जगन्नाथ धामची अनोखी परंपरा:365 दिवसांनंतर जमिनीतून खास फुलुरी तेल बाहेर आले, रथयात्रेपूर्वी उपचार आणि शृंगार सुरू झाला

आषाढ कृष्ण पक्षाच्या पंचमीला (रविवार) ओडिशातील पुरी येथील बडा ओडिया मठात एका गुप्त ठिकाणाहून जमिनीखाली पुरलेला मातीचा घडा बाहेर काढण्यात आला. यात 365 दिवसांपासून ठेवलेले विशेष औषधी तेल ‘फुलुरी तेल’ होते. परंपरेनुसार, दैतापती सेवक (विशेष) हे तेल भक्ति यात्रेसह श्रीमंदिरात घेऊन पोहोचले आणि भगवान जगन्नाथांच्या श्रीअंगावर श्रद्धेने त्याची मालिश करण्यात आली. यामुळे महाप्रभूंच्या शरीरातील वेदना कमी होतील आणि ताप हळूहळू उतरेल, जेणेकरून ते रथयात्रेपूर्वी नेत्रोत्सवासाठी तयार होऊ शकतील, असे मानले जाते. रथयात्रेला आता 10 दिवस बाकी आहेत आणि मंदिरात तयारी अंतिम टप्प्यात आहे. फुलुरी तेल नीतीनंतर कैथा डिंक (कैंथा आठा), खडी, बनकलागी यांसारख्या संरक्षण आणि शृंगाराशी संबंधित नीती (विधी) देखील होतील. महाप्रभूंना ‘अनसर पाना’चा भोग: अनवसर काळात (देवांचा विश्राम आणि उपचार काळ) तिन्ही विग्रहांना प्रतीकात्मकपणे ज्वर (ताप) मानले जाते. या काळात 15 दिवसांपर्यंत ‘अनसर पाना’ नावाचे पवित्र पेय भोग म्हणून अर्पण केले जाते. हे दूध, ताजी साय, खडीसाखर आणि कापूरपासून बनवले जाते. हे दररोज ‘अनसर घर’ मध्ये तयार केले जाते. नंतर ते देवाला नैवेद्य दाखवून प्रसाद म्हणून वाटले जाते. मंदिरात पूजा-शृंगार करणारे वासुदेव सिंघारी यांच्या मते, अनवसरच्या १५ दिवसांत देवता साधे पांढरे वस्त्र परिधान करतात आणि पूजेमध्ये फक्त पांढरी फुलेच अर्पण केली जातात. देवतांच्या विश्रांतीत अडथळा येऊ नये म्हणून, या काळात मंदिरात घंटा वाजवल्या जात नाहीत. अनवसर काळात मुख्य मूर्तींचे दर्शन बंद आहे. भक्तांना प्रत्यक्ष दर्शनाऐवजी प्रतिनिधी स्वरूपात ‘पट्टाचित्र’ (वस्त्रावर काढलेले चित्र) चे दर्शन घडवले जात आहे. तीळ, फुले आणि औषधी वनस्पतींपासून तयार होते विशेष तेल पुजारी मधुसूदन पूजा पंडा यांच्या मते, हे तिळाच्या तेलापासून बनवलेले एक विशेष औषधी आणि सुगंधी तेल आहे. यात केतकी, चमेली, बकुल, चंपा, कापूर, चंदन चूर्ण यासह अनेक औषधी मुळांचे मिश्रण मिसळून मातीच्या भांड्यात भरून सील केले जाते. हे तेल बडाग्राही हलधर दास महापात्र यांच्या देखरेखीखाली तयार केले जाते. रथयात्रेच्या वेळी रथ गुंडिचा मंदिरात पोहोचल्यावर, हेरा पंचमीच्या दिवशी ते मोठ्या ओडिया मठात गुप्त ठिकाणी मातीत पुरले जाते. ३६५ दिवसांनी बाहेर काढल्यावर त्यात औषधी गुणधर्म विकसित होतात असे मानले जाते. हे तेल धार्मिक महत्त्वाबरोबरच भगवान जगन्नाथांच्या दारू (काष्ठ) मूर्तींना ओलावा, कीटक आणि वाळवीपासून वाचवण्यासाठी देखील उपयुक्त आहे.