्तिक संवाद असू शकतात, पण लोकशाहीत पत्रकारांच्या प्रश्नांना सामोरे जाणे हे तितकेच महत्त्वाचे असते . जोपर्यंत पंतप्रधान अनस्क्रिप्टेड प्रश्नांना उत्तरे देत नाहीत, तोपर्यंत परदेश दौऱ्यात अशा प्रकारचे प्रश्न विचारले जातच राहतील.
निष्कर्ष: पंतप्रधान मोदींचा न्यूझीलंड दौरा हा केवळ राजकीय करारांसाठीच नाही, तर तिथल्या पत्रकारांनी विचारलेले प्रश्न आणि भारतीय अधिकाऱ्यांनी दिलेली अजब उत्तरे यामुळेही लक्षात राहील. लोकशाहीत संवाद महत्त्वाचा असतो, पण तो ‘वन-वे’ नसावा, तर तो प्रश्नांच्या कसोट्यांवर उतरणारा असावा, हेच या सर्व प्रकरणातून अधोरेखित होते.
