बीकानेर हाऊसच्या सेन्सॉरशिपवर रेहान वाड्रांचा जोरदार हल्लाबोल – VastavNEWSLive.com

सत्तेची भीती की कलाकाराचा रोष? दिल्लीत प्रियंका गांधींच्या मुलाच्या फोटोग्राफी प्रदर्शनावर चालला सेन्सॉरशिपचा हातोडा!

आज माझी वेळ, उद्या दुसऱ्या कलाकाराची! : ७० छायाचित्रे हटवल्यानंतर रेहान वाड्रा आणि प्रियंका गांधींचा सरकारवर थेट निशाणा!

नवी दिल्ली (विशेष प्रतिनिधी) – देशातील कला, अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य आणि लोकशाहीच्या अधिकारांवर पुन्हा एकदा प्रश्नचिन्ह उपस्थित करणारी एक धक्कादायक घटना राजधानी दिल्लीत समोर आली आहे. बीकानेर हाऊस येथे आयोजित करण्यात आलेल्या काँग्रेस नेत्या प्रियंका गांधी यांचे सुपुत्र आणि राहुल गांधी यांचे भाचे रेहान वाड्रा यांच्या नो आयडिया इज फायनल या सोलो फोटोग्राफी प्रदर्शनावर उद्घाटनाच्या काही तास आधीच सेन्सॉरशिपचा हातोडा चालवण्यात आला आहे. या प्रदर्शनातून ७० हून अधिक छायाचित्रे जबरदस्तीने हटवण्यास भाग पाडण्यात आले असून, थेट राष्ट्रध्वज असलेल्या तिरंग्याचे फोटो देखील हटवण्याचा दबाव व्यवस्थापनाकडून आणला गेला होता. मात्र, मी राष्ट्रध्वजाचे फोटो कोणत्याही परिस्थितीत हटवणार नाही, असा आक्रमक पवित्रा घेत रेहान वाड्रा यांनी या दडपशाहीविरोधात थेट एल्गार पुकारला आहे.

३:३० वाजताचा अल्टीमेटम आणि बीकानेर हाऊसची दडपशाही

रेहान वाड्रा हे एक व्हिज्युअल फोटोग्राफर असून त्यांनी गेल्या सहा महिन्यांत दिल्लीच्या रस्त्यांवर झालेल्या विविध तरुणांच्या व जेन झी आंदोलनांचे बारकाईने दस्तऐवजीकरण केले होते. हे प्रदर्शन बुधवारी संध्याकाळी ७:०० वाजता नागरिकांसाठी खुले होणार होते. मात्र, प्रदर्शनाच्या अवघ्या काही तास आधी, दुपारी ३:३० वाजता बीकानेर हाऊस व्यवस्थापनाने रेहान वाड्रा यांना तातडीचा अल्टीमेटम दिला. संध्याकाळी ५:०० वाजेपर्यंत ठरवलेली सर्व वादग्रस्त छायाचित्रे हटवली नाहीत, तर हे संपूर्ण प्रदर्शनच रद्द करण्यात येईल, अशी धमकी व्यवस्थापनाकडून देण्यात आली. विशेष म्हणजे, या प्रदर्शनाचा संपूर्ण प्रस्ताव आणि लेआउट मॅनेजमेंटला आधीच सादर करण्यात आला होता आणि त्याला मंजुरीही मिळाली होती. परंतु, उद्घाटनाच्या तोंडावर अचानक राजकीय वातावरण आणि आक्षेपार्ह मजकूर असल्याचा दावा करत तब्बल ७० हून अधिक फोटो हटवण्यात आले. १०० हून अधिक फोटो असलेल्या या प्रदर्शनात आता केवळ ४० फोटोच शिल्लक राहिले आहेत. या संपूर्ण प्रकारादरम्यान बीकानेर हाऊस परिसरात मोठ्या प्रमाणावर पोलिसांचा बंदोबस्त तैनात करण्यात आला होता, ज्याची माहिती तिथे उपस्थित असलेल्या प्रत्यक्षदर्शींनी दिली आहे.

