तोंडात फोड, वेदना कर्करोग तर नाही?:जाणून घ्या हे कधी धोक्याचे लक्षण, कधी डॉक्टरांना दाखवणे आवश्यक, कुणाला जास्त धोका?

हिरड्यांना सूज येणे, दुखणे किंवा तोंडात फोड येणे सामान्य आहे. सामान्यतः ही लक्षणे काही दिवसांत आपोआप बरी होतात. बहुतेक प्रकरणांमध्ये, हे तोंडातील अस्वच्छता, संक्रमण किंवा दुखापतीमुळे होते. काही प्रकरणांमध्ये, तणाव किंवा पोषक तत्वांच्या कमतरतेमुळे देखील असे होऊ शकते. पण ही लक्षणे जास्त दिवस टिकून राहिली तर ते धोकादायक असू शकते. खरं तर, तोंडाच्या कर्करोगाची सुरुवातीची लक्षणे देखील अनेकदा सामान्य फोड किंवा हिरड्यांना सूज आल्यासारखीच असतात. म्हणून, त्यांच्यातील फरक समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. आज ‘फिजिकल हेल्थ’मध्ये हिरड्यांना येणारी सामान्य सूज आणि कर्करोग यांच्यातील फरक समजून घेऊ. तसेच जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. शुभम गर्ग, संचालक, सर्जिकल ऑन्कोलॉजी, धर्मशिला नारायणा हॉस्पिटल, दिल्ली प्रश्न- हिरड्यांना सूज आणि वेदना होण्याची समस्या किती सामान्य आहे? उत्तर- हिरड्यांना सूज येणे म्हणजेच जिंजिवाइटिस ही जगभरातील सर्वात सामान्य तोंडी आरोग्य समस्यांपैकी एक आहे. खराब तोंडी स्वच्छता, प्लाक जमा होणे, सिगारेट पिणे, मधुमेह आणि इतर काही कारणांमुळे ही समस्या उद्भवू शकते. जर वेळेवर यावर उपचार केले नाहीत, तर ते पेरियोडोंटाइटिसमध्ये बदलू शकते. या स्थितीत दातांना आधार देणाऱ्या हिरड्या, हाडे आणि इतर ऊतक हळूहळू खराब होऊ लागतात, ज्यामुळे दात सैल होऊ शकतात आणि गंभीर प्रकरणांमध्ये पडू देखील शकतात. प्रश्न- सामान्यतः कोणत्या कारणांमुळे सूज आणि वेदना होऊ शकतात? हे सामान्यतः किती दिवसांत बरे होते? उत्तर- हिरड्यांना सूज आणि वेदना होण्याची प्रमुख कारणे खालीलप्रमाणे आहेत- हे किती दिवसांत बरे होते? जळजळ, किरकोळ दुखापत किंवा हलकी सूज असेल, तर स्वच्छता राखल्यास 3-10 दिवसांत सुधारणा होऊ शकते. जर हे प्लाक किंवा जिंजिवाइटिसमुळे असेल, तर स्वच्छतेची काळजी घेतल्यास आणि योग्य देखभालीने 1-2 आठवड्यांत सुधारणा होऊ शकते. प्रश्न- ‘कँकर सोर’ म्हणजे तोंडात फोड येणे किती सामान्य आहे? फोड का येतात? उत्तर- कँकर सोर ही एक सामान्य समस्या आहे. हे आयुष्यात कधीतरी जवळजवळ प्रत्येक 5 पैकी 1 व्यक्तीला होऊ शकते. याची संभाव्य कारणे खालीलप्रमाणे आहेत- प्रश्न- तोंडातील फोड साधारणपणे किती दिवसांत बरे होतात? उत्तर- सामान्य फोड बहुतेक प्रकरणांमध्ये 1-2 आठवड्यांच्या आत आपोआप बरे होतात. प्रश्न- तोंडात फोड, सूज किंवा हिरड्यांमध्ये वेदना कधी तोंडाच्या कर्करोगाचे प्रारंभिक लक्षण असतात? उत्तर- बहुतेक प्रकरणांमध्ये हे तोंडाचा कर्करोग नसतात. परंतु काही परिस्थितीत ही लक्षणे तोंडाच्या कर्करोगाची प्रारंभिक चिन्हे असू शकतात आणि तपासणी करणे आवश्यक आहे. या लक्षणांवर विशेष लक्ष देणे आवश्यक आहे प्रश्न- कर्करोगाची जखम सुरुवातीला सामान्य फोडासारखीच दिसते का? उत्तर- होय, काही प्रकरणांमध्ये तोंडी कर्करोगाची सुरुवातीची जखम सामान्य फोडासारखीच असते. फक्त पाहून फरक ओळखणे सोपे नसते. खालील ग्राफिक्समध्ये दोघांमधील फरक समजून घ्या- प्रश्न- मुखाच्या कर्करोगाची सुरुवातीची आणि गंभीर लक्षणे कोणती? उत्तर- तोंडातील कर्करोगाची लक्षणे सुरुवातीच्या टप्प्यात खूप सामान्य असतात. अनेकदा लोकांना वेदनाही होत नाहीत. त्यामुळे त्याचे निदान उशिरा होते.
प्रश्न- तोंडात कोणते बदल दिसल्यास त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा? उत्तर- तोंडात कोणताही बदल 2-3 आठवड्यांपेक्षा जास्त काळ राहिल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा. ग्राफिकमध्ये पहा, डॉक्टरांकडे कधी जाणे आवश्यक आहे- प्रश्न- मुखाच्या कर्करोगाचा धोका कोणाला जास्त असतो? उत्तर- काही परिस्थिती आणि सवयींमुळे तोंडी कर्करोगाचा धोका वाढू शकतो. ग्राफिकमध्ये पहा, कोणाला जास्त धोका आहे- प्रश्न- तंबाखू किंवा गुटखा न खाणाऱ्यांनाही तोंडी कर्करोग होऊ शकतो का? उत्तर- होय, त्यांनाही होऊ शकतो. मात्र, तंबाखू आणि गुटखा खाणाऱ्यांना याचा धोका जास्त असतो. प्रश्न- नियमित दंत तपासणीमुळे तोंडी कर्करोगाचे लवकर निदान होऊ शकते का? उत्तर- होय, नियमित दंत तपासणीदरम्यान दंतचिकित्सक तोंड, जीभ, हिरड्या तपासतात. यावेळी गालांच्या आत असामान्य जखमा, गाठी, लाल-पांढरे डाग यांसारखी सुरुवातीची लक्षणे ओळखता येतात. प्रश्न- कर्करोगापासून बचाव करण्यासाठी तोंडी स्वच्छता किती महत्त्वाची आहे? तोंडी स्वच्छतेसाठी काय करावे? उत्तर- यासाठी ब्रश करणे आणि काही खाल्ल्यानंतर-प्यायल्यानंतर चुळ भरणे आवश्यक आहे. तोंडी स्वच्छतेच्या सर्व टिप्स ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- स्वच्छतेव्यतिरिक्त मुखाच्या कर्करोगापासून बचाव करण्यासाठी कोणती खबरदारी घेणे आवश्यक? उत्तर- यासाठी या खबरदारी घ्या-