इराणला नर्क बनवण्याची चेतावणी; अमेरिकेच्या हालचालींनी जग दहशतीत  

अमेरिका आणि इराण यांच्यातील वाढत्या तणावाने पुन्हा एकदा जगाला युद्धाच्या उंबरठ्यावर आणून ठेवले आहे. भारतीय वेळेनुसार आज दुपारी अमेरिकेचे माजी राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प आपल्या वरिष्ठ सैन्य अधिकाऱ्यांसोबत महत्त्वपूर्ण बैठक घेणार असल्याची माहिती समोर आली आहे. या बैठकीनंतर मध्यपूर्वेतील परिस्थिती कोणत्या दिशेने जाईल याकडे संपूर्ण जगाचे लक्ष लागले आहे. कारण ट्रम्प यांनी दिलेली कठोर चेतावणी ही केवळ राजकीय वक्तव्य नसून संभाव्य लष्करी कारवाईचा इशारा मानली जात आहे.

ट्रम्प यांनी इराणला थेट धमकी देताना मंगळवार हा दिवस इराणसाठी पॉवर प्लांट डे आणि ब्रिज डे ठरू शकतो, असे विधान केले आहे. या वक्तव्याचा अर्थ स्पष्ट आहे इराणच्या महत्त्वाच्या पायाभूत सुविधांवर, विशेषतः वीज प्रकल्प, पूल आणि ऊर्जा व्यवस्थेवर लक्ष्य साधले जाऊ शकते. आधुनिक युद्धात पायाभूत सुविधा उद्ध्वस्त करणे म्हणजे केवळ लष्करी हल्ला नसून संपूर्ण देशाच्या आर्थिक आणि सामाजिक जीवनाला ठप्प करण्याची रणनीती असते.

या तणावाच्या पार्श्वभूमीवर ६ एप्रिलपर्यंत लागू असलेला युद्धविराम संपुष्टात येत असल्याचेही सांगितले जात आहे. युद्धविराम संपल्यानंतर लगेच अमेरिकन सैन्य नेतृत्वासोबत होणारी बैठक ही जागतिक राजकारणातील निर्णायक वळण ठरू शकते. इतिहास सांगतो की अशा बैठकीनंतर अनेकदा प्रत्यक्ष लष्करी निर्णय घेतले गेले आहेत. त्यामुळे ही बैठक केवळ औपचारिक नसून संभाव्य युद्धनियोजनाचा भाग असल्याची चर्चा सुरू झाली आहे.

दरम्यान, अमेरिकेच्या धमकीनंतर इराणने माघार घेण्याचे संकेत दिलेले नाहीत. उलट इराणने प्रत्युत्तरात्मक भूमिका घेत मध्यपूर्वेतील काही ठिकाणी मिसाइल हल्ले केल्याची माहिती समोर आली आहे. कुवैतमधील तेल मंत्रालयाची इमारत तसेच संयुक्त अरब अमिरात आणि बहरीनमधील वीज व जल प्रकल्पांवर लक्ष्य साधल्याचे सांगितले जात आहे. यामुळे संघर्ष केवळ अमेरिका-इराणपुरता मर्यादित न राहता संपूर्ण प्रदेशात पसरण्याची भीती निर्माण झाली आहे.

लष्करी तज्ज्ञांच्या मते, जर अमेरिका मोठ्या प्रमाणावर हल्ला करत असेल तर इराणकडूनही व्यापक प्रत्युत्तराची शक्यता नाकारता येत नाही. विशेषतः अमेरिकेचे मध्यपूर्वेतील प्रमुख सहयोगी  संयुक्त अरब अमिरात, सौदी अरेबिया, कुवैत आणि बहरीन यांच्या ऊर्जा केंद्रांवर हल्ले होऊ शकतात. ऊर्जा प्रकल्पांवर हल्ला म्हणजे जागतिक तेलपुरवठ्यावर थेट परिणाम, आणि तेल बाजार अस्थिर झाला तर त्याचे परिणाम जगभरातील अर्थव्यवस्थांवर दिसू शकतात.

यामुळेच जागतिक स्तरावर चिंता वाढली आहे. हा संघर्ष केवळ दोन देशांमधील लष्करी वाद राहणार की व्यापक प्रादेशिक युद्धात रूपांतरित होणार, हा मोठा प्रश्न आहे. मध्यपूर्व हा जगाच्या ऊर्जा सुरक्षेचा केंद्रबिंदू मानला जातो. येथे अस्थिरता निर्माण झाली तर तेलाच्या किंमती वाढणे, पुरवठा साखळी विस्कळीत होणे आणि जागतिक महागाई वाढणे हे जवळपास निश्चित मानले जाते.

आजच्या जागतिक व्यवस्थेत युद्धाचे परिणाम सीमांच्या आत मर्यादित राहत नाहीत. ऊर्जा बाजार, व्यापारमार्ग, चलनव्यवस्था आणि आंतरराष्ट्रीय राजकीय समीकरणे यावर त्याचा परिणाम होतो. त्यामुळे ट्रम्प यांच्या धमकीकडे केवळ राजकीय भाष्य म्हणून पाहणे धोकादायक ठरू शकते. अमेरिकेची लष्करी क्षमता आणि इराणची प्रतिकारशक्ती या दोन्ही गोष्टी लक्षात घेतल्यास परिस्थिती झपाट्याने गंभीर होऊ शकते.

सध्या जग एका निर्णायक क्षणाकडे वाटचाल करत आहे. आजची सैन्य बैठक आणि त्यानंतर घेतले जाणारे निर्णय हे केवळ अमेरिका-इराण संबंधांपुरते मर्यादित राहणार नाहीत, तर जागतिक ऊर्जा सुरक्षा, अर्थव्यवस्था आणि भविष्यातील भू-राजकीय संतुलन ठरवणारे ठरू शकतात. त्यामुळे पुढील काही दिवस मध्यपूर्वेसह संपूर्ण जगासाठी अत्यंत संवेदनशील आणि निर्णायक मानले जात आहेत.