नियतीशी करार की विकासाचा मृगजळ? नेहरूंचे ते भाषण आणि मोदींचे हे आश्वासन !
अभिव्यक्तीचे दोन कालखंड १५ ऑगस्ट हा केवळ एक दिनांक नसून तो या देशाच्या आकांक्षांचा आणि संघर्षाचा आरसा आहे. १९४७ मध्ये जेव्हा पंडित नेहरूंनी ट्रस्ट विथ डेस्टिनी (नियतीशी करार) हे अजरामर भाषण दिले, तेव्हा त्यांनी बऱ्याच काळ दबलेल्या राष्ट्राच्या आत्म्याला आता वाचा फुटली आहे असे म्हटले होते. आज, ७८ वर्षांनंतर, लाल किल्ल्याच्या तटबंदीवरून पंतप्रधान नरेंद्र मोदी जेव्हा विकसित भारत २०४७ चा नारा देतात, तेव्हा पुन्हा एकदा अभिव्यक्ती हा शब्द केंद्रस्थानी आला आहे. पण हा योगायोग आहे की सध्याच्या काळातील कटू वास्तव, की ज्या संविधानाने सत्तेला ताकद दिली, त्याच काळात अभिव्यक्ती गायब झाली आहे? आणि अचानक जेव्हा देश अभिव्यक्तीसाठी रस्त्यावर उतरतो, तेव्हा राष्ट्राचा आत्मा पुन्हा एकदा जागा झाल्याचे भासते.
नेहरूंचे स्वप्न विरुद्ध मोदींचे लक्ष्य नेहरूंच्या काळात देशाला फाळणीचे दुःख होते, पण नागरिकांच्या हेतूंवर शंका नव्हती. नेहरूंचे स्वप्न हे गरिबी, अज्ञान, आजारपण आणि असमानतेपासून देशाला मुक्त करण्याचे होते. आज, पंतप्रधान मोदी आगामी २१ वर्षांचे (२०४७ पर्यंतचे) स्वप्न दाखवत आहेत. मात्र, या दोन्ही कालखंडातील ध्येयांमध्ये एक मोठी तफावत आहे. १९४७ मध्ये सत्ता परिवर्तन हे केवळ शासन बदलणे नव्हते, तर ते कोट्यवधींच्या आयुष्यातील बदल होते. आज मोदींच्या भाषणात अनेक तांत्रिक प्रगतीचे उल्लेख आहेत,मग ते सेमीकंडक्टर असोत, एआय (AI) असो वा ऊर्जा सुरक्षा असो. पण या चकाकीखाली दडलेले आर्थिक वास्तव काही वेगळेच सांगते.
आकड्यांची मायावी दुनिया आणि सामान्यांचे खिसे पंतप्रधानांनी दावा केला की २५ कोटी लोक गरिबीतून बाहेर आले आहेत. पण आंतरराष्ट्रीय कामगार संघटना आणि वर्ल्ड बँकचा डेटा सांगतो की भारतीयांचे उत्पन्न प्रत्यक्षात कमी झाले आहे. चला, गेल्या १०-१२ वर्षांतील महागाईचे एक विश्लेषण पाहूया:
- तांदूळ: २०१४ मध्ये ३० रुपये होता, आज ६० रुपये आहे.
- गहू/पीठ: २५ रुपयांवरून ४५ रुपयांवर गेले आहे.
- तूर डाळ: ७० रुपयांवरून १३० रुपयांवर पोहोचली आहे.
- इंधन: विना इथेनॉल पेट्रोल ७१ रुपये होते, आता इथेनॉल मिसळूनही ९५ रुपये आहे. डिझेल ५६ वरून ८७ रुपयांवर गेले आहे.
- एलपीजी सिलिंडर: ४१४ रुपयांचे सिलिंडर आता ८५३ रुपयांना मिळत आहे.
जेव्हा एखादा सामान्य माणूस स्वतःच्या उत्पन्नाची तुलना महागाईशी करतो, तेव्हा विकसित भारत हे स्वप्न अधिक धूसर वाटू लागते. जर २०१४ मध्ये तुमचे उत्पन्न १ लाख रुपये होते, तर आजच्या महागाईनुसार त्या १ लाखाचे मूल्य केवळ १८० रुपये उरले आहे, असे विश्लेषण सूत्रांतून मांडले गेले आहे.
