US Iran Ceasefire | अखेर 40 दिवसांनंतर अमेरिका-इराण युद्ध थांबले; विनाशकारी धमकीनंतर ट्रम्पचा मोठा यू-टर्न

US Iran Ceasefire | गेल्या अनेक दिवसांपासून अमेरिका (America) आणि इराण (Iran) यांच्यात सुरू असलेल्या भीषण संघर्षाला अखेर तात्पुरता पूर्णविराम मिळाला आहे. काही तासांपूर्वीच इराणची संपूर्ण संस्कृती नष्ट करण्याची भयानक धमकी देणारे अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प (Donald Trump) यांनी अनपेक्षितपणे दोन आठवड्यांच्या शस्त्रसंधीची घोषणा केली आहे. इराणच्या वीज प्रकल्पांना आणि पुलांना लक्ष्य करण्याची आपली पूर्वीची भूमिका मागे घेत, ट्रम्प यांनी आता चर्चेद्वारे प्रश्न सोडवण्याचे संकेत दिले आहेत. इराणचे परराष्ट्र मंत्री सय्यद अब्बास अराघची (Sayyid Abbas Araghchi) यांनीही या युद्धविरामाला अधिकृत मान्यता दिली आहे.

पाकिस्तानचा प्रस्ताव आणि ट्रम्प यांची भूमिका

डोनाल्ड ट्रम्प यांनी त्यांच्या ‘ट्रुथ सोशल’ (Truth Social) या व्यासपीठावरून या निर्णयाची माहिती दिली. त्यांनी स्पष्ट केले की, पाकिस्तानने (Pakistan) मांडलेला दोन आठवड्यांच्या संघर्षबंदीचा आणि होर्मुझची सामुद्रधुनी (Strait of Hormuz) त्वरित खुली करण्याचा प्रस्ताव त्यांनी मान्य केला आहे. अमेरिका या पंधरवड्याचा वापर इराणसोबत कायमस्वरूपी आणि अंतिम शांतता करार करण्यासाठी करणार आहे. आम्ही आमची लष्करी उद्दिष्टे पूर्ण केली असून, आता संपूर्ण मध्य-पूर्वेत (Middle East) शांतता प्रस्थापित करण्याच्या ऐतिहासिक कराराच्या आम्ही अगदी जवळ आहोत, असे ट्रम्प यांनी नमूद केले.

इराणकडून मिळालेला १०-कलमी प्रस्ताव वाटाघाटीसाठी एक उत्तम पाया असल्याचेही ट्रम्प यांनी कबूल केले आहे. मात्र, ही शस्त्रसंधी टिकण्यासाठी इराणने होर्मुझची सामुद्रधुनी पूर्णपणे सुरक्षित आणि तातडीने खुली करणे ही प्रमुख अट असणार आहे. अमेरिकेने आता आक्रमक पवित्रा सोडून राजनैतिक मार्गाने तोडगा काढण्यास प्राधान्य दिल्याचे यावरून स्पष्ट होत आहे.

इराणचा प्रतिसाद आणि चीनची महत्त्वाची मध्यस्थी

इराणचे परराष्ट्र मंत्री अराघची यांनीही ‘एक्स’ (X) या समाजमाध्यमावर आपली बाजू मांडली. पाकिस्तानचे पंतप्रधान शरीफ (PM Sharif) यांच्या आवाहनाला प्रतिसाद देऊन आणि अमेरिकेने चर्चेची तयारी दाखवल्यामुळे इराणने ही शस्त्रसंधी स्वीकारली आहे. जर अमेरिकेने इराणवरील हल्ले पूर्णपणे थांबवले, तर इराणचे सशस्त्र दलही आपली बचावात्मक कारवाई थांबवेल, असे त्यांनी स्पष्ट केले. तसेच, होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून दोन आठवड्यांसाठी सुरक्षित वाहतूक शक्य होईल, परंतु त्यासाठी इराणी लष्कराशी समन्वय साधावा लागेल, असेही त्यांनी नमूद केले.

हा महत्त्वाचा निर्णय होण्यामागे चीनने (China) शेवटच्या क्षणी केलेली मध्यस्थी कारणीभूत असल्याचे समजते. चीनने इराणला तणाव कमी करण्यासाठी लवचिक भूमिका घेण्याचे आवाहन केले होते, ज्याला इराणचे नवीन सर्वोच्च नेते अयातुल्ला मोजतबा खामेनी (Ayatollah Mojtaba Khamenei) यांनी हिरवा कंदील दिला. केवळ तात्पुरत्या विरामासाठी नाही, तर अमेरिका आणि इस्रायल (Israel) पुन्हा हल्ले करणार नाहीत याची खात्री देणाऱ्या संपूर्ण शांतता करारासाठी इराण आता चर्चेला तयार झाला आहे.

२८ फेब्रुवारी रोजी या युद्धाला सुरुवात झाल्यापासून इराणमध्ये १,९०० हून अधिक नागरिकांचा बळी गेला आहे. लेबनॉन (Lebanon) मध्ये इस्रायल आणि हिजबुल्ला (Hezbollah) यांच्यातील लढाईत १,५०० हून अधिक लोक मारले गेले असून १० लाखांहून अधिक लोक विस्थापित झाले आहेत. या संघर्षात १३ अमेरिकन आणि ११ इस्रायली सैनिकांसह इस्रायलमधील २३ नागरिकांनाही आपले प्राण गमवावे लागले आहेत. या पार्श्वभूमीवर, दोन आठवड्यांचा हा युद्धविराम जागतिक शांततेच्या दृष्टीने एक आशेचा किरण मानला जात आहे.