केंद्रातील रिक्त पदे 10 वर्षांत दुप्पट:4.2 लाखांवरून 8.24 लाखांवर; सरकारी कंपन्यांत 49% कर्मचारी कंत्राटी, पूर्वी 19% होते

गेल्या दशकात केंद्र सरकारच्या रिक्त पदांची संख्या जवळपास दुप्पट झाली. 2015 मध्ये 4.21 लाख पदे रिक्त होती. ती 2024 मध्ये वाढून 8.24 लाख झाली. एकूण मंजूर पदांमध्ये रिक्त पदांचा वाटा 11.5% वरून 21% पर्यंत वाढला. या कालावधीत केंद्राच्या विविध विभागांमधील एकूण मंजूर पदांच्या संख्येत 2.74 लाखांची वाढ झाली. तरीही भरलेल्या पदांची संख्या 1.29 लाखांनी कमी झाली. सरकारी कंपन्यांमध्ये जवळपास निम्मे कर्मचारी कंत्राटी आहेत. 2015 मध्ये हा आकडा 18.6% होता, जो 2025 मध्ये 49.1% झाला. 2015 मध्ये रेल्वेमध्ये कोणतेही पद रिक्त नव्हते. 2024 मध्ये 2.40 लाख पदे (16.2%) रिक्त आहेत. आरोग्य क्षेत्रातही रिक्त पदांची संख्या शून्यावरून 6% पर्यंत पोहोचली. केंद्राच्या 80 मंत्रालये, विभागांत 39,23,212 पदे मंजूर केंद्रातील नागरी कर्मचाऱ्यांच्या वेतन आणि भत्त्यांशी संबंधित खर्च विभागाच्या अहवालानुसार, केंद्रातील 80 मंत्रालये आणि विभागांमध्ये 39,23,212 पदे मंजूर आहेत. यापैकी 30,99,656 पदे भरलेली आहेत आणि 8,23,556 पदे रिक्त आहेत. तर 2015 मध्ये मंजूर असलेल्या 36,49,468 पदांपैकी 32,28,921 पदे भरलेली होती आणि 4,20,547 पदे रिक्त होती. गृह मंत्रालयात मंजूर पदे 1.02 लाखांनी वाढली, तर भरती सुमारे 49,621 ने वाढली. म्हणजे, नियुक्त्या झाल्या, पण मंजूर पदे त्यापेक्षा कितीतरी वेगाने वाढली. अशा परिस्थितीत, रिक्त पदे 58,774 वरून वाढून 1,10,885 झाली. रिक्त पदांवर कर्मचाऱ्यांच्या आउटसोर्सिंगसाठी सरकारी विभाग जीईएम (गव्हर्नमेंट ई-मार्केट प्लेस) प्लॅटफॉर्म वापरतात. यावर गेल्या वर्षी विक्रमी 10 लाख कर्मचारी आउटसोर्स करण्यात आले. जानकारांनुसार, अनेक विभाग आणि मंत्रालये कंत्राटी कर्मचारी ठेवण्याऐवजी थेट कंपन्यांनाच काम आउटसोर्स करत आहेत. वाणिज्य विभागातील अर्धी पदे रिक्त संरक्षण (नागरिक) विभागात सर्वाधिक 2.42 लाख पदे रिक्त आहेत. मंजूर पदांच्या तुलनेत रिक्त पदांचे प्रमाणही 31.9% वरून वाढून 43.4% झाले आहे. टपाल विभागात रिक्त पदे 8 पटीने जास्त आहेत. टपाल विभागात रिक्त पदे 7,561 वरून वाढून 61,546 झाली. रिक्त पदांच्या प्रमाणात मोठी वाढ नोंदवली गेली. वाणिज्य विभागात निम्म्याहून अधिक पदे रिक्त आहेत. 2024 मध्ये 55.4% पदे रिक्त होती. ते या यादीतील सर्वाधिक रिक्त पदांचे प्रमाण आहे. 2015 मध्ये हे प्रमाण 37.1% होते. नागरी विमान वाहतूक विभागात 45.2% आणि कामगार विभागात 41.5% पदे रिक्त आहेत. पीएसयूमध्ये 15.87 लाख कर्मचारी, 2.96 लाख कंत्राटी पब्लिक एंटरप्रायझेस सर्वे-2015 नुसार, 2015 मध्ये देशातील 298 पीएसयूमध्ये एकूण 15,87,149 कर्मचारी कार्यरत होते, त्यापैकी 2,95,975 कर्मचारी कंत्राटी होते. 2025 मध्ये 475 पीएसयूमध्ये एकूण 15,42,339 कर्मचारी होते, त्यापैकी फक्त 7,83,728 नियमित होते. उर्वरित 7,58,611 कर्मचारी कंत्राटी होते.