असमानतेची वाढती दरी आज भारताची अर्थव्यवस्था जगात सहाव्या क्रमांकावर आहे (३.९६ ट्रिलियन डॉलर), पण या अर्थव्यवस्थेवर राज कोणाचे आहे? देशातील अवघ्या १.७५% लोकांचे वार्षिक उत्पन्न समाधानकारक स्तरावर आहे. उरलेली बहुसंख्य जनता गरिबी आणि बेरोजगारीच्या सावटाखाली आहे. एकीकडे कॉर्पोरेट घराण्यांची संपत्ती १०५०% ते २०००% वेगाने वाढली आहे, तर दुसरीकडे सामान्य माणसाचे उत्पन्न वर्षाला केवळ ३.९% ते ५.१% दराने वाढत आहे. ही विषमता इंग्रजांच्या काळातील विषमतेपेक्षाही जास्त भयावह आहे का, असा प्रश्न आता उपस्थित होत आहे.
योजनांचे अपयश आणि कर्जाचा डोंगर सरकारने जनधन खात्यांचा मोठा गाजावाजा केला. ५० कोटींहून अधिक खाती उघडली गेली, पण त्यातील ३० कोटी खाती आज निष्क्रीय आहेत किंवा त्यात पैसाच नाही. लाभार्थी योजनांच्या नावाखाली जो पैसा वाटला गेला, त्याचा हिशोब लागत नाही. मुद्रा योजनेचे ३८ लाख कोटी नेमके कोठे गेले? २०१४ मध्ये देशावर ४२ लाख कोटींचे कर्ज होते, जे आज २०० लाख कोटींच्या घरात पोहोचले आहे. आश्चर्य म्हणजे, जितकी रक्कम लाभार्थी योजनांवर खर्च झाल्याचा दावा केला जातो, त्यापेक्षा अधिक कर्ज देशावर वाढले आहे.
सत्ताधीशांची जीवनशैली विरुद्ध जनतेचे हाल एकीकडे सामान्य माणूस महागाईने होरपळत असताना, दुसरीकडे सत्ताधारी आणि कॉर्पोरेट जगतातील चैनीचे प्रदर्शन सुरू आहे. पंतप्रधानांचा ताफा आणि त्यांचे विमान (जे अमेरिकन राष्ट्राध्यक्षांनंतर सर्वात महागडे मानले जाते) हे जगातील कोणत्याही विकसित देशाच्या प्रमुखापेक्षा कमी नाही. सरकारी यंत्रणा चालवण्यासाठी होणारा खर्च हा कोणत्याही विकसित देशाच्या तुलनेत अफाट आहे. हे एका अशा विकसित भारताचे चित्र आहे जिथे केवळ मोजकेच लोक खऱ्या अर्थाने विकसित झाले आहेत.
तरुणांचे भविष्य आणि २०२४७ चा चेक पंतप्रधान म्हणतात की युवाशक्ती हा विकसित भारताचा सर्वात मोठा लाभार्थी आहे. पण आजचे वास्तव काय आहे? आजचा तरुण रोजगारासाठी आणि शिक्षणासाठी देश सोडून बाहेर जाण्यासाठी धडपडत आहे. लाल किल्ल्यावरून मोदींनी सिव्हिल डिफेन्सचे नवीन नेटवर्क उभे करण्याची घोषणा केली आहे, पण देशातील इनोव्हेशन आणि एआय (AI) च्या क्षेत्रात आपण जागतिक स्तरावर कोठे आहोत? चीनमधून होणारी आयात ३२% ने वाढली आहे, तर आपली देशांतर्गत तेल उत्पादने ९०% नी घटली आहेत.
निष्कर्ष: एक अस्वस्थ करणारा प्रश्न आज जे मूल जन्म घेत आहे, ते २०४७ मध्ये २१ वर्षांचे होईल. तेव्हा त्याला मोदींच्या आजच्या भाषणाची प्रत देऊन विचारले पाहिजे की, तुझ्या जन्मावेळी हा वाडा केला होता, तो पूर्ण झाला का? नेहरूंचा १९४७ चा नियतीशी करार आणि मोदींचे २०४७ चे विकासाचे आश्वासन यांच्यात आजचा सामान्य माणूस भरडला जात आहे. स्वातंत्र्य केवळ सत्तांतर नसते, तर ते गरिबी आणि अन्यायातून मुक्ती असते. आजच्या या स्वातंत्रदिनानिमित्त केवळ पतंग उडवून चालणार नाही, तर वास्तवाच्या जमिनीवर उभे राहून या प्रश्नांची उत्तरे शोधावी लागतील. अभिव्यक्तीची ही स्वत्रंतता केवळ कागदावर राहू नये, तर ती तरुणांच्या संघर्षात आणि प्रश्नांमध्ये प्रतिबिंबित झाली पाहिजे.
सोर्स ….