तिरंगा हटवणार नाही! : रेहान वाड्रांचा रोखठोक नकार

या दडपशाहीबाबत सोशल मीडियावर माहिती देताना रेहान वाड्रा यांनी अत्यंत आक्रमक भाषेमध्ये बीकानेर हाऊस व्यवस्थापनावर आणि त्यामागील अदृश्य शक्तींवर प्रहार केला. रेहान वाड्रा यांनी लिहिले, बीकानेर हाऊस व्यवस्थापनाने मला माझ्या नो आयडिया इज फायनल या प्रदर्शनातील बहुतांश कलाकृती हटवण्यास भाग पाडले. ही छायाचित्रे दिल्लीतील युवा आंदोलनांची होती. याव्यतिरिक्त, मला तिरंग्याचे दोन फोटो हटवण्याचे निर्देश देण्यात आले. पण मी त्याला स्पष्ट शब्दांत नकार दिला आहे. मी भारतीय राष्ट्रध्वजाचे फोटो कधीही हटवणार नाही. रेहान यांनी पुढे स्पष्ट केले की, सध्या हे प्रदर्शन रविवारी ठरलेल्या वेळापत्रकानुसार अंशतः जारी राहील. परंतु, ज्या छायाचित्रांवर बंदी घालण्यात आली आहे, त्या सर्व फोटो-संग्रहासाठी ते नवीन जागा शोधतील आणि ते संपूर्ण प्रदर्शन दुसऱ्या वेन्यूवर पुन्हा भरवतील. मला माहित नाही की हे लोक कोणाला आणि कशासाठी घाबरत आहेत, असा खरमरीत सवालही त्यांनी उपस्थित केला.

कशाची होती ती छायाचित्रे?

ज्या छायाचित्रांवर सेन्सॉरशिप लादली गेली, ती छायाचित्रे गेल्या सहा महिन्यांत दिल्लीत झालेल्या विविध निदर्शनांची आणि तरुणांच्या संघर्षाची होती. यामध्ये:

नीट परीक्षा घोळ आणि केंद्रीय शिक्षणमंत्री धर्मेंद्र प्रधान यांच्या राजीनाम्याची मागणी करणाऱ्या जेन झी आंदोलकांची छायाचित्रे.
मुख्य निवडणूक आयुक्त ज्ञानेश कुमार यांच्या राजीनाम्याची मागणी आणि मतदार एसआयआर विरोधातील आंदोलने.
दिल्ली पोलीस आंदोलक तरुणांना ताब्यात घेत असतानाची दृश्ये.
आंदोलक तरुणांच्या मध्यभागी उपस्थित असलेले काँग्रेस नेते राहुल गांधी यांची छायाचित्रे.

या कोणत्याही फोटोंमध्ये राजकीय वक्तव्ये, शिवीगाळ किंवा कोणाचाही अपमान नव्हता, तरीही केवळ निदर्शने आणि तरुणांचा आक्रोश कॅमेऱ्यात कैद केल्यामुळे हे फोटो हटवण्यात आले.

प्रियंका गांधींचा जोरदार हल्लाबोल: हा लोकशाहीवरील घाला!

या घटनेनंतर रेहान वाड्रा यांच्या आई आणि काँग्रेस नेत्या प्रियंका गांधी यांनी अत्यंत कडक शब्दांत प्रशासनाचा आणि सेन्सॉरशिपचा निषेध केला. या कारवाईला हास्यास्पद म्हणत त्यांनी स्पष्ट केले की, देशातील तरुणांचा आवाज दाबण्याचा हा एक कलंक आहे. प्रियंका गांधी म्हणाल्या, माझ्या मुलाने दिल्लीतील आंदोलनांचे फोटो काढले होते. त्यात कोणत्याही व्यक्तीविरुद्ध अपशब्द किंवा मानहानीकारक काहीही नव्हते. या कारवाईवरून स्पष्ट होते की यांची विचारसरणी कशी झाली आहे. आता देशात लोकशाही उरलेली नाही. आज माझ्या मुलाच्या कलेवर गदा आली आहे, उद्या दुसऱ्या एखाद्या कलाकाराची पाळी असेल.

