दिल्लीच्या जंतरमंतरवर मध्यरात्री जे काही घडलं, त्याने संपूर्ण देश स्तब्ध झाला आहे. ज्या ठिकाणी संविधानाने दिलेल्या अधिकारांच्या रक्षणासाठी लोक एकत्र येतात, तिथेच लाठीचार्ज, अश्रूधूर आणि दगडफेकीचा नंगानाच पाहायला मिळाला. ही केवळ एक पोलीस कारवाई नव्हती, तर यामागे एक गंभीर ‘स्क्रिप्टेड’ षडयंत्र असल्याचा संशय बळावत आहे.
मध्यरात्रीचा लाठीचार्ज आणि मानवी साखळी रात्रीच्या सुमारे ११ वाजण्याच्या सुमारास जंतरमंतरवर परिस्थिती तणावपूर्ण झाली. पोलिसांनी आंदोलकांवर लाठ्या चालवल्या आणि अश्रूधुराचे गोळे सोडले. मात्र, या हिंसाचारात एक विसंगती प्रकर्षाने दिसून आली. जेव्हा जमाव पोलिसांशी भिडत होता, तेव्हा खरे आंदोलक स्वतःची सुरक्षा धोक्यात घालून ह्युमन चेन (मानवी साखळी) बनवून पोलिसांचे संरक्षण करण्याचा प्रयत्न करत होते. ते पोलिसांच्या हातातून लाठ्या हिसकावून घेणाऱ्यांना रोखत होते. मग प्रश्न उभा राहतो की, जर खरे आंदोलक शांतता राखण्याचा प्रयत्न करत होते, तर दगडफेक करणारी ती भीड नेमकी कोणाची होती?
स्क्रिप्टेड हिंसाचाराचे पुरावे आणि बाहेरील तत्वे व्हिडिओंमधून समोर आलेल्या माहितीनुसार, आंदोलनात काही अराजक तत्वे घुसली होती, ज्यांनी जाणीवपूर्वक हिंसा भडकवण्याचा प्रयत्न केला. काही कथित अंधभक्त आणि नफरती टोळ्यांचे व्हिडिओ समोर आले आहेत, जे दिल्लीत उत्पात माजवण्याची उघड धमकी देत होते. हे लोक लोखंडी रॉड आणि लाठ्या घेऊन पोलीस ठाण्यासमोर उभे राहून आम्ही यांचा इलाज करू अशी भाषा करत होते. हे चेहरे तेच आहेत जे वारंवार लिंचिंगच्या किंवा इतर हिंसाचाराच्या घटनांमध्ये दिसतात.
सर्वात धक्कादायक बाब म्हणजे, पोलिसांनी कथितरीत्या एक आधीच तोडलेली आरडब्ल्यूएची (RWA) कार घटनास्थळी आणून उभी केली, जेणेकरून सकाळी आंदोलक मुलांनी ही तोडफोड केली असा खोटा नरेटिव्ह पसरवता येईल. हा प्रकार पोलिसांच्या कार्यपद्धतीवर आणि त्यांच्यातील ‘गुन्हेगारी’ मानसिकतेवर मोठे प्रश्नचिन्ह उपस्थित करतो.
मुंबईत उमटलेले पडसाद आणि अहिंसक लढा दिल्लीत दमन सुरू असताना मुंबईतही जनसागर उसळला होता. मोठे नेते आणि सेलिब्रिटी या आंदोलनाला पाठिंबा देण्यासाठी रस्त्यावर उतरले होते. मुंबईतील एका मुलीचा व्हिडिओ व्हायरल झाला आहे, जी एकटी पोलिसांच्या गाडीसमोर उभी राहून अहिंसक असहकार दर्शवत होती. तिचे शब्द अंतर्मुख करणारे आहेत: मी दलित नाही, ओबीसी नाही, शेतकरी नाही, पण विद्यार्थ्यांनी जे भोगलं ते चुकीचं आहे. हे दृश्य आंदोलनाची रूह आणि ताकद दर्शवते.
सनातनी नावाखाली गुंडगिरी? अभिषेक ठाकूर नावाच्या एका व्यक्तीचे विजुअल्स समोर आले आहेत, जो स्वतःला कट्टर सनातनी म्हणवून घेतो आणि आंदोलकांना मिट्टी में मिला देंगे अशी धमकी देत आहे. त्याचे अनेक भाजप नेत्यांसोबतचे फोटोही समोर आले आहेत. या लोकांच्या हातात पोलिसांच्या आरएफ (RAF) तुकडीच्या लाठ्या कशा आल्या? हे लोक उघडपणे पोलिसांकडे मागणी करत आहेत की, आम्हाला एक दिवसासाठी पोलीस भरतीमध्ये घ्या, मग आम्ही दाखवतो. ही लोकशाहीसाठी धोक्याची घंटा आहे की सत्ताधारी पक्षाच्या समर्थकांना हिंसा करण्याची मुभा दिली जात आहे?
आईचे जज्बा आणि भविष्याची चिंता या सर्व संघर्षात उत्तराखंडहून आलेली शिवानी नावाची महिला आपल्या ५ महिन्यांच्या बाळाला घेऊन आंदोलनात उभी आहे. ती म्हणते, आमचं भविष्य तर खराब झालंच आहे, पण माझ्या मुलाचं भविष्य खराब होऊ नये म्हणून मी इथे आले आहे. पोलिसांच्या लाठ्या आणि गोळ्यांच्या वर्षावात एक आई आपल्या बाळाला घेऊन लढत आहे, हे दृश्य झाशीच्या राणीची आठवण करून देते.
न्यायपालिका आणि व्यवस्थेचे अपयश या गंभीर परिस्थितीत सर्वोच्च न्यायालयाच्या भूमिकेवरही प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले जात आहे. देशाचे मुख्य न्यायाधीश देशातील या बर्बरतेकडे लक्ष द्यायला तयार नाहीत का? असा संतप्त सवाल विचारला जात आहे. जेव्हा सामान्य मुलांवर २०-२० पोलीस तुटून पडतात, तेव्हा हे न्यू नॉर्मल समजायचं का? सत्ताधारी पक्षाच्या दबावाखाली पोलीस आणि यंत्रणा ज्या प्रकारे काम करत आहेत, ते पाहता भारत उत्तर कोरिया किंवा चीनच्या तिआनमेन स्क्वेअर मॉडेलकडे जात आहे की काय, अशी भीती व्यक्त होत आहे.
निष्कर्ष: हे आंदोलन आता केवळ नेत्यांच्या किंवा राजकीय पक्षांच्या हातात उरलेले नाही, तर ते जनआंदोलन बनले आहे. सत्ताधारी पक्ष याला हिंसक बनवण्याचा सर्वतोपरी प्रयत्न करत आहे, जेणेकरून दमन करणे सोपे जाईल. अशा वेळी आंदोलकांनी गांधीवादी मार्गाने आणि अत्यंत संयमाने लढा देणे गरजेचे आहे. जर हे आंदोलन हिंसक झाले, तर ती सरकारची विजयाची पहिली पायरी असेल. लोकशाही वाचवण्यासाठी शांतता आणि सत्य हेच सर्वात मोठे शस्त्र आहे. जंतरमंतरची ही रात्र देशाच्या इतिहासात एक निर्णायक वळण ठरू शकते. आता प्रश्न केवळ एका पेपर लीकचा किंवा विद्यार्थ्यांचा राहिलेला नाही, तर तो देशाच्या संविधानाच्या आणि अस्तित्वाचा झाला आहे.
