दरवर्षी कोट्यवधी लोक अंतिम मुदतीपूर्वी त्यांचे आयकर रिटर्न (ITR) दाखल करतात. रिटर्न सबमिट होताच त्यांना वाटते की, त्यांचे काम आता पूर्ण झाले आहे. आता फक्त परताव्याची वाट पाहायची आहे. पण इथेच अनेक लोक एक महत्त्वाची पायरी वगळतात, ती म्हणजे- ITR चे ई-व्हेरिफिकेशन. हा कर भरण्याच्या प्रक्रियेचा असा भाग आहे, ज्याशिवाय आयकर विभाग रिटर्नवर प्रक्रिया करत नाही. अशा परिस्थितीत रिटर्न मिळण्यास विलंब होऊ शकतो. निर्धारित वेळेत ई-व्हेरिफिकेशन न झाल्यास आयकर विभाग रिटर्न अवैध देखील मानू शकतो. ही एक ऑनलाइन प्रक्रिया आहे, जी काही मिनिटांत पूर्ण केली जाऊ शकते. म्हणून आज ‘तुमचा पैसा’ या कॉलममध्ये ई-व्हेरिफिकेशन प्रक्रियेबद्दल सविस्तर चर्चा करणार आहोत. तसेच जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: सीए अमर जैन, संस्थापक– चार्टर्ड अकाउंटंट कंपनी ‘टॅक्स प्रोव्हायडर’ इंदूर प्रश्न- ITR ई-व्हेरिफिकेशन म्हणजे काय? उत्तर- ITR ई-व्हेरिफिकेशन ही एक ऑनलाइन प्रक्रिया आहे. याद्वारे ITR दाखल केल्यानंतर, रिटर्न करदात्यानेच दाखल केले आहे याची पुष्टी केली जाते, त्यानंतर रिटर्नचे ऑनलाइन व्हेरिफिकेशन पूर्ण होते. प्रश्न- ITR ई-व्हेरिफिकेशन का आवश्यक आहे? उत्तर- e-व्हेरिफिकेशनशिवाय ITR फाइलिंग प्रक्रिया पूर्ण मानली जात नाही. जोपर्यंत रिटर्न e-व्हेरिफाय होत नाही, तोपर्यंत आयकर विभाग त्यावर प्रक्रिया करत नाही. अशा परिस्थितीत, परतावा, कर मूल्यांकन आणि इतर संबंधित प्रक्रिया देखील पुढे सरकत नाहीत. प्रश्न- ITR फाइल केल्यापासून किती दिवसांच्या आत e-व्हेरिफिकेशन करणे आवश्यक आहे? उत्तर- ITR फाइल केल्याच्या तारखेपासून 30 दिवसांच्या आत त्याचे e-व्हेरिफिकेशन करणे आवश्यक आहे. प्रश्न- ITR e-व्हेरिफिकेशन कसे केले जाते? उत्तर- याचे अनेक मार्ग आहेत. ग्राफिक्समध्ये सर्व मार्ग पहा- चला, आता ITR e-व्हेरिफिकेशनच्या पद्धती समजून घेऊया- आधार OTP द्वारे नेट बँकिंग द्वारे बँक खात्यातून डीमॅट खात्यातून डिजिटल स्वाक्षरी (DSC) द्वारे बँक ATM द्वारे EVC प्रश्न- ITR e-व्हेरिफिकेशनसाठी कोणत्या गोष्टी आवश्यक आहेत? उत्तर- e-व्हेरिफिकेशन सुरू करण्यापूर्वी या आवश्यक गोष्टी तयार ठेवा, जसे की- आधार OTP: PAN आधारशी लिंक असणे आवश्यक आहे. e-Filing पोर्टल: युझर आयडी आणि पासवर्ड असणे आवश्यक आहे. पोचपावती क्रमांक: ITR चा पोचपावती क्रमांक असणे आवश्यक आहे. बँक/डिमॅट EVC: खाते प्री-व्हॅलिडेटेड आणि EVC सक्षम असणे आवश्यक आहे. नेट बँकिंग: बँक खात्यात नेट बँकिंग सुविधा सक्रिय असावी. डीएससी: ऑनलाइन