ताण दूर करेल आश्चर्याची भावना, मुलांसारखे जगा:गोष्टींना फक्त 'काम' समजू नका; लहानसहान गोष्टींमध्ये लपलेले आश्चर्य संपून जाते

सकाळी जेव्हा कॉफी किंवा चहामध्ये दूध घालतो, तेव्हा त्यात तयार होणाऱ्या वलयांना आणि आकृत्यांना फक्त 20 सेकंद काहीही न विचारता बघा. ते दररोज एका अनोख्या चित्रासारखे असते… एखाद्या पानाला उलटून बघा. त्यात शिरांचे असे बारीक जाळे पसरलेले असते जसे की संपूर्ण शहराचा नकाशाच. कधी अशा प्रकारे गोष्टींकडे पाहिले आहे का…? होय, आश्चर्याची ही जादुई भावना आपल्या अगदी जवळ, रोजच्या जीवनातच लपलेली आहे. टोरंटो विद्यापीठाच्या मानसशास्त्रज्ञ जेनिफर स्टेलर यांनी संशोधनादरम्यान पाहिले की, एका सहभागीने इतर लोकांच्या तुलनेत दररोज खूप जास्त ‘विस्मयाचे क्षण’ नोंदवले. त्यांनी जेव्हा कारण शोधले, तेव्हा त्या आश्चर्यचकित झाल्या. तो व्यक्ती रोज सकाळी कॉफीमध्ये दूध घातल्यानंतर तयार होणारे भंवर आणि नमुने एक मिनिट थांबून शांतपणे न्याहाळत असे. जिथे इतर लोक घाईघाईने कॉफी पिऊन टाकतात, तिथे तो शांत क्षण काढून विस्मय अनुभवत होता. प्रा. जेनिफर म्हणतात, ‘आश्चर्याला सुट्टीवर मिळणाऱ्या ‘गोड पदार्था’सारखे नाही, तर रोज खाल्ल्या जाणाऱ्या ‘भाजी’सारखे जीवनाचा भाग असायला हवे.’ ते समाविष्ट करण्याचे मार्ग खूप सोपे आहेत. ‘झूम इन’ म्हणजे जवळून पाहा जेव्हा आपण एखादी वस्तू खूप जवळून पाहतो, तेव्हा तिची रचना आपल्याला आश्चर्यचकित करते. मुंग्यांकडे पाहा. त्या कशा एकमेकांशी बोलत, स्वतःपेक्षा जास्त वजन उचलून, मार्ग न चुकता पुढे जातात. ‘झूम आउट’ म्हणजे मोठा विचार करा जेव्हा आपण स्वतःला ब्रह्मांडाच्या पातळीवर विचार करतो, तेव्हा आश्चर्य निर्माण होते. संध्याकाळी 10 सेकंद आकाशाकडे पाहा. कल्पना करा की तुम्ही अंतराळात तरंगणाऱ्या एका विशाल ग्रहावर उभे आहात आणि कोट्यवधी मैल दूरून सूर्य रोज प्रकाश देत आहे. खिडकीतून ताऱ्यांकडे पाहताना विचार करा की हे दृश्य पाहण्यासाठी कोट्यवधी वर्षे लागली आहेत. संथ व्हा जेव्हा आपण खूप घाईत असतो, तेव्हा आश्चर्य नेहमीच नाहीसे होते. सकाळी हात-तोंड धुताना, पाण्याच्या थेंबांचा त्वचेला स्पर्श होण्याचा अनुभव घ्या. बाल्कनीमध्ये किंवा पार्कमध्ये बसून, वाऱ्याने पानांच्या सळसळण्याचा आवाज लक्षपूर्वक ऐका. विस्मय ही एक मानसिक स्नायू आहे; याला योगायोग मानू नका – तज्ज्ञ मानसशास्त्रज्ञ डॅचर केल्टनर म्हणतात, ‘आश्चर्य केवळ त्या क्षणी चांगले वाटत नाही, तर ते मानसिक आणि शारीरिक आरोग्य सुधारू शकते. दररोज काही मिनिटांचे आश्चर्य तणाव आणि एकाकीपणा कमी करते. अहंकाराला शांत करून आपल्याला नम्र बनवते. एखादी गोष्ट ‘काम’ म्हणून पाहिल्यास (उदा. मला हा चहा पिऊन ऑफिसला जायचे आहे), तर आश्चर्य मरून जाते. पण जेव्हा तुम्ही त्याकडे ‘पहिल्यांदा पाहणाऱ्या मुला’प्रमाणे पाहता (उदा. व्वा, या चहातून किती सुंदर वाफ निघत आहे…!), तेव्हाच विस्मय निर्माण होते. विस्मय हा योगायोग नाही, तर ती एक मानसिक स्नायू आहे. दैनंदिन जीवनातील छोट्या गोष्टींवर लक्ष दिल्याने ती मजबूत होत जाते.’