उज्जैनमध्ये लोकशाहीची हत्या की खाकी तालिबानचा नंगानाच? शस्त्रांशिवाय पळणाऱ्या मुस्लिमावर लाठ्यांचा पाऊस का?

कायद्याचे राज्य की वर्दीचा दहशतवाद? उज्जैनच्या छत्री चौकातील ती थरारक दृश्ये आणि व्यवस्थेची लाजीरवाणी शांतता!

मध्य प्रदेशातील उज्जैन शहरातून समोर आलेला एक व्हिडिओ केवळ धक्कादायक नाही, तर या देशातील लोकशाही, कायदा आणि मानवतेचा गळा कसा आवळला जात आहे, याचा एक अत्यंत जीवंत आणि अस्वस्थ करणारा पुरावा आहे. रस्त्यावरून जीव वाचवण्यासाठी धावणारा एक निशस्त्र, एकटा मुस्लिम तरुण; त्याच्या पाठीमागे धावणारे पोलिसांच्या वर्दीतील काही लोक; आणि चारही बाजूने वेढून त्याच्यावर मारल्या जाणाऱ्या अमानुष लाठ्या—हे दृश्य पाहणाऱ्या कोणत्याही संवेदनशील माणसाची मान लाजेने खाली झुकेल. पत्रकार नवीन कुमार (आर्टिकल १९ इंडिया) यांनी उपस्थित केलेला प्रश्न आज प्रत्येक नागरिकाच्या मनात निर्माण होत आहे: मुस्लिमांबद्दलची ही विषारी नफरत शेवटी येते कुठून?

वर्दीतील तालीबानी वृत्ती आणि अमानुषतेची परिसीमा

व्हिडिओमध्ये स्पष्टपणे दिसते की, टोपी घातलेला तो मुस्लिम तरुण जीव वाचवण्यासाठी गयावया करत पळत आहे. तो वारंवार हात जोडतो, पोलिसांच्या पाया पडतो आणि अरे मी काहीच केलं नाही सर! म्हणून गयावया करतो. परंतु, मध्य प्रदेश पोलिसांच्या त्या पथकाला त्याच्यावर कोणतीही दया येत नाही. त्याला लाठ्यांनी इतके बदडले जाते की तो अर्धाधिक मेल्यासारखा रस्त्यावर कोसळतो. काही क्षण वाटते की पोलिसांना त्याची दया आली असेल, परंतु तो केवळ एक भ्रम ठरतो. एक पोलीस कर्मचारी त्याला उचलून पुन्हा पळायला सांगतो आणि तो तरुण जीव वाचवून पळू लागताच, पुन्हा त्याच्यावर लाठ्यांचा वर्षाव केला जातो. हा प्रकार कायदा आणि सुव्यवस्था राखण्याचा नसून उघड उघड दहशत पसरवण्याचा आहे. हा तरुण जर आज जिवंत असेल, तर तो केवळ एक योगायोग आहे; अन्यथा खाकी वर्दीतील या क्रूर मानसिकतेने त्याला ठार मारण्यात कोणतीही कसर सोडली नव्हती. या घटनेचे वर्णन करताना नवीन कुमार योग्यच म्हणतात की, अशी अमानुषता केवळ तालिबानी राजवटीतच शक्य आहे आणि त्यालाच तिथे न्याय म्हटले जाऊ शकते. लोकशाहीच्या भरचौकात झालेली ही थेट मानवतेची हत्या आहे.

६५० वर्षांची शाही मशीद आणि सिंहस्थ कुंभ २०२८ ची पार्श्वभूमी

या घटनेच्या मुळाशी काय आहे, हे समजून घेणे अत्यंत आवश्यक आहे. उज्जैन शहरात वर्ष २०२८ मध्ये होणाऱ्या सिंहस्थ कुंभाच्या पूर्वतयारीसाठी रस्ते रुंदीकरणाचे काम सुरू आहे. या रस्ते रुंदीकरणाच्या नावाखाली उज्जैनमधील सुमारे ६५० वर्षे जुनी समजली जाणारी ऐतिहासिक शाही मशीद आणि तिच्या एका भागावर बुलडोझर चालवण्याची कारवाई प्रस्तावित करण्यात आली आहे. या कारवाईच्या विरोधात आणि मशिदीचे रक्षण करण्यासाठी छत्री चौक भागात मोठ्या संख्येने नागरिक एकत्र आले होते. परिस्थिती हाताळण्यासाठी आणि कायदा-सुव्यवस्था राखण्यासाठी तिथे मोठ्या प्रमाणावर मध्य प्रदेश पोलीस आणि आरपीएफ (RPF) चे जवान तैनात करण्यात आले होते. विविध प्रकारच्या अफवांचे पेव फुटले होते. याच दरम्यान एका रिकाम्या रस्त्यावर हा निशस्त्र तरुण पोलिसांच्या तावडीत सापडला आणि त्यानंतर वर्दीतील या नफरतीचा तांडव संपूर्ण देशाने पाहिला.

