कधी विचार केला आहे का की, ज्या पुस्तकाचे वाचन करून तुमच्या डोळ्यासमोर एखाद्या अनोळख्या शहराचा नकाशा उतरला होता, खरोखरच तुमच्या सुट्ट्या घालवण्यासाठी तुम्ही तिथेच पोहोचाल? 2026 मध्ये पर्यटन क्षेत्रात सुंदर बदल झाला आहे. चित्रपटांच्या शूटिंगच्या ठिकाणी जाण्याचा जुना ट्रेंड ‘सेट-जेटिंग’ मागे टाकून आता ‘रीडअवे’ म्हणजेच साहित्यिक प्रवासाचे युग सुरू झाले आहे. लोक आता फक्त फिरण्यासाठीच नाही, तर आवडत्या पुस्तकांना जगण्यासाठी घरातून बाहेर पडत आहेत. गेल्या काही काळात स्क्रीनच्या वाढत्या वापरामुळे पुस्तके वाचणाऱ्यांची संख्या कमी होऊ लागली होती, पण सध्या सुट्ट्या वाचनाचे मोठे माध्यम बनत आहेत. जागतिक ट्रॅव्हल सर्च इंजिन ‘स्कायस्कॅनर’नुसार, 55% प्रवासी पुस्तकांपासून प्रेरणा घेऊन प्रवासाचे नियोजन करत आहेत. तर, ट्रॅव्हल प्लॅटफॉर्म ‘वर्बो’ नुसार, ९१% लोक अशा टूर्सना पसंती देतात जिथे ते शांतपणे वाचू शकतील. उदाहरणार्थ, एमिली हेन्रीच्या ‘पीपल वी मीट ऑन वेकेशन’ या गाजलेल्या पुस्तकातून प्रेरणा घेऊन अमेरिकन ट्रॅव्हल कंपन्या क्रोएशिया टूर आयोजित करत आहेत. यात प्रवासी अगदी पुस्तकातील पात्रांप्रमाणेच डबरोवनिक आणि स्प्लिट शहरांतील गल्ल्यांमधून फिरतात आणि क्रोएशियन बेटांवर क्रूझचा अनुभव घेतात. हॉटेल आता फक्त राहण्याची जागा राहिलेली नाहीत, तर आलिशान लायब्ररीमध्ये बदलत आहेत. ‘बेडसाइड रीडिंग’ सारख्या संस्था हॉटेलसोबत मिळून पाहुण्यांना मोफत लायब्ररी उपलब्ध करून देत आहेत. न्यूयॉर्कमधील ‘स्क्रिब्नर्स कॅट्सकिल लॉज’मध्ये दर तिमाहीला एक पुस्तक निवडले जाते आणि पाहुण्यांना लेखकाला भेटण्यासाठी आमंत्रित केले जाते. मेनमधील रिसॉर्टमध्ये ‘सीक्रेट बुक्स’चा रोमांच आहे, जिथे पुस्तकांची शीर्षके रॅपिंग पेपरने लपवलेली असतात आणि फक्त काही सुगावे लिहिलेले असतात. टेक्सासमधील ‘लेक ऑस्टिन स्पा रिसॉर्ट’मध्ये वाचनासोबत योग, माइंडफुलनेस आणि लेखक-भेट सत्रे आयोजित केली जातात. तर इंडियानामधील ‘रीड अँड राइड्स’ हेरिटेज ट्रेन दोन तासांची साहित्यिक रेल्वे यात्रा घडवते, जिथे बोगी शांत ग्रंथालयासारखी असते आणि प्रवासी गावातील नैसर्गिक दृश्यांमध्ये वाचनाचा आनंद घेतात. ब्रिटनमधील ‘लेडीज हू लिट’ क्लब बार्बाडोस किंवा स्विस आल्प्सच्या दऱ्यांमध्ये 5 रात्रींची वाचन रिट्रीट आयोजित करतो, जिथे शेवटच्या रात्री पुस्तकावर गंभीर चर्चा होते. जागेच्या आत्म्याशी पुस्तकामुळेच ओळख होते ‘ट्रॅव्हल बुक क्लब’ संस्थेच्या संस्थापक सदस्य एमी अलिपिओ म्हणतात की, ट्रॅव्हल गाईडबुक किंवा प्रवास लेख तुम्हाला एखाद्या ठिकाणाची भौगोलिक माहिती देऊ शकतात, पण त्या ठिकाणाचा आत्मा आणि महत्त्व एका चांगल्या पुस्तकातूनच अनुभवता येते. प्रवासी रेनी हेग म्हणतात, ‘साहित्य आपल्याला उद्देश देते. मला जुन्या इमारती पाहणे कंटाळवाणे वाटते, पण पुस्तकांच्या माध्यमातून ठिकाणे पाहणे प्रवासाला अविस्मरणीय बनवते. त्यामुळे सुट्ट्यांमध्ये गाईडबुक नव्हे, तर एक चांगली कथा सोबत ठेवा.’ वरवर फिरण्याऐवजी रीडअवे अधिक सखोल अनुभव देते ‘नॉव्हेल ट्रॅव्हल्स’च्या कोरीन लेव्हाईन म्हणतात, ‘रीडअवे’ हे पारंपरिक पर्यटनाच्या पलीकडे जाऊन ‘शांततापूर्ण अनुभव’ बनले आहे. हे पर्यटकांना वरवर फिरण्याऐवजी त्या ठिकाणाशी भावनिक जोडणी आणि त्याची सांस्कृतिक समज देते. डिजिटल स्क्रीनपासून दूर, हा ट्रेंड शांतता आणि तणावमुक्तीचा एक उत्तम मार्ग आहे. अशा प्रवासांमुळे सतत शिकण्याची प्रेरणा मिळते, जिथे पर्यटक लेखक आणि कथांशी जोडले जातात. हा ट्रेंड पाहता, कंपन्या पुस्तकांवर आधारित टूर पॅकेजेस आणू शकतात, ज्यात मार्गदर्शित साहित्यिक दौरे, थीम-आधारित निवास आणि कथा जगण्याचा अनुभव समाविष्ट असेल.’