कागदपत्रांवर डिजिटल स्वाक्षरी करण्यासाठी वैध डिजिटल स्वाक्षरी प्रमाणपत्र (डीएससी) आणि ते वापरण्यासाठी ‘emSigner’ सॉफ्टवेअर इन्स्टॉल केलेले असावे. प्रश्न- ई-व्हेरिफिकेशन अयशस्वी झाले तर काय करावे? उत्तर- ई-व्हेरिफिकेशन दरम्यान तांत्रिक किंवा इतर कारणांमुळे समस्या येऊ शकतात. अशा स्थितीत ही पावले उचला- प्रश्न- ई-व्हेरिफिकेशननंतर ITR स्टेटस कसे तपासावे? उत्तर- ई-व्हेरिफिकेशन पूर्ण झाल्यानंतर, आयकर ‘ई-फायलिंग’ पोर्टलवर जाऊन ITR चे स्टेटस पाहू शकता. यासाठी खालील पायऱ्या फॉलो करा- प्रश्न- e-व्हेरिफिकेशन करताना कोणत्या चुका होतात? उत्तर- या दरम्यान केलेली छोटीशी चूक देखील ITR च्या प्रोसेसिंगमध्ये विलंब किंवा अडचणीचे कारण बनू शकते. ग्राफिकमध्ये पहा, कोणत्या चुका टाळल्या पाहिजेत- प्रश्न- तुमच्या वतीने दुसरी कोणती व्यक्ती ITR ई-व्हेरिफाय करू शकते का? उत्तर- सामान्यतः ITR चे ई-व्हेरिफिकेशन करदात्याला स्वतःच करावे लागते, कारण यात आधार OTP, EVC, नेट बँकिंग किंवा डिजिटल स्वाक्षरी यांसारख्या संवेदनशील तपशिलांचा वापर होतो. तथापि, काही विशिष्ट परिस्थितीत अधिकृत प्रतिनिधी किंवा कायदेशीर प्रतिनिधी करदात्याच्या वतीने ही प्रक्रिया पूर्ण करू शकतात. जसे की- करदात्याचा मृत्यू झाला असेल. तो मानसिकदृष्ट्या सक्षम नसेल. कायद्यानुसार इतर कोणतीही विशेष परिस्थिती असेल. ITR ई-व्हेरिफिकेशनशी संबंधित काही सामान्य प्रश्न-उत्तरे प्रश्न- ई-व्हेरिफिकेशननंतर ITR मध्ये बदल करता येतो का? उत्तर- होय, जर ई-व्हेरिफिकेशननंतर कोणत्याही माहितीत चूक आढळल्यास, नियमांनुसार अपडेटेड रिटर्न किंवा इतर उपलब्ध तरतुदींनुसार नवीन रिटर्न दाखल करता येते. प्रश्न- ई-व्हेरिफिकेशन पूर्ण झाल्यानंतर कोणतीही पावती मिळते का? उत्तर- होय, यानंतर स्क्रीनवर सक्सेस मेसेज आणि ट्रान्झॅक्शन आयडी दिसते. याची माहिती नोंदणीकृत मोबाईल नंबर आणि ईमेल आयडीवरही पाठवली जाते. प्रश्न- एकापेक्षा जास्त वेळा ई-व्हेरिफिकेशन करता येते का? उत्तर- नाही, एकदा ITR चे ई-व्हेरिफिकेशन यशस्वी झाल्यानंतर त्याच रिटर्नचे पुन्हा व्हेरिफिकेशन करण्याची गरज नाही. प्रश्न- ई-व्हेरिफिकेशनसाठी कोणतेही शुल्क भरावे लागते का? उत्तर- नाही, आयकर विभाग यासाठी कोणतेही शुल्क घेत नाही. प्रश्न- मोबाईलवरूनही ITR ई-व्हेरिफिकेशन करता येते का? उत्तर- होय, इन्कम टॅक्स ‘ई-फायलिंग’ पोर्टलला मोबाइल ब्राउझरद्वारे उघडूनही ई-व्हेरिफिकेशन करता येते.
ITR फाइल केल्यानंतर e-व्हेरिफिकेशन आवश्यक:तज्ञांकडून जाणून घ्या स्टेप-बाय-स्टेप प्रोसेस, या 5 सामान्य चुका टाळा
