मौनाचा मार्ग; सायलेंट रिट्रीटमुळे आयुष्य बदलले, शांती मिळाली:दोन दशकांची थेरपी जिथे अयशस्वी ठरली, सायलेंट रिट्रीटच्या मौनाने विस्कटलेले आयुष्य सावरले

धावपळीच्या आधुनिक जीवनात आपण सतत बोलत असतो, लिहित असतो, स्क्रीन स्क्रोल करत असतो आणि संवादाच्या गोंधळात वेढलेले असतो. लग्न, मुले, करिअरमधील यश… सर्व काही मिळवूनही मनात एक विचित्र असमाधान आणि रिकामेपण राहते. प्रसिद्ध अमेरिकन लेखक बोरिस फिशमन अशाच परिस्थितीतून जात होते. जेव्हा त्यांना वाटले की दोन दशकांची थेरपी आणि सततची चर्चा देखील त्यांचे जीवन सुधारू शकत नाहीये, तेव्हा त्यांनी एक अनोखा ‘मौन’ (शांततेचा) मार्ग निवडला. ही संधी त्यांना जॉर्जियामधील एका शांत रिट्रीटमध्ये मिळाली… त्यानंतर त्यांचे जीवन कसे बदलले, फिशमन यांच्याकडून जाणून घ्या… ‘माझे तिसावे वर्ष यशाने भरलेले दिसत होते. लग्न, मुले, दोन प्रसिद्ध पुस्तके आणि विद्यापीठात प्राध्यापकाची नोकरी, सर्व काही होते. पण आतून खोल असमाधान होते. पत्नीसोबतचे नाते तणावपूर्ण होते, पालक होण्याची आनंद जबाबदाऱ्यांमध्ये दबून गेला होता, पुस्तकांना प्रशंसा मिळाली, पण वाचक नव्हते. नोकरीमुळे कुटुंबापासून २४०० किमी दूर होतो… पूर्णपणे निराश. अनेक वर्षांची थेरपी आणि चर्चा कोणतेही समाधान देऊ शकली नाही. शब्दांनी मला यश मिळवून दिले खरे, पण आतून पोकळी वाढतच गेली. सोशल मीडिया आणि सततच्या गोंधळाने या अस्वस्थतेला आणखी वाढवले होते. एका ओळखीच्या व्यक्तीने मला ‘सायलेंट रिट्रीट’बद्दल सांगितले. तो एक साधा ख्रिश्चन मौन आश्रम होता. ना कोणतीही चैनीची वस्तू, ना वाय-फाय. मी ख्रिश्चन नव्हतो, पण विस्कटलेल्या आयुष्याला इतका कंटाळलो होतो की तिथे जाण्याचा निर्णय घेतला. आश्रम शेतांच्या मधोमध वसलेला साधा मठ होता. मला एक छोटी कुटी मिळाली, जिथे आवश्यक सोयी होत्या. फोन-लॅपटॉप जमा केल्यानंतर माझ्याकडे करण्यासारखे खरेच काहीही उरले नव्हते. जेव्हा मी बोलणे थांबवले, तेव्हा पहिल्यांदा निसर्गाचे आवाज ऐकू येऊ लागले. मी अनवाणी पायांनी शेतात फिरत असे, पक्ष्यांचा किलबिलाट ऐकत असे आणि झाडांची खडबडीत साल अनुभवत असे. अनेक वर्षांनंतर समजले की ‘वर्तमानात जगणे’ हा केवळ विचार नाही, तर तो एक अनुभव आहे. इतकेच काय, जुन्या गाडीच्या स्टिअरिंग व्हीलकडे पाहणे देखील विलक्षणपणे वास्तविक आणि अर्थपूर्ण वाटले. त्या शांततेच्या विस्तृत एकांतात, जेव्हा फोनचा आवाज आणि शब्दांची अविरत धावपळ थांबली, तेव्हा मनातील धुकं दूर होऊ लागलं. तेव्हाच जाणवले की जीवनाचा सर्वात खोल उद्देश प्रेम आहे आणि ते प्रियजनांपर्यंत पोहोचवणे हीच सर्वात मोठी जबाबदारी आहे. रिट्रीटमधून परतल्यानंतर माझे जग लगेच बदलले नाही. पुढचे पुस्तकही यशस्वी झाले नाही आणि कौटुंबिक समस्याही तशाच राहिल्या. अलीकडे जेव्हा मी पुन्हा तिथे गेलो, तेव्हा जीवनातील खोल सत्य समजले. मठातील एका वरिष्ठांनी सांगितले, ‘येथे येणारे लोक प्रसिद्धीच्या शर्यतीत नाहीत, पण ते चांगले माणूस आहेत.’ तेव्हा मला जाणवले की मी प्रत्येक ठिकाणी जुळवून घेण्याचा आणि इतरांना प्रभावित करण्याच्या प्रयत्नात स्वतःला हरवत होतो. मौनाने शिकवले की कुणीतरी विशेष व्यक्ती बनण्याच्या दबावातून मुक्त होणे हीच खरी स्वातंत्र्य आहे. आज मी अधिक शांत आहे, कारण मौनाने मला माझ्या खऱ्या ओळखीशी भेटवून दिले.’ -बोरिस