डिजिटल सेन्सॉरशिप आणि अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याची गळचेपी

केवळ कलादालनातच नव्हे, तर डिजिटल प्लॅटफॉर्मवरही अशीच दडपशाही सुरू असल्याचे प्रकार समोर येत आहेत. दिल्लीतील या आंदोलनांशी संबंधित अनेक इन्स्टाग्राम रील्स, व्हिडिओ आणि निष्पाप विद्यार्थ्यांचे तातडीने दिलेले बाईट्स मेटा कडून कोणत्याही पूर्वसूचनेशिवाय आणि नोटिसीशिवाय फेसबुक व इन्स्टाग्रामवरून हटवले जात असल्याच्या तक्रारी समोर आल्या आहेत. पत्रकारितेच्या आणि कलेच्या इतिहासाकडे पाहिल्यास, भारतात पूर्वी विरोधी विचारांना आणि व्यंगचित्रांना स्थान दिले जात होते. पंडित जवाहरलाल नेहरू यांच्या काळात प्रसिद्ध व्यंगचित्रकार शंकर यांनी नेहरूंचे टोकाचे व्यंगचित्र काढले असताना नेहरूंनी मला सोडू नका शंकर असे म्हटले होते. तसेच, डॉ. मनमोहन सिंघ यांच्या कार्यकाळात गुस्ताखी माफ सारख्या राजकीय विडंबनात्मक शोमधून पंतप्रधान आणि ज्येष्ठ नेत्यांची मनसोक्त खिल्ली उडवली जात होती, पण तरीही त्या शोवर कधी बंदी आली नाही. मात्र, आजच्या काळात साध्या फोटोंना आणि कलाकारांच्या दृष्टीकोनालाही घाबरले जात असल्याचे चित्र निर्माण झाले आहे.

सेन्सॉरशिप मुळे प्रदर्शन अधिकच चर्चामध्ये!

प्रशासनाने आणि बीकानेर हाऊस व्यवस्थापनाने फोटो हटवून हे प्रदर्शन दाबण्याचा प्रयत्न केला असला, तरी या सेन्सॉरशिपमुळेच रेहान वाड्रा यांचे हे प्रदर्शन जगभरात आणि सोशल मीडियावर अधिकच प्रसिद्ध झाले आहे. फोटो हटवून तुम्ही लोकांच्या मनातील भावना आणि त्यांच्या फोनमधील छायाचित्रे हटवू शकत नाही, असा संदेश या घटनेतून गेला आहे. अशा प्रकारच्या दडपशाहीमुळे विरोधाचा आवाज दबण्याऐवजी तो अधिक तीव्रतेने बाहेर पडतो, हेच सौरव दास आणि आशुतोष रांका यांच्यासारख्या तरुणांच्या आंदोलनातून स्पष्ट होत आहे. रेहान वाड्रा यांनीही आता हे सर्व फोटो सोशल मीडियावर सार्वजनिक करण्याचा व दुसऱ्या वेन्यूवर प्रदर्शित करण्याचा निर्धार केला आहे, ज्यामुळे हे फोटो आता कोट्यवधी लोकांपर्यंत पोहोचणार आहेत.

तुम्हाला ही बातमी कशी वाटली? अभिव्यक्ती स्वातंत्र्यावर घालण्यात येणाऱ्या या बंदीबद्दल तुमचे काय मत आहे? कमेंट्समध्ये नक्की सांगा आणि ही बातमी जास्तीत जास्त शेअर करा!