काय करणार हे झुरळ उद्या जंतर मंतर वर  – VastavNEWSLive.com

कॉकरोच रिपब्लिक: जेव्हा किड्यांनी लोकशाहीचा आरसा धरला!

जगातील सर्वात मोठी लोकशाही! ऐकायला किती गोड वाटतं ना? जणू काही एखाद्या सुश्राव्य संगीताचा तुकडा. पण सध्या या संगीतात काही बेसूर आवाज घुमू लागले आहेत आणि विशेष म्हणजे हे आवाज आपल्या देशाच्या सीमेबाहेर, सातासमुद्रापार लंडनच्या बार्बिक युनिव्हर्सिटी पर्यंत पोहोचले आहेत. आपण म्हणतो की आमची लोकशाही महान आहे, पण जेव्हा जगाच्या व्यासपीठावर एखादा तरुण विद्यार्थी भारताच्या सरन्यायाधीशांना समोर बसवून प्रश्न विचारतो की, भारतात असहमती व्यक्त करणं हा गुन्हा झाला आहे का?, तेव्हा मात्र आपल्या व्यवस्थेचे पाय लटपटायला लागतात.

लंडनचा तमाशा आणि आऊट ऑफ सिलॅबस लोकशाही

विषय होता ‘आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स आणि इंटरनॅशनल लॉ’. विचार करा, किती हाय-टेक! पण तिथेही एका जिद्दी विद्यार्थ्याने नॅचरल इंटेलिजन्स वापरून असा प्रश्न विचारला की मॉडरेटरचीच तारांबळ उडाली. सरन्यायाधीश सूर्यकांत व्यासपीठावर विराजमान होते आणि त्या विद्यार्थ्याने विचारले की, भारतात जे काही चाललंय, जी असहमती दाबण्याची खुमखुमी दिसतेय, त्यावर तुमचं मत काय? आता न्यायाच्या मंदिरात बसणाऱ्यांना अशा प्रश्नांची उत्तरं द्यायची सवय नसते, त्यांना फक्त निकाल द्यायची सवय असते. मॉडरेटरने तत्काळ  प्रश्न विषयाबाहेरचा आहे (Out of Syllabus) असं म्हणून विषय रफादफा करण्याचा प्रयत्न केला. पण तिथे बसलेले श्रोते काही भारतीय चॅनेलचे प्रेक्षक नव्हते की टाळ्या वाजवून गप्प बसतील; त्यांनी तर चक्क गोंधळ घातला आणि विचारलं की, जर न्यायिक जबाबदारीवर चर्चाच होणार नसेल, तर त्या एआयचा (AI) काय उपयोग?

कॉकरोच – जेव्हा शिवीच सन्मान बनली!

खरं तर, या देशाला किड्या-मुंग्यांची किंमत कधीच नव्हती. पण १५ मे रोजी जेव्हा बेरोजगार तरुणांच्या संदर्भात कॉकरोच (झुरळ) हा शब्द वापरला गेला, तेव्हा मात्र एक वेगळीच ठिणगी पडली. आजच्या या चकचकीत डिजिटल इंडियामध्ये जर कोणी स्वतःला कॉकरोच जनता पार्टी म्हणवून घेत असेल, तर समजून जा की परिस्थिती किती घृणास्पद झाली आहे. अभिजीत दीपके नावाचा एक तरुण अमेरिकेतील बोस्टनमधून दिल्लीत येतो, तेव्हा केंद्रीय गृह मंत्रालयाची झोप उडते. विचार करा, ज्या सत्तेला कोणीही विरोधी पक्ष नमवू शकला नाही, ती सत्ता एका कॉकरोचच्या नावाने हादरतेय! जंतर-मंतरवर आता नियम आले आहेत. १००० लोक जमले तर लोकशाही, त्यापेक्षा जास्त झाले तर गुन्हा!. गृह मंत्रालयाची कडक नजर (तीक्ष्ण नजर) प्रत्येक हालचालीवर आहे. त्यांना भीती वाटतेय की हे झुरळ जर रस्त्यावर उतरले, तर सिस्टिमची सगळी वायरिंग कुरतडून टाकतील.

