पावसाळ्यात वाढणारा न्यूमोनियाचा धोका:डॉक्टरांकडून जाणून घ्या याचे कारण आणि सुरुवातीची लक्षणे, बचावासाठी आवश्यक 11टिप्स

पावसाळ्यात सर्दी-खोकला, खोकला आणि फुफ्फुसांशी संबंधित आजारांचा धोका वाढतो. यामुळे लहान मुले, वृद्ध आणि कमी प्रतिकारशक्ती असलेले लोक जास्त प्रभावित होतात. आर्द्रता, तापमानातील चढ-उतार, घरांमध्ये ओलसरपणा आणि हवेतील बुरशी-मोल्डसारखे अनेक घटक संसर्गाचा धोका वाढवतात. 2022 मध्ये भारतात झालेल्या मल्टीसेंटर ‘SWORD’ अभ्यासानुसार, मान्सूनमध्ये श्वसनमार्गाच्या संसर्गाची प्रकरणे सुमारे 13% पर्यंत वाढतात, तर उन्हाळ्यात हा आकडा फक्त 4% असतो. ‘इंडियन जर्नल ऑफ चेस्ट डिसीज अँड अलाइड सायन्स’मध्ये 2014 मध्ये प्रकाशित झालेल्या एका अभ्यासानुसार, पावसात भिजून बराच वेळ ओले राहिल्याने न्यूमोनियाचा धोका वाढू शकतो. त्यामुळे आज ‘फिजिकल हेल्थ’मध्ये मान्सूनमधील न्यूमोनियाच्या धोक्याबद्दल बोलू. तसेच जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ- डॉ. संदीप कटियार, वरिष्ठ सल्लागार, पल्मोनोलॉजी, अपोलो स्पेक्ट्रा हॉस्पिटल, कानपूर प्रश्न- न्यूमोनिया काय आहे? उत्तर- खाली दिलेल्या मुद्द्यांवरून समजून घ्या- प्रश्न- मान्सूनमध्ये न्यूमोनियाचा धोका वाढतो का? उत्तर- होय, पावसामुळे आर्द्रता वाढते आणि त्यामुळे विषाणू व जीवाणू वेगाने वाढतात. याशिवाय, घरात ओलसरपणा आणि घाणीमुळे संसर्गाचा धोका वाढू शकतो. ग्राफिक्समध्ये सर्व कारणे पहा- प्रश्न- कोणत्या लोकांना न्यूमोनियाचा धोका जास्त असतो? उत्तर- काही लोकांना सामान्य लोकांपेक्षा न्यूमोनियाचा धोका जास्त असतो. ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- न्यूमोनियाची सुरुवातीची लक्षणे काय असतात? उत्तर- न्यूमोनिया झाल्यावर सुरुवातीला सामान्य सर्दी-खोकल्यासारखी लक्षणे दिसतात. त्यानंतर श्वासोच्छवासाशी संबंधित समस्या वाढू लागतात. ग्राफिकमध्ये सर्व चिन्हे पाहा- प्रश्न- पावसाळ्यात होणारी सामान्य सर्दी-खोकला आणि न्यूमोनिया यात फरक कसा ओळखायचा? उत्तर- सामान्य सर्दीमध्ये हलका खोकला आणि ताप असतो, तर न्यूमोनियामध्ये तीव्र ताप, श्वास घेण्यास त्रास, छातीत दुखणे आणि जास्त अशक्तपणा असतो. जर खोकला अनेक दिवस राहिला किंवा धाप लागली तर ही न्यूमोनियाची लक्षणे असू शकतात. ग्राफिकमध्ये दोन्हीतील फरक पाहा- प्रश्न- लहान मुलांमध्ये न्यूमोनियाची कोणती लक्षणे धोकादायक मानली जातात? उत्तर- लहान मुलांमध्ये न्यूमोनियाची काही लक्षणे धोक्याची घंटा असू शकतात. ती वेळेवर ओळखणे महत्त्वाचे आहे. उदा. – यापैकी कोणतेही लक्षण दिसल्यास, बाळाला त्वरित रुग्णालयात घेऊन जा. प्रश्न- मान्सूनमध्ये व्हायरल