आरोग्य:6 ते 8 वर्षांत मासिक पाळी व 40 मध्ये रजोनिवृत्ती, आजच्या मुलींचे 'बायोलॉजिकल क्लॉक' वयाआधीच थकत आहे का?

हरवत चाललेले बालपण आणि लवकर मोठ्या होणाऱ्या मुलींसोबतच, अकाली रजोनिवृत्तीची प्रकरणेही समोर येत आहेत. जैविक घड्याळाचा वेग वाढवणे कोणत्या अडचणी निर्माण करू शकते, हा प्रश्न आम्ही डॉ. शिराली अरविंद रुणवाल, प्रसूती आणि स्त्रीरोग तज्ज्ञ यांना विचारला असता, काही गोष्टी समोर आल्या… काही वर्षांपूर्वीपर्यंत महिलांमध्ये 50-52 वर्षांच्या वयात रजोनिवृत्ती येणे सामान्य होते. परंतु आजच्या काळात 40 वर्षांच्या आसपास, कधीकधी त्याहूनही आधी, रजोनिवृत्ती किंवा तिच्या सुरुवातीच्या लक्षणांसह येणाऱ्या महिलांची संख्या वाढत आहे. तर दुसरीकडे, काही मुलींमध्ये पौगंडावस्था आणि मासिक पाळी पूर्वीपेक्षा खूप कमी वयात सुरू होत आहे. कमी वयात मासिक पाळी सुरू झाल्याने मुलींचे बालपण आक्रसत आहे, हे आपल्याला माहीत आहे. याचे परिणाम काय असू शकतात? जैविक घड्याळ लवकर थकू शकते का? प्रत्येक मुलगी जन्माच्या वेळीच तिच्या संपूर्ण आयुष्यासाठी निर्धारित अंडाणूंसह जन्माला येते. वेळेनुसार त्यांची संख्या आणि गुणवत्ता दोन्ही कमी होत जातात. एक वेळ अशी येते जेव्हा अंडाशयाची कार्यक्षमता कमी होऊ लागते आणि शेवटी रजोनिवृत्ती (मेनोपॉज) होते. जर एखाद्या मुलीमध्ये ही संपूर्ण जैविक यात्रा सामान्यपेक्षा अनेक वर्षे आधी सुरू झाली, तर तिचा अंतिम टप्पाही लवकर येऊ शकतो का? तर उत्तर आहे, होय शक्य आहे – याचे उत्तर अजून पूर्णपणे विज्ञानाकडे नाही. पण एक गोष्ट वारंवार दिसून येते की ज्या मुलींमध्ये मासिक पाळी खूप लवकर सुरू होते, त्यांचा मुलांना जन्म देण्याचा कालावधी तुलनेने लहान दिसतो. बालपण आक्रसते सामान्य परिस्थितीत मुलींमध्ये पौगंडावस्था 11 ते 13 वर्षांच्या वयात सुरू होते. पण सध्या काही लहान मुलींमध्ये ही प्रक्रिया अवघ्या सहा ते आठ वर्षांच्या वयातच सुरू होताना दिसत आहे. स्तनांचा विकास, शरीरात बदल आणि त्यानंतर मासिक पाळीचे आगमन. म्हणजे शरीर अशा दिशेने वाढू लागते ज्यासाठी ते अजून मानसिकदृष्ट्या तयार नसते. अनेक प्रकरणांमध्ये उंचीही तुलनेने कमी राहते कारण पौगंडावस्थेत तयार होणारे इस्ट्रोजेन हार्मोन हाडांच्या वाढीच्या प्लेट्स हळूहळू बंद करण्यास सुरुवात करते. आजच्या पिढीसाठी सर्वात मोठी चिंता… पूर्वी बहुसंख्य महिलांची लग्नं २०-२५ वर्षांच्या वयात होत असत. कुटुंबही लवकर सुरू होत असे. पण आज चित्र बदलले आहे. उच्च