खाकीचा दहशतवाद आणि पक्षपाती मानसिकता

या संपूर्ण घटनेत सर्वात गंभीर बाब म्हणजे पोलिसांचा दुटप्पीपणा आणि मनात साचलेली पक्षपाती नफरत. जर या तरुणाच्या जागी टोपी घातलेला मुस्लिम नसेल तर एखादा हिंदू तरुण असता, तर पोलिसांनी अशीच रानटी वागणूक दिली असती का? मुळीच नाही! पोलिसांचे रक्त फक्त यासाठी खवळले कारण समोर एक निशस्त्र, असहाय्य मुस्लिम तरुण होता. त्या तरुणाच्या हातात कोणतीही हत्यारं नव्हती, दगड नव्हता किंवा एक खडाही नव्हता. तो कोणासाठीही धोकादायक नव्हता. जर त्याने कोणताही गुन्हा केला होता, तर त्याला अगदी सहज अटक करता आली असती, पोलीस गाडीत टाकून तुरुंगात डांबता आले असते आणि त्याच्यावर न्यायालयात खटला चालवता आला असता. परंतु, मध्य प्रदेशातील पोलीस प्रशासनाला कायद्याच्या चौकटीत काम करायचेच नव्हते. त्यांना केवळ मुस्लिमांमध्ये भीतीचे साम्राज्य निर्माण करायचे होते—बघा, आम्ही मुस्लिमांचे काय करू शकतो! हा संदेश त्यांना द्यायचा होता. नवीन कुमार यांनी याला अगदी योग्य शब्दात वर्दीचा दहशतवाद, सत्तेचा दहशतवाद आणि अधिकाराचा दहशतवाद असे संबोधले आहे. जेव्हा पोलीस अधिकारी एखाद्या निशस्त्र नागरिकावर हिंस्त्र प्राण्यांसारखे तुटून पडतात, तेव्हा ती पोलीस यंत्रणा उरलेली नसते, तर ती सत्तेच्या आश्रयाने चालणारी तालिबानी टोळी बनते.

 न्यायव्यवस्थेची उदासीनता आणि मौन

या देशातील न्यायालये आणि न्यायव्यवस्था जर योग्य रीतीने आणि वेळेवर काम करत असती, तर असे वर्दीतील गुन्हेगार आज ठाण्यात बसून रुबाब झाडण्याऐवजी तुरुंगाच्या गजाआड असते. परंतु दुर्दैवाने, सर्वोच्च न्यायव्यवस्थेकडे (माय लॉर्ड) अशा अमानुष हिंसाचाराचे व्हिडिओ पाहण्यासाठी वेळ उरलेला नाही. पोलिसांच्या लाठ्यांनी नागरिकांचे आणि मुलांचे झालेले हाल असोत, की पैलेट गनचा झालेला मारा असोत,अशा गंभीर मानवाधिकार उल्लंघनांवर तात्काळ दखल घेण्यास न्यायव्यवस्थेकडे वेळ नाही. इतकेच नव्हे, तर बंगालमधील २२ लाखांहून अधिक वैध नागरिकांचे मतदानाचे अधिकार हिरावून घेतले जात असतानाही जर न्यायव्यवस्था मौन बाळगत असेल, तर उज्जैनच्या रस्त्यावर पोलिसांच्या लाठ्या खाणाऱ्या या सामान्य मुस्लिमाची या देशात काय औकात उरली आहे? जेव्हा व्यवस्थेकडूनच अन्यायाला मूक संमती मिळते, तेव्हा पोलिसांमधील तालिबानी प्रवृत्ती अधिक हिंस्त्र बनते.

द्वेषाचे राजकारण विरुद्ध बंधुतेचा निर्धार

मध्य प्रदेशात आणि केंद्रात सत्तेवर असलेला राजकीय पक्ष हा कायम देशातील वातावरण बिघडवण्याच्या आणि ध्रुवीकरण करण्याच्या संधी शोधत असतो. राजकीय फायद्यासाठी समाजात तेढ निर्माण करणे, मुस्लिमांना लक्ष्य करणे आणि नफरतीचा खेळ खेळणे हा यांचा अजेंडा राहिला आहे. परंतु, नागरिकांनी या राजकीय षड्यंत्राला आणि चिथावणीला बळी पडता कामा नये. ही वेळ कायदा हातात घेण्याची किंवा द्वेषाला द्वेषाने उत्तर देण्याची नाही. ही घटना केवळ एका मशिदीपुरती किंवा एका धर्मापुरती मर्यादित नसून, ती मानवाधिकार आणि लोकशाहीचा प्रश्न आहे. आपल्याला कोणत्याही अफवांवर विश्वास ठेवायचा नाही आणि शांतता भंग होऊ द्यायची नाही. सत्तेत बसलेले लोक वातावरण दूषित करण्याचा कितीही प्रयत्न करत असले, तरी आपल्याला लोकशाही, मानवता आणि शांततेच्या चौकटीत राहून, बंधुभावाने या नफरतीचा सामना करायचा आहे.

लोकशाही वाचवण्यासाठी आताच जागे व्हा!

उज्जैनची ही घटना ही केवळ एका तरुणावर झालेल्या हल्ल्याची कथा नाही, तर ती संपूर्ण लोकशाही व्यवस्थेला लागलेल्या किडीचे लक्षण आहे. जेव्हा रक्षकच भक्षक बनतात आणि खाकी वर्दीचा वापर नफरत पसरवण्यासाठी होतो, तेव्हा देशातील प्रत्येक नागरिकाचे स्वातंत्र्य धोक्यात येते. नवीन कुमार यांनी आपल्या विश्लेषणातून या कडू सत्यावर बोट ठेवले आहे. जर आपण आज अशा अमानुष कृत्यांविरुद्ध आवाज उठवला नाही, तर उद्या हा वर्दीचा तांडव कोणाच्याही घरापर्यंत पोहोचू शकतो. म्हणून, द्वेषाचे राजकारण हाणून पाडणे, बंधुता टिकवून ठेवणे आणि राज्यकर्त्यांना कायद्याची आठवण करून देणे हे आज प्रत्येक भारतीय नागरिकाचे परम कर्तव्य आहे.