सिगारेट ओढल्याने केस लवकर पांढरे होतात:ही 7 कारणे देखील जबाबदार, निरोगी केसांसाठी 8 गोष्टी खा, धूम्रपान करू नका

जागतिक आरोग्य संघटना (WHO) नुसार, जगात दरवर्षी लाखो लोकांचे केस वेळेआधीच पांढरे होतात. ‘नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ हेल्थ’ नुसार, जगातील 25% पेक्षा जास्त लोकांचे केस वेळेआधीच पांढरे होतात. याला प्रीमेच्युअर ग्रेइंग म्हणतात. मेलानिनचे प्रमाण कमी झाल्यावर केस पांढरे दिसू लागतात. साधारणपणे हे 40 वर्षांच्या वयानंतर होते. पण जर हे आधीच होत असेल तर याला प्रीमेच्युअर ग्रेइंग म्हणतात. यासाठी जनुकीय कारणे, खराब जीवनशैली आणि पोषणाची कमतरता यांसारखी अनेक कारणे जबाबदार आहेत. आज प्रीमेच्युअर ग्रेइंगबद्दल बोलूया. तसेच जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. विजय सिंघल, वरिष्ठ सल्लागार, त्वचाविज्ञान, श्री बालाजी ॲक्शन मेडिकल इन्स्टिट्यूट, दिल्ली प्रश्न- अकाली केस पांढरे होणे (प्रीमैच्योर ग्रेइंग) म्हणजे काय? उत्तर- केसांचा काळा रंग मेलानिन पिगमेंटमुळे येतो. वय वाढल्याने केसांची मुळे मेलानिन तयार करणे कमी करतात. यामुळे केस पांढरे दिसू लागतात. जर ही प्रक्रिया 20-30 वर्षांच्या वयातच सुरू झाली, तर याला अकाली केस पांढरे होणे (प्रीमैच्योर ग्रेइंग) म्हणतात. प्रश्न- कोणत्या वयात केस पांढरे होणे सामान्य आहे? उत्तर- जर कोणतीही आनुवंशिक किंवा आरोग्य समस्या नसेल, तर व्यक्तीचे केस 30-40 वर्षांच्या वयात पांढरे होण्यास सुरुवात होते. 50 वर्षांच्या वयापर्यंत बहुतेक लोकांचे केस पांढरे किंवा ग्रे होतात. प्रश्न- अकाली केस पांढरे होण्याची समस्या का उद्भवते? उत्तर- जेव्हा टाळूमध्ये असलेल्या पेशी पुरेसे मेलेनिन तयार करू शकत नाहीत किंवा तयार करणे थांबवतात, तेव्हा केस पांढरे होऊ लागतात. याची अनेक कारणे असू शकतात. ग्राफिकमध्ये सर्व कारणे पहा- प्रश्न- कोणत्या जीवनसत्त्वे आणि खनिजांच्या कमतरतेमुळे केस पांढरे होऊ शकतात? उत्तर- काही जीवनसत्त्वे आणि खनिजांच्या कमतरतेमुळे वेळेआधी केस पांढरे होऊ शकतात. ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- ताण आणि चिंता यामुळे केस पांढरे का होतात? उत्तर- दीर्घकाळ ताण आणि चिंता राहिल्यास शरीरातील स्ट्रेस हार्मोन्स वाढतात. यामुळे- प्रश्न- जास्त वेळ उन्हात राहिल्याने केस पांढरे होऊ शकतात का? उत्तर- होय, जास्त वेळ सूर्यप्रकाशाच्या (UV किरणांच्या) संपर्कात राहिल्याने केसांना नुकसान होऊ शकते. प्रश्न- खराब जीवनशैली देखील अकाली केस पांढरे होण्याचे कारण असू शकते का? उत्तर- होय, खराब जीवनशैली अकाली केस पांढरे होण्याचा धोका वाढवू शकते, जसे की- प्रश्न- एखाद्या आजारामुळेही केस पांढरे होऊ शकतात का? उत्तर- होय, काही आजारांमुळे मेलॅनिन तयार करणाऱ्या पेशींवर परिणाम होऊ शकतो, ज्यामुळे केस वेळेआधी पांढरे होऊ शकतात. जसे की- प्रश्न- केस काळे ठेवण्यासाठी आहारात कोणते बदल करावेत? उत्तर- केस काळे आणि निरोगी ठेवण्यासाठी व्हिटॅमिन बी12, लोह, तांबे, जस्त, फॉलिक ऍसिड आणि प्रथिने यांनी समृद्ध असलेले पदार्थ खा. ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- केस काळे ठेवण्यासाठी एकूण जीवनशैलीत काय बदल करावे लागतील? उत्तर- यासाठी जीवनशैलीत हे आवश्यक बदल करा- खालील ग्राफिकमध्ये पहा, निरोगी केसांसाठी काय करावे- वेळेआधी केस पांढरे होण्याशी संबंधित सामान्य प्रश्न-उत्तरे प्रश्न- पांढरे झालेले केस पुन्हा काळे होऊ शकतात का? उत्तर- साधारणपणे जे केस पूर्णपणे पांढरे झाले आहेत, ते पुन्हा काळे होत नाहीत. जर याचे कारण जीवनसत्त्वे किंवा खनिजे असतील तर ते पुन्हा काळे होऊ शकतात. जसे की- प्रश्न- पांढरे केस उपटल्याने जास्त पांढरे केस येतात का? उत्तर- नाही, हे एक गैरसमज आहे. एक पांढरा केस उपटल्याने त्याच्या जागी अनेक नवीन पांढरे केस येत नाहीत. हेअर फॉलिकल (केसांचे मूळ) मधून साधारणपणे एकच केस उगवतो. तथापि, वारंवार केस उपटल्याने हेअर फॉलिकल्सना नुकसान होऊ शकते, ज्यामुळे केस पातळ होऊ शकतात किंवा त्या ठिकाणी केस येणे बंद होऊ शकते. प्रश्न- जर पालकांचे केस लवकर पांढरे झाले असतील, तर मुलांमध्येही असे होईल का? उत्तर- होय, जनुकीय कारणे (Genetics) अकाली केस पांढरे होण्याचे सर्वात महत्त्वाचे कारण आहे. जर पालकांचे केस कमी वयात पांढरे झाले असतील, तर मुलांचेही केस लवकर पांढरे होण्याची शक्यता वाढते. तथापि, असे प्रत्येक बाबतीत होईलच असे नाही. आहार, जीवनशैली, आरोग्य आणि पर्यावरणीय घटक देखील भूमिका बजावतात. प्रश्न- हेअर कलर लावल्याने केस लवकर पांढरे होतात का? उत्तर- असे आवश्यक नाही, कारण हेअर कलरमुळे मेलॅनिनचे उत्पादन (production) प्रभावित होत नाही. त्यामुळे थेट या कारणामुळे केस लवकर पांढरे होत नाहीत. तथापि, वारंवार किंवा चुकीच्या पद्धतीने हेअर कलर, ब्लीच आणि रसायनांच्या वापरामुळे केस कोरडे, कमकुवत किंवा खराब होऊ शकतात. प्रश्न- केस पांढरे होण्यासोबत कोणत्या लक्षणांवर डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा? उत्तर- डॉक्टरांचा सल्ला घ्या, जर-