शिक्षण, करिअर आणि आर्थिक आत्मनिर्भरतेमुळे अनेक महिला ३०-३२ वर्षांच्या वयानंतर विवाह आणि मातृत्व (आई होण्याचं) नियोजन करतात. जर दुसरीकडे ओव्हेरियन रिझर्व्ह (अंडाशयातील अंड्यांची संख्या) देखील तुलनेने लवकर कमी होऊ लागला किंवा मेनोपॉज (मासिक पाळी थांबणे) लवकर येऊ लागला, तर गर्भधारणेसाठी उपलब्ध वेळ पूर्वीपेक्षा खूप कमी होऊ शकतो. याच कारणामुळे आज अर्ली प्यूबर्टीचा (लवकर वयात येण्याचा) विषय केवळ बालपण संपण्याच्या समस्येपर्यंत मर्यादित राहिलेला नाही. हा महिलांच्या भविष्य, त्यांची प्रजनन क्षमता आणि कुटुंब नियोजनाशीही जोडला गेला आहे. बदलाची खरी कारणे काय आहेत? आजचे बालपण पूर्वीसारखे राहिले नाही. मोबाइल, इंटरनेट आणि सोशल मीडियाने मुलांचे जग पूर्णपणे बदलले आहे. लहान मुली अशा गाण्यांवर नृत्य करताना दिसतात ज्यांचे शब्द आणि अर्थ त्यांच्या वयाला योग्य नसतात. इंटरनेट त्यांना वयाआधीच अशी माहिती आणि जगापर्यंत पोहोचवते ज्यासाठी त्यांचा मानसिक विकास अजून परिपक्व झालेला नसतो. मुलांचे वर्तन, पेहराव, विचार आणि सामाजिक परिपक्वता पूर्वीच्या तुलनेत खूप लवकर बदलताना दिसते. बदलती जीवनशैली, वाढता ताण, पर्यावरणीय घटक इत्यादी एकत्रितपणे महिलांच्या प्रजनन आरोग्यावर परिणाम करत आहेत. बालपणासोबत भविष्यही बदलते सात किंवा आठ वर्षांच्या मुलीसाठी मासिक पाळी फक्त एक जैविक घटना नसते. तिला समजतच नाही की तिच्या शरीरात काय घडत आहे. तिला वेदना, अस्वस्थता, लाज आणि भीतीचा सामना करावा लागू शकतो आणि याचा परिणाम इथेच थांबत नाही. जर प्रजननक्षम जीवन तुलनेने लहान झाले, तर त्याचा परिणाम अनेक वर्षांनंतर दिसून येतो. महिलांना त्यांच्या आयुष्याचा एक मोठा भाग रजोनिवृत्तीनंतरच्या अवस्थेत घालवावा लागू शकतो. हाडांची कमकुवतता, हार्मोनल बदल, हृदयरोगांचा वाढता धोका आणि रजोनिवृत्तीशी संबंधित अनेक बदल आयुष्यात लवकर येऊ शकतात. वेळेआधी येणारी मासिक पाळी फक्त बालपण हिरावून घेत नाही, तर ते महिलांच्या जीवनाची संपूर्ण जैविक कालरेषा बदलू शकतात. बालपणीला त्याच्या वयात राहू द्या आपण अशा काळात जगत आहोत जिथे मुलांना प्रत्येक क्षेत्रात लवकर मोठे करण्याची स्पर्धा दिसून येते. पण निसर्गाची स्वतःची गती असते. त्यामुळे त्यांना त्यांचे बालपण जगू द्या. त्यांच्या आरोग्याची काळजी घ्या. याव्यतिरिक्त, आहार आणि शारीरिक हालचालींवरही सुरुवातीपासूनच लक्ष देणे खूप महत्त्वाचे आहे जेणेकरून ते त्यांच्या भविष्याचा मजबूत पाया घालू शकतील.