अलीकडेच सोशल मीडियावर एक व्हिडिओ व्हायरल झाला होता. त्यात एक शर्टलेस कामगार ओल्या फरशीवर ठेवलेल्या सोया चापच्या बॅटरमध्ये लोळताना दिसला. हा व्हिडिओ कथितरित्या एका उत्पादन युनिटमधील आहे. या घटनेमुळे अन्न स्वच्छता आणि अन्न सुरक्षेबाबत गंभीर प्रश्न निर्माण झाले आहेत. दररोज लाखो लोक पॅकेज्ड फूड खरेदी करतात, ऑनलाइन जेवण ऑर्डर करतात आणि रेस्टॉरंटमध्ये जेवण करतात. त्यांना विश्वास असतो की, अन्न तयार करण्यापासून ते वाढण्यापर्यंत स्वच्छता आणि अन्न सुरक्षेच्या मानकांचे पालन केले गेले असेल. पण असे व्हिडिओ लोकांची चिंता वाढवतात. इतकंच नाही, तर देशाच्या वेगवेगळ्या भागातून भेसळयुक्त अन्न, अस्वच्छ वातावरणात अन्न तयार करणे आणि खराब स्वच्छतेशी संबंधित प्रकरणे दररोज समोर येत असतात. अशा परिस्थितीत, ग्राहकांसाठी अन्न गुणवत्ता आणि स्वच्छतेबद्दल जागरूक राहणे महत्त्वाचे आहे. म्हणून, ‘कामाची बातमी’ मध्ये आज आपण अन्न स्वच्छतेबद्दल बोलणार आहोत. यासोबतच जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ- डॉ. संचयन रॉय, वरिष्ठ सल्लागार, अंतर्गत औषधशास्त्र, अपोलो स्पेक्ट्रा हॉस्पिटल, दिल्ली प्रश्न- अस्वच्छ पद्धतीने बनवलेल्या अन्नामुळे कोणते आरोग्य धोके होऊ शकतात? उत्तर- स्वच्छतेची काळजी घेतली नाही आणि अन्न अस्वच्छ ठिकाणी बनवले, तर अशा परिस्थितीत बॅक्टेरिया, व्हायरस आणि बुरशी वेगाने वाढतात. यामुळे अन्न दूषित होते. यामुळे फूड पॉयझनिंग आणि आतड्यांच्या संसर्गासह अनेक गंभीर आरोग्य समस्या उद्भवू शकतात. लहान मुले, वृद्ध, गर्भवती महिला आणि कमी रोगप्रतिकारशक्ती असलेल्या लोकांमध्ये धोका जास्त असतो. सर्व आरोग्य धोके ग्राफिक्समध्ये पहा.
प्रश्न- कोणत्या चुकांमुळे अन्न दूषित होण्याचा धोका वाढतो? उत्तर- अन्न तयार करताना, साठवताना आणि वाढताना स्वच्छता न राखल्यामुळे अन्न दूषित होण्याचा धोका वाढतो. जसे की- प्रश्न- सोया चाप व्यतिरिक्त, बाहेरच्या कोणत्या पदार्थांमध्ये अस्वच्छतेचा धोका असतो? उत्तर- असे पदार्थ, जे मोठ्या प्रमाणावर तयार केले जातात, त्यांच्या दूषित होण्याचा धोका जास्त असतो. अशा पदार्थांची यादी ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- या खाद्यपदार्थांमध्ये धोका जास्त का असतो? उत्तर- ते तयार करण्याची आणि साठवण्याची प्रक्रिया लांब असते. कोणत्याही टप्प्यावर स्वच्छता किंवा अन्नसुरक्षेच्या नियमांचे पालन केले नाही, तर अन्न दूषित होऊ शकते. याची मुख्य कारणे आहेत- प्रश्न- एखाद्या आउटलेट किंवा रेस्टॉरंटमध्ये खाण्यापूर्वी कोणत्या गोष्टींची काळजी घ्यावी? उत्तर- या दरम्यान काही मूलभूत गोष्टी नक्की तपासा. यामुळे स्वच्छता आणि अन्न स्वच्छतेचा अंदाज लावता येतो. ग्राफिकमध्ये सुरक्षितता चेकलिस्ट पहा- प्रश्न- सोया चाप खरेदी करण्यापूर्वी कोणत्या गोष्टी लक्षात ठेवाव्यात? उत्तर- सोया चाप सुरक्षित आहे की नाही हे सुनिश्चित करण्याचा कोणताही मार्ग नाही. म्हणून- प्रश्न- स्वच्छ, चांगल्या हॉटेलमध्येही सोया चाप खाणे सुरक्षित नाही का? उत्तर- नाही, हॉटेल स्वच्छ दिसणे ही सोया चाप सुरक्षित असल्याची हमी नाही. खरेतर सोया चाप हे एक अल्ट्राप्रोसेस्ड अन्न आहे. ते अनेक टप्प्यांमध्ये तयार केले जाते- फॅक्टरीमध्ये रेस्टॉरंटमध्ये या स्टेप्समध्ये कुठेही दूषित होण्याची शक्यता असते. त्यामुळे बाहेर सोया चाप खाणे सुरक्षित नाही. प्रश्न- FSSAI नुसार, कोणत्याही रेस्टॉरंटसाठी कोणते स्वच्छता नियम पाळणे आवश्यक आहे, अन्यथा त्यांचा परवाना रद्द होऊ शकतो? उत्तर- FSSAI ने यासाठी अनेक नियम निश्चित केले आहेत. आवश्यक स्वच्छता नियम ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- FSSAI नुसार, फूड हँडलर्सना कोणत्या स्वच्छता नियमांचे पालन करणे बंधनकारक आहे? उत्तर- फूड हँडलर्सनी मूलभूत स्वच्छतेची काळजी घेणे अनिवार्य आहे. FSSAI ने यासाठी अनेक नियम निश्चित केले आहेत. ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- नियमांचे उल्लंघन केल्यास काय कारवाई होऊ शकते? उत्तर- उल्लंघनाच्या गंभीरतेनुसार, अन्न सुरक्षा विभाग वेगवेगळ्या प्रकारची कारवाई करू शकतो. जसे की- प्रश्न- एखाद्या रेस्टॉरंटमध्ये अस्वच्छता दिसल्यास काय करावे? उत्तर- अशा परिस्थितीत तिथे जेवण करू नका. गरज पडल्यास त्याचा फोटो किंवा व्हिडिओ पुरावा म्हणून ठेवा आणि रेस्टॉरंट व्यवस्थापनाकडे तक्रार करा. समस्या गंभीर असेल, तर राज्याच्या अन्न सुरक्षा विभागाकडे किंवा FSSAI च्या ‘फूड सेफ्टी कनेक्ट’ पोर्टल/अॅपवर तक्रार नोंदवा. प्रश्न- जेवणानंतर आरोग्याची काही समस्या उद्भवल्यास काय करावे? उत्तर- मुद्द्यांमधून समजून घ्या- प्रश्न- अस्वच्छ अन्नाची तक्रार कुठे आणि कशी करावी? उत्तर- हे मुद्द्यांमधून समजून घ्या-
सोया चापच्या पिठात लोळताना दिसला कामगार:जाणून घ्या FSSAI चे स्वच्छता नियम, रेस्टॉरंटमध्ये जेवण्यापूर्वी घ्या 11 खबरदारी
