लिंगभेद मिटत आहे, पण फक्त महिलांमध्ये होतोय बदल:36% अमेरिकन ग्राहकांनी पारंपरिक लिंग श्रेणीच्या बाहेर जाऊन कपडे खरेदी केले आहेत

ऑफिसमध्ये सूट-वेस्ट परिधान केलेल्या महिला सामान्य झाल्या आहेत. पण तुम्ही एखाद्या पुरुषाला झुमके घालून मीटिंगमध्ये येताना पाहिले आहे का? कदाचित नाही. हाच फरक हार्वर्ड बिझनेस स्कूलच्या सहाय्यक प्राध्यापिका मारेन हॉफ यांच्या नवीन संशोधनाचा केंद्रबिंदू बनला. जेव्हा हॉफ यांनी ऑफिसमध्ये महिलांना सूट-वेस्टमध्ये पाहिले, तेव्हा त्यांनी स्वतःसाठीही काही खरेदी केले. पण एक मार्केटिंग स्कॉलर म्हणून त्यांच्या मनात प्रश्न निर्माण झाला- हा बदल कोणत्या दिशेने होत आहे? याचे उत्तर त्यांनी ‘जर्नल ऑफ कंझ्युमर रिसर्च’मध्ये दिले आहे- महिलांच्या तुलनेत पुरुष खूप कमी बदलत आहेत. मारेन यांच्या संशोधन पथकाने 1880 ते 2022 दरम्यान अमेरिकेतील एक लाख मुलांच्या नावांचे विश्लेषण केले. त्यांना आढळले की, दरवर्षी सरासरी 310 पुरुष नावे जेंडर-फ्लुइड बनली. म्हणजे, मुलींनी पुरुषांची नावे स्वीकारली, तर पुरुषांनी जी महिला नावे स्वीकारली, ती फक्त 207 होती. ब्लेक हे याचे उत्तम उदाहरण आहे. 1883 मध्ये हे फक्त मुलांचे नाव होते. 1960 च्या दशकात मुलींनी ते स्वीकारायला सुरुवात केली. 1981 पर्यंत ते दोघांचेही झाले. संघाने (टीमने) फॅशन रिटेलर फारफेचच्या 2 लाखांहून अधिक उत्पादनांच्या प्रतिमा एका इमेज-रिकॉग्निशन मॉडेलने तपासल्या. निकाल स्पष्ट होता – महिलांचे 7% कपडे एआयने पुरुषांचे समजले, तर पुरुषांचे फक्त 5.3% कपडेच महिलांचे समजले. म्हणजेच, महिलांच्या फॅशनमध्ये पुरुषी छाप जास्त आहे, पण याच्या उलट कमी होत आहे. याचे कारण सरळ आहे – पुरुषत्वाला समाजात ताकदीचे प्रतीक मानले जाते. महिलांसाठी पुरुष-शैली कमी धोकादायक आहे, उलट ती त्यांना व्यावसायिक आणि सशक्त दाखवते. पुरुषांसाठी स्त्री-शैली अजूनही सामाजिकदृष्ट्या धोकादायक मानली जाते. हॉफ म्हणतात, ‘हा ट्रेंड समावेशाच्या नावाखाली आहे, पण प्रत्यक्षात तो जुन्या सत्ता-समीकरणांना (power dynamics) कायम ठेवतो.’ विशेष म्हणजे, 36% अमेरिकन ग्राहकांनी पारंपरिक लिंग श्रेणींच्या बाहेर जाऊन कपडे खरेदी केले आहेत. नॉर्डस्ट्रॉम, मार्क जॅकोब्स आणि गुची यांसारख्या ब्रँड्सनी जेंडर-फ्लुइड कलेक्शन आणले आहेत. पण मारेनच्या संशोधनानुसार, जोपर्यंत हा बदल एकतर्फी आहे, तोपर्यंत समानता दूर आहे. खरा बदल तेव्हाच येईल जेव्हा पुरुषही न डगमगता झुमके घालू शकतील. युनिसेक्स हे जेंडर-फ्लुइडचा फक्त एक भाग आहे, फॅशन उद्योगात याच्या चार श्रेणी आहेत फॅशनच्या जगात चार वेगवेगळ्या संकल्पना आहेत, ज्या अनेकदा एकच समजल्या जातात: जेंडर-फ्लुइड – हळूहळू आणि कायमस्वरूपी लिंगाच्या सीमा तोडते, उदाहरणार्थ, पुरुषांसाठी मोत्यांचा हार. जेंडर-बेंडिंग – विरुद्ध लिंगाचे कपडे घालणे, पण ते तात्पुरते असते. युनिसेक्स – ना पुरुषी, ना स्त्री- जसे की ओव्हरसाईज्ड हुडी. अँड्रोजिनी – एकाच लूकमध्ये दोघांचे मिश्रण, जसे की अर्धा सूट, अर्धा ड्रेस.