लग्नानंतर नोकरी सोडली:आता फक्त एक पत्नी अन् आई म्हणून जगतेय, सगळ्यांना आनंदी करण्याच्या प्रयत्नात स्वतःला विसरले, काय करू

प्रश्न– मी 34 वर्षांची महिला आहे. लग्नानंतर मी माझी नोकरी सोडली होती, कारण कुटुंबाची जबाबदारी वाढली होती. गेल्या काही वर्षांपासून माझी ओळख फक्त पत्नी, सून आणि आईपुरती मर्यादित राहिली आहे. अलीकडेच जेव्हा मुलांनी शाळेत जायला सुरुवात केली, तेव्हा मला जाणवले की माझे जीवन असेच निघून जात आहे. मी माझे संपूर्ण जीवन इतरांना दिले आहे, पण ते मोठे झाल्यावर निघून जातील. मग माझे काय होईल? कधी वाटते की मी पुन्हा करिअर सुरू करावे, कधी वाटते की आता खूप उशीर झाला आहे. इतरांच्या गरजा पूर्ण करता करता मी माझी ओळख गमावून बसेन अशी भीती वाटते. हे आयडेंटिटी क्रायसिस आहे का? मी स्वतःला पुन्हा कसे शोधू? तज्ज्ञ– डॉ. द्रोण शर्मा, कन्सल्टंट सायकियाट्रिस्ट, आयर्लंड, यूके. यूके, आयरिश आणि जिब्राल्टर मेडिकल कौन्सिलचे सदस्य. प्रश्न विचारल्याबद्दल धन्यवाद. ही समस्या फक्त तुमची एकटीची नाही. हजारो स्त्रिया आयुष्याच्या कोणत्या ना कोणत्या टप्प्यावर हे अनुभवतात. त्या चांगल्या माता आहेत, जबाबदार पत्नी आहेत, कुटुंबाचा मजबूत आधारस्तंभ आहेत, पण जेव्हा स्वतःबद्दल विचार येतो तेव्हा उत्तर अस्पष्ट होते. बऱ्याचदा त्या ही भावना कोणाला सांगू शकत नाहीत, कारण त्यांना वाटते की, लोक समजून घेणार नाहीत. पण मानसशास्त्रज्ञ म्हणतात की, हा काही असामान्य अनुभव नाही. हा एक विकासात्मक टप्पा आहे. हे फक्त ओळख संकट नाही अनेक लोक या स्थितीला केवळ ओळख संकट म्हणतात. पण संपूर्ण चित्र यापेक्षा खूप मोठे आहे. खरं तर यामागे अनेक भावना असतात, जसे की– म्हणजे हा केवळ “मी कोण आहे?” हा प्रश्न नाही, तर “आता माझी पुढची भूमिका काय असेल?” हा प्रश्न देखील आहे. तुम्ही खरोखरच काहीच केले नाही का? अनेक स्त्रिया म्हणतात, “मी तर गेल्या 10-15 वर्षांपासून काहीच करत नव्हते.” हीच सर्वात मोठी गैरसमजूत आहे. घर चालवणे, मुलांचे संगोपन करणे आणि संपूर्ण कुटुंबाचे व्यवस्थापन करणे हे जगातील सर्वात कठीण पूर्णवेळ कामांपैकी एक आहे. फरक फक्त इतकाच आहे की यासाठी पगार मिळत नाही. जर घर चालवणे म्हणजे कंपनी चालवणे असते तर? जर घर एक कंपनी असती किंवा तुम्ही इतकी वर्षे घरात जे काम करत होतात, तेच काम एखाद्या कंपनीत करत असता तर तुमचे काय पद (पोझिशन) असते? म्हणून, तुम्हाला आणि सर्व महिलांना माझी विनंती आहे की स्वतःला फक्त ‘गृहिणी’ म्हणू नका. खरं तर तुम्ही– तरीही रिकामेपण का जाणवते? जेव्हा मुले लहान असतात, तेव्हा त्यांना प्रत्येक वेळी, प्रत्येक कामासाठी तुमची गरज असते. पण जसजसे ते मोठे होतात, तसतसे हे सर्व बदल येतात– इतक्या वर्षांत, तेव्हा पहिल्यांदाच असे होते की तुमच्याकडे स्वतःसाठी वेळ उरतो. तेव्हा मन विचारते– 34 व्या वर्षी नवीन सुरुवात शक्य नाही का? ही सर्वात मोठी गैरसमजूत आहे. 