[ads1]
कर्नाटकमध्ये एका १६ वर्षांच्या मुलीचे नाव बदलण्यासाठी तिचे आई-वडील उच्च न्यायालयात पोहोचले. कुटुंबाने मुलीचे नाव ‘लक्ष्मी’वरून ‘वीणा’ करण्याची मागणी केली. त्यांचे म्हणणे होते की ज्योतिष आणि अंकशास्त्रानुसार ‘वीणा’ हे नाव मुलीसाठी अधिक शुभ ठरेल. दिवाणी न्यायालयाने कुटुंबाची याचिका फेटाळून लावली होती. त्यानंतर मुलीच्या वडिलांनी उच्च न्यायालयात अपील केले. न्यायमूर्ती हंचाटे संजीवकुमार यांनी गुरुवारी कनिष्ठ न्यायालयाचा निर्णय रद्द करून मुलीचे नाव बदलण्यास मंजुरी दिली. निर्णयात न्यायमूर्ती हंचाटे संजीवकुमार यांनी म्हटले की, समाजात प्रत्येक व्यक्तीची ओळख तिच्या नावाने होते. त्यामुळे नावाने ओळखले जाण्याचा अधिकार हा नागरिकांचा अधिकार आहे. न्यायालयाच्या मते, नावात सुधारणा किंवा बदल करण्यासाठी दिवाणी न्यायालयात दावा दाखल केला जाऊ शकतो. 2010 मध्ये झाला जन्म, नामकरणावेळी ठेवले होते ‘लक्ष्मी’ नाव न्यायालयाच्या म्हणण्यानुसार, मुलीचा जन्म 10 ऑक्टोबर 2010 रोजी झाला होता. नामकरण समारंभादरम्यान तिचे नाव ‘लक्ष्मी एन.’ ठेवण्यात आले होते. नंतर पालकांनी नाव बदलण्याचा निर्णय घेतला. मुलीच्या वडिलांनी दिवाणी न्यायालयात खटला दाखल केला होता. त्यात मुलीचे नाव ‘वीणा एन.’ म्हणून घोषित करून शाळेच्या नोंदींमध्ये नवीन नाव नोंदवण्याची मागणी करण्यात आली होती. मात्र, याचिका फेटाळण्यात आली. दिवाणी न्यायालयाने कोणत्या आधारावर याचिका फेटाळली दिवाणी न्यायालयाने म्हटले होते की ‘वीणा एन.’ हे नाव असल्याचा कोणताही दस्तऐवजी पुरावा सादर करण्यात आलेला नाही. न्यायालयाने असेही म्हटले की पालकांनी यापूर्वी मुलीचे नाव बदलण्यासाठी तिच्या शाळेशी संपर्क साधला नव्हता. उच्च न्यायालयात कुटुंबाने सांगितले की नाव बदलण्याबाबत वर्तमानपत्रांमध्ये सार्वजनिक सूचना प्रसिद्ध करण्यात आल्या होत्या. नाव बदलण्यासाठी दिवाणी न्यायालयाचा हुकूमनामा आवश्यक असल्याचे सांगणाऱ्या कर्नाटक सरकारच्या परिपत्रकाचाही त्यांनी हवाला दिला. उच्च न्यायालय म्हणाले- हे नाव दुरुस्तीचे नव्हे, तर नाव बदलण्याचे प्रकरण उच्च न्यायालयाने म्हटले की, ‘वीणा’ हे नाव वापरले जात असल्याचा दस्तऐवजी पुरावा असायला हवा, असे मानून ट्रायल कोर्टाने चूक केली. न्यायालयाच्या म्हणण्यानुसार, कुटुंबाचा दावा असा नव्हता की शाळेत मुलीचे नाव चुकून ‘लक्ष्मी एन.’ असे नोंदवले गेले. सुरुवातीपासूनच हे नाव बदलण्याचे प्रकरण होते. न्यायालयाने म्हटले की, मुलीची मागणी एवढीच होती की, यापुढे तिला ‘वीणा एन.’ या नावाने ओळखले जावे. त्यामुळे ‘वीणा एन.’ या नावाचा कोणताही जुना दस्तऐवज सादर करण्याचा प्रश्नच उद्भवत नाही. नाव बदलण्यास कोणाचीही हरकत नाही उच्च न्यायालयाने नोंदवले की नाव बदलण्याच्या मागणीवर कोणाचीही हरकत नाही. न्यायालयाने असेही मान्य केले की यामुळे प्रतिवादी किंवा इतर कोणत्याही व्यक्तीचे नुकसान होणार नाही. याच्या आधारे उच्च न्यायालयाने ‘लक्ष्मी एन.’ हे नाव बदलून ‘वीणा एन.’ करण्यास परवानगी दिली आणि संबंधित नोंदींमध्ये ते नोंदवण्याचे निर्देश दिले. शाळेला स्वतःहून नाव बदलण्याचा अधिकार नाही न्यायालयाने स्पष्ट केले की शाळा स्वतःच्या स्तरावर एखाद्या व्यक्तीचे नाव बदलू शकत नाही. यासाठी सक्षम दिवाणी न्यायालयाचा हुकूमनामा आवश्यक आहे. उच्च न्यायालयाने कर्नाटक सरकारच्या 26 ऑक्टोबर 2025 रोजीच्या परिपत्रकाचाही उल्लेख केला. त्यामध्ये नाव, आई-वडिलांची नावे किंवा जन्मतारखेत बदल करण्यासाठी सक्षम दिवाणी न्यायालयाकडून हुकूमनामा घेण्याचे सांगण्यात आले आहे.
[ads2]