न्यूमोनियाचे प्रमाण वाढते का? उत्तर- होय, मान्सूनमध्ये फ्लू, RSV आणि श्वसनाशी संबंधित विषाणू वेगाने पसरतात. ते फुफ्फुसांपर्यंत पोहोचून व्हायरल न्यूमोनियाचे कारण बनू शकतात. विशेषतः लहान मुले, वृद्ध आणि कमी रोगप्रतिकारशक्ती असलेल्या लोकांमध्ये याचा धोका जास्त असतो. प्रश्न- घरातील ओलसरपणा आणि बुरशीमुळे न्यूमोनिया होऊ शकतो का? उत्तर- होय, पण ते नेहमीच घडते असे नाही. घरातील ओलसरपणा आणि बुरशीमुळे श्वसनाची ॲलर्जी आणि फुफ्फुसांच्या समस्या वाढू शकतात. कमी रोगप्रतिकारशक्ती असलेल्या लोकांना यामुळे फंगल न्यूमोनिया देखील होऊ शकतो. प्रश्न- AC आणि बंद खोल्यांमध्ये राहिल्याने धोका वाढतो का? उत्तर- फक्त AC चालवल्याने न्यूमोनिया होत नाही. जर AC ची नियमित स्वच्छता केली नाही, तर त्यात जमा झालेली धूळ, बुरशी किंवा काही जीवाणू श्वासोच्छ्वासाच्या समस्या वाढवू शकतात. प्रश्न- पावसात भिजल्याने न्यूमोनिया होऊ शकतो का? उत्तर- नाही, फक्त पावसात भिजल्याने न्यूमोनिया होत नाही. न्यूमोनिया हा जीवाणू, विषाणू किंवा बुरशीमुळे होणारा संसर्ग आहे. तथापि, भिजल्यानंतर जास्त वेळ ओल्या कपड्यांमध्ये राहिल्यास धोका वाढू शकतो. प्रश्न- न्यूमोनिया एका व्यक्तीकडून दुसऱ्या व्यक्तीकडे पसरू शकतो का? उत्तर- हे न्यूमोनियाच्या कारणावर अवलंबून असते. जीवाणू किंवा विषाणूमुळे होणारा न्यूमोनिया खोकल्याने, शिंकल्याने किंवा संक्रमित व्यक्तीच्या संपर्कात आल्याने पसरू शकतो. तथापि, प्रत्येक प्रकारचा न्यूमोनिया संसर्गजन्य नसतो. प्रश्न- न्यूमोनियापासून बचावासाठी काय करावे? उत्तर- काही उपाय करून न्यूमोनियाच्या धोक्यापासून वाचता येते. ग्राफिकमध्ये बचावासाठीच्या सर्व टिप्स पाहा- प्रश्न- लसीमुळे न्यूमोनियापासून बचाव शक्य आहे का? उत्तर- होय, न्यूमोकोकल आणि फ्लू लस काही प्रकारच्या न्यूमोनियापासून बचाव करण्यासाठी उपयुक्त ठरते. डॉक्टरांच्या सल्ल्याने ही लस घेऊ शकता. प्रश्न- न्यूमोनिया झाल्यास घरी उपचार करणे योग्य आहे का? उत्तर- हलक्या स्वरूपाच्या प्रकरणांमध्ये डॉक्टरांच्या सल्ल्याने घरी उपचार करता येतात, परंतु या परिस्थितीत त्वरित रुग्णालयात जावे- प्रश्न- न्यूमोनिया जीवघेणा ठरू शकतो का? उत्तर- होय, जर वेळेवर उपचार मिळाले नाहीत, तर न्यूमोनिया गंभीर रूप घेऊ शकतो. त्यामुळे न्यूमोनियाची लक्षणे दिसल्यास डॉक्टरांचा सल्ला नक्की घ्या. प्रश्न- त्वरित डॉक्टरांकडे कधी जावे? उत्तर- न्यूमोनियाची काही लक्षणे अशी आहेत, ज्यांकडे दुर्लक्ष करणे धोकादायक ठरू शकते. जसे की- प्रश्न- पावसाळ्यात फुफ्फुसे निरोगी ठेवण्यासाठी काय करावे? उत्तर- सर्व महत्त्वाच्या गोष्टी खालील मुद्द्यांमध्ये पहा-