अमरावती येथील मातोश्री विमलाबाई देशमुख महाविद्यालयात पहिले डॉ. पंजाबराव देशमुख विचार साहित्य संमेलन पार पडले. या संमेलनात मराठी विद्यापीठाचे कुलगुरु डॉ. अविनाश आवलगावकर यांनी डॉ. पंजाबराव उपाख्य भाऊसाहेब देशमुख यांचे विचार आणि कार्य विदर्भाबाहेर देशभ
.
या संमेलनाचे उद्घाटन डॉ. आवलगावकर यांच्या हस्ते झाले. संत गाडगेबाबा अमरावती विद्यापीठाचे प्र-कुलगुरू डॉ. महेंद्र ढोरे प्रमुख अतिथी म्हणून उपस्थित होते. शिवाजी शिक्षण संस्थेचे अध्यक्ष हर्षवर्धन देशमुख यांनी सत्राध्यक्ष म्हणून भूमिका बजावली, तर ज्येष्ठ साहित्यिक डॉ. सतीश तराळ संमेलनाचे अध्यक्ष होते.
संमेलनाचे प्रास्ताविक व स्वागतपर भाषण स्वागताध्यक्ष प्राचार्य डॉ. स्मिता देशमुख यांनी केले. त्यांनी संमेलनाच्या आयोजनामागील भूमिका स्पष्ट करत डॉ. पंजाबराव देशमुख यांच्या जीवनातील विविध पैलूंवर प्रकाश टाकला. महाविद्यालयात भाऊसाहेबांवरील पहिले विचार साहित्य संमेलन आयोजित होत असल्याबद्दल त्यांनी आनंद व्यक्त केला.
यावेळी बोलताना प्र-कुलगुरू डॉ. महेंद्र ढोरे यांनी डॉ. पंजाबराव देशमुख यांना दूरदृष्टी असलेले व्यक्तिमत्व म्हटले. त्यांनी कृषी आणि शिक्षण क्षेत्रात मोठे योगदान दिले, ज्यामुळे बहुजन समाज मोठ्या प्रमाणात शिक्षित झाल्याचे ढोरे यांनी नमूद केले.
संमेलनाध्यक्ष डॉ. सतीश तराळ यांनी डॉ. पंजाबराव देशमुख यांच्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या ‘कृषीरत्न’, ‘लोकमहर्षी’, ‘शिक्षणमहर्षी’, ‘कर्मयोगी’, ‘ज्ञानयोगी’, ‘प्रेषित’, ‘कोहिनूर’, ‘कल्पतरू’, ‘युगंधर’, ‘शुक्रतारा’ यांसारख्या विशेषणांचा उल्लेख केला. मात्र, ते कोणत्याही एका विशेषणात सामावत नाहीत, असे ते म्हणाले. गांधीजी आणि गाडगेबाबांप्रमाणे त्यांनाही उपमा देता येत नाही, असे मत त्यांनी व्यक्त केले.
डॉ. तराळ पुढे म्हणाले की, डॉ. पंजाबराव देशमुख हे महात्मा फुले यांचे सच्चे वारसदार, शक्तिशाली लोकनेते, महान समाजसुधारक, समाजशास्त्रज्ञ, शिक्षणशास्त्रज्ञ आणि शेतकऱ्यांचे कैवारी होते. संसदेतील त्यांचे कार्य अत्यंत मोलाचे असून संविधान निर्मिती आणि संयुक्त महाराष्ट्राच्या चळवळीतील त्यांचे योगदान महत्त्वाचे आहे. ते खरे राष्ट्ररत्न, धर्ममीमांसक आणि भारताचे भावी पंतप्रधान होते, असेही तराळ यांनी सांगितले.
संमेलनाच्या दुसऱ्या सत्रात ‘डॉ. पंजाबराव देशमुख यांचे अलौकिक कार्य’ या विषयावर परिसंवाद झाला. जनसारस्वत डॉ. सुभाष सावरकर या सत्राचे अध्यक्ष होते. या परिसंवादात डॉ. राजेश मिरगे, प्रा. संदीप तडस, प्रा. अनिल प्रांजळे, डॉ. योगिता पिंजरकर आणि प्रा. ममता म्हस्के यांनी आपले विचार मांडले. तिसऱ्या ‘काव्य बोली’ सत्रात डॉ. पंजाबराव देशमुख यांच्यावर कविता लिहिलेल्या कवींचे कवी संमेलन पार पडले, ज्याचे अध्यक्षस्थान प्राचार्य राज यावलीकर यांनी भूषवले.
