इस्लामाबाद सुरक्षा शिखर परिषद का सफल झाली नाही – VastavNEWSLive.com
इस्लामाबाद (प्रतिनिधी)- पाकिस्तानची राजधानी इस्लामाबाद येथे पार पडलेली अमेरिका आणि इराणमधील उच्चस्तरीय सुरक्षा शिखर परिषद कोणत्याही ठोस निष्कर्षापर्यंत पोहोचू शकली नाही. प्रसिद्ध पत्रकार रवीश कुमार यांनी या संदर्भात केलेल्या विश्लेषणानुसार, सुमारे २४ तास चाललेली ही प्रदीर्घ चर्चा अखेर अयशस्वी ठरली आहे. या विफलतामुळे केवळ दोन्ही देशांमधील तणावच वाढलेला नाही, तर संपूर्ण आखाती प्रदेशात युद्धाचे ढग गडद झाले असून प्रादेशिक अस्थिरतेचा धोका निर्माण झाला आहे.
प्रदीर्घ चर्चेनंतरही तोडगा नाही अमेरिकेचे उपराष्ट्रपती जे. डी. वान्स आणि इराणचे वरिष्ठ प्रतिनिधी मंडळ यांच्यात २१ ते २४ तास मॅरेथॉन वाटाघाटी पार पडल्या. मात्र, इतका प्रदीर्घ वेळ चर्चा होऊनही उभय पक्षांनी मांडलेल्या अटींमधील तफावत इतकी मोठी होती की, कोणत्याही एका मुद्द्यावर सहमती होऊ शकली नाही. वाटाघाटी संपल्यानंतर अमेरिकेचे उपराष्ट्रपती वान्स यांनी इराणवर अटींचे पालन न केल्याचा आरोप केला, तर इराणने आपली सुरक्षा आणि सार्वभौमत्वाचा मुद्दा लावून धरला आहे.
संघर्षाचे मुख्य मुद्दे: होर्मुजची सामुद्रधुनी आणि आर्थिक मालमत्ता या शिखर परिषदेत वादाचा मुख्य केंद्रबिंदू होर्मुझची सामुद्रधुनी (Strait of Hormuz) हा होता. जागतिक तेल व्यापारासाठी अत्यंत महत्त्वाची असलेली ही सामुद्रधुनी खुली करण्याची मागणी अमेरिकेने केली होती [१]. मात्र, जोपर्यंत कोणताही अधिकृत शांतता करार होत नाही, तोपर्यंत ही मागणी मान्य करण्यास इराणने स्पष्ट नकार दिला.
दुसरीकडे, इराणने आपल्या बाजूने काही कडक अटी ठेवल्या होत्या. इराणने आपले ४०० किलो एनरिच्ड युरेनियम परत करण्याची आणि विविध देशांमध्ये गोठवलेली आपली सुमारे २७ अब्ज डॉलर्सची मालमत्ता तात्काळ मुक्त करण्याची मागणी केली आहे. अमेरिकेने या मागण्यांकडे सकारात्मक प्रतिसाद न दिल्याने चर्चेत मोठी खीळ बसली.
लष्करी दबाव आणि इराणचा करारी बाणा वाटाघाटी सुरू असतानाच अमेरिकेने आपल्या लष्करी शक्तीच्या माध्यमातून इराणवर दबाव आणण्याचा प्रयत्न केला. अमेरिकेची शक्तीशाली युद्धनौका यूएसएस गेराल्ड फोर्ड'(USS Gerald Ford) आणि इतर नौदल ताफा या भागात तैनात करून इराणला झुकवण्याचा प्रयत्न करण्यात आला. मात्र, इराणने कोणत्याही लष्करी दबावाला बळी न पडता आपल्या राष्ट्रीय सुरक्षा आणि सार्वभौमत्वावर ठाम राहण्याचे संकेत दिले आहेत. इराणच्या या खंबीर भूमिकेमुळे अमेरिकेची दबावतंत्राची नीती अपयशी ठरल्याचे दिसून येते.
इस्रायलचा हस्तक्षेप आणि शांततेतील अडथळे रवीश कुमार यांच्या विश्लेषणानुसार, या चर्चेच्या अपयशामध्ये बाह्य भौगोलिक आणि राजकीय घटकांचा मोठा वाटा आहे. इस्रायलचे पंतप्रधान बेंजामिन नेतन्याहू यांची भूमिका आणि इस्रायलची सध्याची लष्करी रणनीती या शांतता प्रक्रियेत मोठा अडथळा ठरत असल्याचे अहवालात म्हटले आहे. इस्रायलच्या आक्रमक धोरणांमुळे अमेरिका आणि इराणमधील अविश्वासाची दरी अधिक रुंदावली असून, शांततेचा मार्ग कठीण झाला आहे.
पाकिस्तानची मध्यस्थता आणि भविष्यातील चिंता या अत्यंत तणावाच्या परिस्थितीत पाकिस्तानने मध्यस्थाची महत्त्वाची भूमिका बजावली. जरी चर्चा अयशस्वी झाली असली, तरी अमेरिका आणि इराण या दोन्ही देशांनी पाकिस्तानच्या या प्रयत्नांची आणि यजमानपदाची प्रशंसा केली आहे. राजनैतिक पातळीवरील ही चर्चा पूर्णपणे थांबलेली नसली, तरी सध्या कोणताही तोडगा निघू शकलेला नाही.
शेवटी, रवीश कुमार यांनी असा इशारा दिला आहे की, जर मुत्सद्देगिरी आणि राजनैतिक प्रयत्न भविष्यातही अशाच प्रकारे अयशस्वी ठरले, तर या प्रदेशात युद्धाचा मोठा धोका निर्माण होऊ शकतो. राजनैतिक कोंडीमुळे वाढलेला हा तणाव जागतिक शांततेसाठी धोक्याची घंटा असून, आगामी काळात हे दोन्ही देश कोणते पाऊल उचलतात, याकडे संपूर्ण जगाचे लक्ष लागले आहे.
