Weight Loss Medicine | वजन कमी करण्याची औषधे खाताय? वेळीच व्हा सावध, नाहीतर शरीरातील ‘हा’ भाग कमकुवत होईल

Weight Loss Medicine | सध्याच्या काळात जगभरात वजन घटवण्यासाठी विविध औषधांचा वापर मोठ्या प्रमाणावर वाढला आहे. प्रामुख्याने लठ्ठपणा आणि मधुमेहाने त्रस्त असणारे नागरिक, तसेच अनेक प्रसिद्ध व्यक्ती ‘जीएलपी-१’ (GLP-1) प्रकारची इंजेक्शन्स घेण्याला पसंती देत आहेत. सुरुवातीला ही औषधे आरोग्यदायी मानली जात असली, तरी आता त्यांच्या वापरामुळे हाडे ठिसूळ होण्याची भीती काही तज्ज्ञांनी व्यक्त केली आहे. या पार्श्वभूमीवर ब्रिटनमधील (UK) प्रसिद्ध डॉक्टर करण राजन (Dr. Karan Rajan) यांनी या औषधांचा हाडांच्या आरोग्याशी नेमका काय संबंध आहे, यावर प्रकाश टाकला आहे.

वेगाने वजन घटणे आणि हाडांची घनता यांचा परस्पर संबंध

डॉ. करण राजन यांच्या मते, वजन कमी करणारी औषधे थेट हाडांच्या पेशींवर कोणताही विघातक जैविक परिणाम करत नाहीत. मुळात जेव्हा शरीराचे वजन वेगाने कमी होते, तेव्हा हाडांमधील खनिजांची घनता घटणे ही एक नैसर्गिक प्रक्रिया आहे, जी कोणत्याही प्रकारच्या वजन घटवण्याच्या पद्धतीत दिसून येते. त्यामुळे हाडांच्या झीजेचा संबंध केवळ औषधांशी जोडणे तांत्रिकदृष्ट्या चुकीचे आहे. शरीराचे वजन कमी झाल्यामुळे हाडांवर पडणारा यांत्रिक भार कमी होतो, परिणामी त्यांना मिळणारे नैसर्गिक उत्तेजन घटते आणि हाडांची ताकद कमी होऊ लागते.

‘जामा’ (JAMA) या वैद्यकीय मासिकात २०२४ मध्ये प्रसिद्ध झालेल्या एका संशोधनाचा दाखला देत त्यांनी स्पष्ट केले की, ७२ आठवडे ‘टिर्झेपेटाइड’ (Tirzepatide) घेणाऱ्या व्यक्तींच्या खुब्याच्या हाडांच्या घनतेमध्ये अवघी १ ते २ टक्के घट नोंदवण्यात आली. ही घट बॅरिएट्रिक शस्त्रक्रिया (Bariatric Surgery) किंवा अत्यंत कडक आहार पाळणाऱ्या व्यक्तींमध्ये होणाऱ्या बदलांइतकीच सामान्य आहे. जेव्हा आपण वेगाने वजन कमी करतो, तेव्हा त्याचा परिणाम केवळ चरबीवर न होता स्नायू आणि हाडांच्या वस्तुमानावरही होत असतो, हे लक्षात घेणे गरजेचे आहे.

हाडांचे आरोग्य जपण्यासाठी आवश्यक उपाययोजना

वजन कमी करण्याच्या प्रवासात हाडांची मजबुती टिकवून ठेवण्यासाठी डॉ. राजन यांनी काही महत्त्वाचे सल्ले दिले आहेत. त्यांनी प्रामुख्याने वजन उचलण्याचे व्यायाम (Weight Training) करण्याचा आग्रह धरला आहे, कारण स्नायूंवर पडणाऱ्या यांत्रिक ताणामुळे ‘ऑस्टिओब्लास्ट्स’ (Osteoblasts) म्हणजेच हाडांची निर्मिती करणाऱ्या पेशी सक्रिय होतात. यासोबतच शरीरात प्रथिनांचे (Proteins) प्रमाण योग्य असणे अत्यंत आवश्यक आहे. शरीराच्या वजनाच्या प्रति किलो सुमारे १.६ ग्रॅम प्रथिने घेतल्यास स्नायू आणि हाडांना आवश्यक पोषण मिळते.

तज्ज्ञांच्या मार्गदर्शनानुसार, चालणे, धावणे किंवा उडी मारणे यांसारखे ‘इम्पॅक्ट’ देणारे व्यायाम हाडांना सक्रिय ठेवण्यासाठी उपयुक्त ठरतात. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, दर आठवड्याला स्वतःच्या एकूण वजनाच्या १ टक्क्यापेक्षा जास्त वजन कमी करण्याचा अट्टाहास धरू नये. अतिशय संथ आणि नैसर्गिक गतीने वजन घटवल्यास स्नायूंचे आरोग्य जपले जाते आणि हाडे कमकुवत होण्याचा धोका कमी होतो. वजन कमी करण्याच्या औषधांचा वापर करताना या नियमांचे पालन केल्यास हाडांचे नुकसान टाळता येते.