इराणमधला शत्रू बाहेरून विजय मिळवून आलेला नव्हता; तो आतूनच रुजलेला होता. इस्लामिक रिव्हुलेशनरी गार्ड कॉप्स (IRGC) मध्ये प्रवेश मिळवणे म्हणजे साधी भरती नव्हे. त्या संघटनेत सामील होण्यासाठी केवळ व्यक्तीचीच नव्हे तर त्याच्या सात पिढ्यांचा इतिहास चाळला जातो. निष्ठा, विचारधारा आणि रक्ताची तपासणी करूनच प्रवेश दिला जातो. तरीसुद्धा शत्रूने घराचा दरवाजा गाठला हे वास्तव अधिक भयावह आहे.
२०१८ मध्ये इराणच्या अणु कार्यक्रमाशी संबंधित महत्त्वाच्या संचिका एका रात्रीत चोरीला गेल्या. ही कारवाई होती मोसाद या इस्रायली गुप्तचर संस्थेची. मोसादची कार्यपद्धती जगभर चर्चिली जाते शांत, अचूक आणि निर्दय. ते शत्रूच्या घराच्या बेडरूमपर्यंत पोहोचू शकतात, असे म्हटले जाते, आणि इतिहासाने ते अनेकदा सिद्ध केले आहे.
कालच्या हल्ल्यात उच्चपदस्थ नेते, त्यांचे कुटुंबीय आणि इतर अनेक जण एका इमारतीत एकत्र असताना क्षेपणास्त्र हल्ला झाला. एका क्षणात सर्व काही उद्ध्वस्त झाले. त्यानंतर इराणनेही प्रत्युत्तरादाखल जोरदार हल्ले सुरू केले. देशात शोककळा पसरली आहे; जगभरात निषेधाचे सूर उमटत आहेत. भारतातील काही भागांतही लोक भावनिक प्रतिक्रिया देताना दिसले ही बाब अनेकांना आश्चर्यचकित करणारी आहे.
हा हल्ला केवळ तांत्रिक चूक नव्हती. कोणीतरी आतला माणूस माहिती देत होता, अशी शंका व्यक्त केली जात आहे. इस्रायलने अशा कारवाया यापूर्वीही केल्या आहेत. १९७२ च्या म्युनिच ऑलम्पिक नंतर इस्रायली खेळाडूंच्या हत्येस जबाबदार दहशतवाद्यांना शोधून काढण्यासाठी मोसादने जगभरात गुप्त मोहिमा राबवल्या होत्या. जिथे मोसादची नजर पडते, तिथे शत्रू वाचत नाही, असे म्हणणे अतिशयोक्ती नाही.
इराणमध्ये मात्र परिस्थिती वेगळी आहे. येथे नेतृत्वावर हल्ला झाला असला तरी व्यवस्था कोसळलेली नाही. इराणच्या संविधानातील आर्टिकल १११ नुसार, सर्वोच्च नेत्याच्या निधनानंतर नवीन नेता निवडला जाईपर्यंत एक अस्थायी परिषद देशाची सूत्रे हाती घेते. सध्या राष्ट्रपती Ebrahim Raisi, सर्वोच्च न्यायालयाचे प्रमुख Gholam-Hossein Mohseni-Ejei आणि गार्डियन कौन्सिलचा एक धर्मगुरू यांचा समावेश असलेली यंत्रणा जबाबदारी सांभाळत आहे.
इराणने दिलेल्या प्रत्युत्तरावरून असे स्पष्ट होते की त्यांची लष्करी ताकद अजूनही सक्षम आहे. काहींना वाटते की नेतृत्वाच्या मृत्यूनंतर देश कोसळेल, पण सध्या तरी तशी चिन्हे दिसत नाहीत. इतिहास साक्षी आहे.सद्दाम हुसेन यांना अटक झाल्यानंतर इराकमध्ये सत्तासंतुलन ढासळले; मात्र इराणमध्ये परिस्थिती अधिक संघटित दिसते.
अरब राष्ट्रांमध्येही द्विधा अवस्था आहे. सत्ताधारी वर्ग अमेरिका आणि इस्रायलच्या दबावाखाली असला, तरी सामान्य जनता गाझाच्या समर्थनार्थ उभी आहे. गाझामधील रक्तपाताने संताप उसळला आहे. मुस्लिम राष्ट्रांचे नेते मौन का बाळगतात, असा प्रश्न त्यांच्या जनतेला पडला आहे.
भारताची भूमिका देखील चर्चेत आहे. अधिकृत पातळीवर संतुलन साधण्याचा प्रयत्न दिसतो; मात्र माध्यमांमधील काही प्रवाहांवर पक्षपातीपणाचे आरोप होत आहेत. आंतरराष्ट्रीय राजकारणात भारत, अमेरिका आणि इस्रायल यांचे समीकरण गुंतागुंतीचे आहे, आणि त्याचे पडसाद या संघर्षात उमटत आहेत.
भारतातील उत्तर प्रदेश मधील लखनौ येथे आणि जम्मू-काश्मीर राज्याचे श्रीनगर येथे सुद्धा अली खामनाई यांच्या मृत्यूची दुःख जोरदारपणे दुःख व्यक्त करण्यात आले, जगात अनेक ठिकाणी हे दुःख व्यक्त होत आहे.
आता प्रश्न एकच आहे युद्ध कुठे थांबणार? प्रादेशिक संघर्ष म्हणूनच ते मर्यादित राहील का, की व्यापक आंतरराष्ट्रीय युद्धाचे रूप धारण करेल? उत्तर सध्या कुणाकडे नाही. पण इतके नक्की मध्यपूर्वेतील आकाश पेटले आहे, आणि त्याच्या ज्वाळा जगभर जाणवत आहेत.
Post Views: 22
