ज्येष्ठ नागरिक वाढवताहेत ‘सिल्वर ट्रॅव्हल इकॉनॉमी’:आता फक्त तीर्थयात्रा नाही, ज्येष्ठांना आवडत आहे लक्झरी हॉलिडे; 20 हजार कोटींची झाली बाजारपेठ

देशातील ज्येष्ठ नागरिक आता फक्त तीर्थयात्राच नाही, तर लक्झरी, वेलनेस, क्रूझ आणि परदेश प्रवासावरही खर्च वाढवत आहेत. ज्येष्ठ नागरिकांमध्ये सिंगल आणि कपल प्रवासाचा कलही वाढत आहे, कारण ते स्वातंत्र्य आणि वैयक्तिक अनुभवाच्या शोधात आहेत. प्रवास कंपन्या त्यांच्यासाठी स्वतंत्र पॅकेजेस, वैद्यकीय सहाय्य आणि ज्येष्ठ-अनुकूल सेवा तयार करत आहेत. प्रवास उद्योगाशी संबंधित लोकांच्या मते, 60 वर्षांवरील नागरिकांचा देशाच्या टूर अँड ट्रॅव्हल मार्केटमध्ये सुमारे 10% वाटा आहे. आता प्रत्येक 11 वे हॉलिडे पॅकेज 60 वर्षे किंवा त्याहून अधिक वयाचा भारतीय नागरिक बुक करत आहे. मार्केट रिसर्च फर्म आयमार्कच्या अहवालानुसार, देशाच्या प्रवास आणि पर्यटन बाजाराचा आकार सुमारे 2 लाख कोटी रुपयांचा आहे. यानुसार, देशातील सिल्व्हर टुरिझम इंडस्ट्री सुमारे 20 हजार कोटी रुपयांची आहे. 2034 पर्यंत ती दुप्पट होऊन सुमारे 40 हजार कोटी रुपयांची होण्याची अपेक्षा आहे. वाढत्या लोकसंख्येमुळे लक्षही वाढले भारतात वृद्धांशी संबंधित अर्थव्यवस्था वेगाने वाढत आहे. उद्योग अहवाल (सीआयआय) नुसार, याचा आकार ₹73,000 कोटींपर्यंत पोहोचला आहे. सध्या देशाची 9.7% लोकसंख्या 60 वर्षांपेक्षा जास्त आहे, जी 2036 पर्यंत सुमारे 15% होईल. दीर्घायुष्य, चांगल्या आरोग्य सेवा आणि वाढत्या डिस्पोजेबल उत्पन्नामुळे या वर्गाला पूर्वीपेक्षा अधिक सक्रिय आणि प्रवासासाठी तयार केले आहे. याच कारणामुळे ट्रॅव्हल कंपन्या आता त्यांच्यावर लक्ष केंद्रित करत आहेत. वेळही, पैसाही त्यामुळे ट्रॅव्हल एजन्सींसाठी बनले मौल्यवान ग्राहक लक्झरी व्हिला आणि होमस्टे प्लॅटफॉर्म सॅफ्रॉनस्टेजचे संस्थापक देवेंद्र पारुळेकर यांच्या मते, ‘बहुतेक लोकांकडे एकतर वेळ असतो किंवा पैसा. ज्येष्ठ नागरिकांचे वैशिष्ट्य म्हणजे त्यांच्याकडे दोन्ही असतात. आता त्यांना मालमत्तेत नाही, तर आठवणींमध्ये गुंतवणूक करायची आहे.’ या लोकसंख्येकडे पैसा आहे, जबाबदाऱ्या कमी आहेत आणि आरोग्य पूर्वीपेक्षा चांगले आहे. याच कारणामुळे ते लांबच्या सुट्ट्या, प्रीमियम हॉटेल्स, व्हिला आणि क्रूझ निवडत आहेत. – मेकमायट्रिपनुसार, 60 वर्षांवरील प्रवासी त्यांच्या हॉलिडे पॅकेज बुकिंगचा सुमारे 9% भाग आहेत. ग्रुप प्रवासात 20% आणि लांबच्या प्रवासात 13% बुकिंग याच वर्गातून होत आहे. – ट्रान्सफॉर्मिंग ट्रॅव्हल्सच्या संस्थापक चांदनी अग्रवाल सांगतात की, पूर्वी त्यांच्या टूर ग्रुपमध्ये ज्येष्ठ नागरिकांचा सहभाग सुमारे 20% होता, जो आता जवळपास दुप्पट झाला आहे. प्रत्येक व्यक्तीच्या खर्चात सुमारे 30% वाढ झाली आहे. आता ते धार्मिक प्रवासातही लक्झरी पर्याय निवडत आहेत. वेलनेस, बीच आणि ॲडव्हेंचर प्रवासाची मागणीही वेगाने वाढली आहे. नवीन श्रेणी – कंपन्याही बदलत आहेत आपली रणनीती ज्येष्ठ नागरिकांचा प्रवास आता एक वेगळी व्यवसाय श्रेणी बनली आहे. अनेक प्रवासी कंपन्या अशा आहेत ज्या केवळ ज्येष्ठ नागरिकांना सेवा देतात. कंपन्या ज्येष्ठ नागरिकांसाठी आरोग्य, सुरक्षा आणि गतिशीलता लक्षात घेऊन विशेष सुट्टी पॅकेजेस तयार करत आहेत. त्या ज्येष्ठ नागरिकांसाठी स्वतंत्र गट प्रवास, वैद्यकीय मदत, व्हीलचेअर सुविधा, स्लो ट्रॅव्हल आणि लहान गटांचे पॅकेजेस देत आहेत. या प्रवासांचा उद्देश केवळ फिरणे नसून, सामाजिक संबंध वाढवणे आणि एकाकीपणा कमी करणे हा देखील आहे. अनेक कुटुंबांमध्ये आता आजी-आजोबाच सुट्ट्यांची योजना आखत आहेत, ज्यामुळे मल्टी-जनरेशन व्हेकेशनचा ट्रेंडही वेगाने वाढत आहे. पसंती – वैयक्तिक आणि अनुभव-आधारित प्रवास – ग्रँड व्ह्यू रिसर्चनुसार, भारतात ‘सिल्व्हर टुरिझम’ बाजार 2026 ते 2033 दरम्यान 18.2% च्या वार्षिक दराने वाढण्याचा अंदाज आहे. – ज्येष्ठ नागरिकांसाठी पर्यटन बाजारातील ट्रेंड दर्शवतात की ते वैयक्तिक आणि अनुभव-आधारित प्रवासाकडे अधिक आकर्षित होत आहेत. – स्पा रिट्रीट, मेडिकल पर्यटन आणि फिटनेस-केंद्रित प्रवास अनुभवांसह वेलनेस पर्यटनाची मागणी वाढत आहे. ऑनलाइन बुकिंग प्लॅटफॉर्म, मोबाइल ॲप आणि डिजिटल मार्गदर्शकांसारख्या तंत्रज्ञान-आधारित सेवांचा वापर वेगाने वाढत आहे.