परीक्षेचे लीक आणि आत्महत्येचे पीक

आपलं शिक्षण मंत्रालय म्हणजे जणू एखादं जादूचं दुकान झालंय. प्रश्नपत्रिका लीक होणं ही आता परंपरा बनली आहे. सीबीएसई असो वा नीट (NEET), या देशातील विद्यार्थ्यांच्या भविष्याचा लिलाव मांडला गेला आहे. आकांक्षा चतुर्वेदी, प्रदीप मेघवाल, रितिक मिश्रा, भाग्यश्री… ही नुसती नावं नाहीत, तर या व्यवस्थेने घेतलेले बळी आहेत. आकांक्षाने आत्महत्या करण्यापूर्वी पत्रात लिहिलं की, पुन्हा परीक्षेची तयारी करणं खूप कठीण आहे. प्रदीपच्या आई-वडिलांनी शिक्षणासाठी कर्ज घेतलं होतं. पण आपल्या शिक्षण मंत्र्यांच्या राजीनाम्यापेक्षा सरकारला आपली प्रतिष्ठा जास्त महत्त्वाची वाटते. जेव्हा विद्यार्थी रस्त्यावर उतरतात, तेव्हा त्यांना उत्तरं मिळत नाहीत, मिळतात त्या पोलिसांच्या लाठ्या आणि पाण्याचे फवारे. २०२० पासून या देशात १०७२ वेळा विद्यार्थी आंदोलनं झाली आहेत. बेरोजगारीची संख्या कोटींमध्ये आहे आणि परीक्षार्थींची संख्या लाखांत. पण सरकार मात्र ‘मौन’ आहे. पंतप्रधान भेटत नाहीत, शिक्षण मंत्री राजीनामा देत नाहीत आणि गृहमंत्री फक्त नजर ठेवून बसले आहेत.

संस्थांचा कोलमडलेला डोलारा

लोकशाहीचे स्तंभ म्हणवल्या जाणाऱ्या संस्था आता फक्त कागदावर उरल्या आहेत का? निवडणूक आयोग असो, सुप्रीम कोर्ट असो वा सीएजी (CAG), या सर्वांची नियुक्ती जर सरकारच करणार असेल, तर हे लोक सरकारला प्रश्न विचारणार कसे? हा चेक अँड बॅलन्सचा खेळ आता फक्त एकाच बाजूने खेळला जातोय. सीएजी विनोद राय यांच्या काळात टू-जी स्पेक्ट्रम आणि कोल ब्लॉकवरून जो गदारोळ झाला, त्यातून आजची सत्ता जन्माला आली. पण आज जेव्हा सिस्टिम पूर्णपणे ‘कोलॅप्स’ झाली आहे, तेव्हा सीएजीला कुठलाही घोटाळा दिसत नाही, ना इकॉनॉमीची घसरण दिसते.

राहुल गांधी आणि जझी (GenZ) चे कनेक्शन

विरोधी पक्षनेता म्हणून राहुल गांधी आता उघडपणे म्हणू लागले आहेत की, आता जझीला (GenZ) समोर यावं लागेल, तेच या देशाची सत्ता पलटवू शकतात. हे ऐकून सरकारला अन्ना हजारे यांच्या आंदोलनाची आठवण होत असावी. २०११ मध्ये अशाच एका आंदोलनाने काँग्रेसला सत्तेतून बाहेर केलं होतं, आता त्याच पावलावर पाऊल ठेवून हे कॉकरोच चालले आहेत का? भाजपला भीती आहे की काँग्रेस हे आंदोलन हायजॅक करेल, पण वस्तुस्थिती ही आहे की विद्यार्थ्यांना आता कुणावरच विश्वास उरलेला नाही.

एक विनाचेहरा आंदोलन आणि भविष्याची भीती

या आंदोलनाचं सर्वात मोठं वैशिष्ट्य म्हणजे याला कोणताही एक चेहरा नाही. हे आंदोलन जात, धर्म आणि पारंपारिक निवडणुकीच्या गणितांच्या पलीकडे आहे. १७ वर्षांच्या मुलांनी हे सिद्ध केलंय की ते सिस्टिमला आव्हान देऊ शकतात. अभिजीत दीपकेने म्हटलंय की, मी माझं भविष्य संविधानाच्या हातात सोडल जय भीम! हे जय भीम आणि संविधानाचा उल्लेख सरकारला जास्त अस्वस्थ करतोय, कारण यात एक मोठा व्होट बँकही दडला आहे.

निष्कर्ष: आरशातलं सत्य

शेवटी प्रश्न हाच उरतो की, आपण लोकशाहीचे रक्षक आहोत की भक्षक? जंतर-मंतरवर उद्या काय होईल, हे कुणालाच माहीत नाही. पण एक गोष्ट स्पष्ट आहे, या देशातील तरुणांचा राग आता सोशल मीडियाच्या भिंती ओलांडून जमिनीवर उतरला आहे. तुम्ही त्यांना कॉकरोच’ म्हणा किंवा जझी, पण ज्या दिवशी हे किडे संघटित होऊन प्रश्नांचा भडिमार करतील, तेव्हा कोणत्याच मंत्रालयाची ‘पैनी नजर’ त्यांना रोखू शकणार नाही. लोकशाहीचे पहारेकरी जेव्हा स्वतःच प्रश्नांपासून पळू लागतात, तेव्हा समजून जावं की लोकशाही आता फक्त ‘प्रोटोकॉल’मध्ये उरली आहे. आता उद्याच्या जंतर-मंतरकडे सर्वांचे डोळे लागले आहेत. तिथून येणारा आवाज लोकशाहीचा हुंकार असेल की व्यवस्थेचा हुकूमशहा, हे काळच ठरवेल. पण तोपर्यंत, आपल्या महान लोकशाहीचा हा कॉकरोच अवतार पाहून जगाला नक्कीच काहीतरी नवीन शिकायला मिळेल, हे नक्की!

Post Views: 102