लडाखला नेपाळसारख्या पुराचा धोका:ग्लेशियर तलावाला गळती, रिअल टाइम निरीक्षण सुरू; दबाव वाढल्यास तलावाला छिद्र पाडून पाणी काढणार

[ads1]

लडाखमधील सर्वात मोठ्या द्रांग-द्रुंग हिमनदीच्या मुखाशी तयार झालेल्या तलावातून पाण्याची गळती सुरू झाली आहे. गेल्या काही वर्षांत या तलावाचा विस्तार झपाट्याने वाढला आहे. अशा परिस्थितीत वाडिया हिमालय भूविज्ञान संस्थेचे शास्त्रज्ञ झांस्करमध्ये हिमनदीजवळच तळ ठोकून यावर सतत लक्ष ठेवून आहेत. शास्त्रज्ञ तलावातील पाण्याचे प्रमाण, खोली आणि हिमनदी वितळण्याचा वेग यांचे रिअल-टाइम निरीक्षण करत आहेत. पाण्याची पातळी वाढल्याने तलावावरील दबाव धोकादायक पातळीपर्यंत पोहोचल्यास, सुरक्षित पद्धतीने छिद्र पाडून अतिरिक्त पाणी बाहेर काढण्याचीही तयारी आहे. नेपाळमधील अलीकडील आपत्तीनंतर हिमालयीन क्षेत्रातील संवेदनशील हिमनदी तलावांचे निरीक्षण आणखी वाढवण्यात आले आहे. २४ किमी लांबीच्या द्रांग-द्रुंग हिमनदीच्या मागे हटण्यामुळे तिच्या मुखाशी हा हिमनदीजन्य तलाव तयार झाला आहे. २०१७ मध्ये त्याचे क्षेत्रफळ सुमारे १६.६२ हेक्टर होते, जे २०२३ मध्ये वाढून ३९.१ हेक्टर झाले. २०१० नंतर तयार झाले सरोवर, मागे हटला हिमनदीचा भाग… अभ्यासानुसार, २०१० नंतर हिमनदी मागे हटल्यामुळे निर्माण झालेल्या खोलगट भागात वितळलेल्या बर्फाचे पाणी साचून हे सरोवर तयार झाले. २०२१ च्या बाथिमेट्री सर्वेक्षणात ५ हजारांहून अधिक बिंदूंवर मोजमाप करण्यात आले होते. त्यावेळी सरोवराचे जलघनफळ १.८ लाख घनमीटर आढळले. सरासरी खोली १.९१ मीटर आणि कमाल खोली ३.८५ मीटर होती. १९७१ ते २०१७ दरम्यान हिमनदीचा १३.८४ टक्के भाग कमी झाला आणि तिचा अग्रभाग ९२५ मीटर मागे सरकला. लडाख आणि द्रंग-द्रुंग हिमनदीवर परिणाम लडाखची द्रंग-द्रुंग हिमनदी वेगाने आकुंचन पावत आहे. त्यामुळे तिच्या मुखाशी पाणी साचून एक मोठे अस्थिर सरोवर तयार झाले आहे. हे सरोवर कमकुवत दगड आणि मलब्याच्या आधारावर टिकून आहे. त्यामुळे ते फुटण्याचा धोका कायम आहे. याशिवाय वितळणाऱ्या बर्फामुळे स्थानिक नदीप्रणाली आणि जीव-जंतूंच्या नैसर्गिक संतुलनावरही वाईट परिणाम होत आहे. लडाखसारख्या थंड वाळवंटात लोकांचे जीवन पूर्णपणे हिमनदीतून वितळणाऱ्या पाण्यावर अवलंबून आहे. सध्या बर्फ वेगाने वितळत असल्यामुळे नद्यांमध्ये पाण्याची पातळी जास्त दिसू शकते, मात्र काही वर्षांनंतर बर्फ कमी झाल्यावर गंभीर दुष्काळ पडू शकतो. यामुळे स्थानिक शेती, पिण्याचे पाणी आणि वीज प्रकल्पांसाठी पाण्याची मोठी टंचाई निर्माण होईल.

[ads2]