34 व्या वर्षी काहीही उशीर झालेला नसतो. तज्ञांचे मत आहे की, ही सर्वोत्तम वेळ आहे. 34 व्या वर्षी तुमच्याकडे तो अनुभव असतो, जो 24 व्या वर्षी नव्हता. आता तुमच्याकडे या गोष्टी आहेत— हेच गुण कोणत्याही चांगल्या कर्मचाऱ्याची आणि नेत्याची ओळख असतात. नवीन सुरुवात कधीही होऊ शकते प्रौढ विकासावरील अमेरिकन मानसशास्त्रज्ञ डॅनियल लेविन्सन यांचे कार्य सांगते की, जीवन अनेक टप्प्यांमध्ये विकसित होते. प्रत्येक टप्प्यात व्यक्ती आपली भूमिका आणि उद्दिष्टांचे पुनर्मूल्यांकन करते. करिअर डेव्हलपमेंट एक्सपर्ट डोनाल्ड सुपर देखील म्हणतात की, करिअर हा आयुष्यात फक्त एकदाच घेतलेला निर्णय नाही. ही एक प्रक्रिया आहे, जी आयुष्यभर चालते. ती वेळेनुसार बदलते आणि विकसित होते. त्यामुळे अनेक वर्षांच्या करिअर ब्रेकनंतरही नवीन सुरुवात करण्याची शक्यता कधीच संपत नाही. म्हणून, हा प्रवास सुरू करण्यापूर्वी तुम्ही स्वतःला हे 5 प्रश्न विचारा– तुमची जॉब स्किल्स कशी आहेत? येथे मी तुम्हाला एक सेल्फ असेसमेंट टेस्ट देत आहे. खालील ग्राफिक्समध्ये 5 सेक्शन्समध्ये एकूण 16 प्रश्न आहेत. तुम्हाला या प्रश्नांना 1 ते 5 च्या स्केलवर रेट करायचे आहे. उदाहरणार्थ, पहिल्या प्रश्नासाठी जर तुमचे उत्तर ‘मुळीच नाही’ असेल तर 1 गुण द्या आणि जर तुमचे उत्तर ‘नेहमी’ असेल तर 5 गुण द्या. शेवटी तुमचा एकूण स्कोअर बघा. या ग्राफिकमध्ये कोणतेही स्कोअर इंटरप्रिटेशन नाही कारण गुण कमी असोत किंवा जास्त, त्यावरून तुम्ही कोणतेही नवीन काम सुरू करू शकत नाही असा निष्कर्ष निघत नाही. तुमची कौशल्ये काय आहेत? नोकरीसाठी ज्या कौशल्यांची आवश्यकता असते, ती कौशल्ये तुम्ही घर सांभाळताना आधीच शिकली आहेत, जसे की– चार आठवड्यांचा ‘कमबॅक’ प्लॅन आठवडा 1 स्वतःला पुन्हा ओळखा आठवडा 2 करिअर शोधा आठवडा 3 कार्यसंस्कृतीमध्ये परत येणे आठवडा 4 नोकरीची सुरुवात लक्षात ठेवा— पहिली नोकरी हे ध्येय नसते, तर पुढील संधीचे दार असते. रोज स्वतःला सांगा या 7 गोष्टी या सर्व तयारीसोबत हे समजून घेणे देखील महत्त्वाचे आहे की तुमचा स्वतःशी संवाद कसा आहे. स्वतःशी सकारात्मक बोला आणि रोज स्वतःला या 7 गोष्टी आठवण करून द्या– व्यावसायिक मदत कधी आवश्यक? तसे तर तुमची समस्या सेल्फ हेल्पने सहज दूर होऊ शकते. पण कधीही जर उदासी, एकटेपणा जास्त वाढला आणि त्याचा परिणाम भोजन, झोपेवर झाला तर व्यावसायिक मदत घेण्यास संकोच करू नये. अंतिम गोष्ट तुम्ही वर्षानुवर्षे संपूर्ण कुटुंबाला सांभाळले आणि आपले व्यक्तिमत्व गमावले नाही. आज परिस्थिती बदलत आहे. मुले मोठी होत आहेत. जबाबदाऱ्या बदलत आहेत. आता तुमच्या आयुष्याचा पुढील आणि नवीन अध्याय सुरू होत आहे. हा अध्यायही तुम्ही खूप सुंदरपणे घडवाल. लक्षात ठेवा, तुम्ही मागे फिरत नाही आहात, तर पुढे जात आहात.