प्रश्न- माझ्या मुलाचे वय १७ वर्षे आहे. त्याची उंची त्याच्या वयाच्या इतर मुलांच्या तुलनेत कमी आहे. आम्ही सर्व प्रयत्न केले, डॉक्टरांना दाखवले, पण त्याची उंची वाढू शकली नाही. आम्ही आमच्या बाजूने हे सामान्य करण्याचा प्रयत्न केला, त्याला अशा क्रियाकलापांसाठी प्रोत्साहित केले जिथे त्याची उंची अडथळा ठरू नये. पण जसजसे वय वाढत आहे, तसतसे तो याबद्दल अधिक जागरूक होत आहे. मित्रांसोबत बाहेर जात नाही, समाजात मिसळत नाही. नेहमी आपल्या खोलीत बंद असतो. आम्ही त्याला कसे समजावून सांगू? तज्ञ: रिद्धि दोषी पटेल, बाल आणि पालकत्व मानसशास्त्रज्ञ, मुंबई उत्तर- प्रश्न विचारल्याबद्दल धन्यवाद. अनेक मुले अशा गुंतागुंतीतून एकटेच जातात, कारण घरात त्यांच्या भावना समजून घेतल्या जात नाहीत. पण तुम्ही त्याची अडचण ओळखली, डॉक्टरांचा सल्ला घेतला, त्याला वेगवेगळ्या क्रियाकलापांमध्ये प्रोत्साहित केले आणि गोष्टी सामान्य करण्याचा प्रयत्न केला. हे दर्शवते की, तुम्ही आधार देणारे आणि जागरूक आहात. मुलांमध्ये उंचीबद्दल न्यूनगंडाची अनेक कारणे असू शकतात. ग्राफिक पाहा- उंचीच्या न्यूनगंडाचा मुलावर काय परिणाम होतो? जेव्हा मूल इतरांशी स्वतःची तुलना करते, तेव्हा हळूहळू त्याचे लक्ष त्याच्या गुणांवरून हटून फक्त त्याच्या उणिवांवर केंद्रित होते. सुरुवातीला हे फक्त लाज किंवा संकोचापुरते मर्यादित वाटू शकते. असे वारंवार घडल्यास मुलाचा आत्मविश्वास, वर्तन आणि सामाजिक जीवन या सर्वांवर परिणाम होऊ लागतो. जर वेळेत भावनिक आधार मिळाला नाही, तर ही गुंतागुंत त्याच्या आत्म-प्रतिमेवर खोलवर परिणाम करू शकते. ग्राफिकमध्ये उंचीच्या न्यूनगंडाचा मुलावर होणारा परिणाम पाहा- आता आपण उपायांवर बोलूया- कमतरतांपेक्षा गुणांवर लक्ष केंद्रित करा येथे आणखी एक महत्त्वाची गोष्ट समजून घेणे आवश्यक आहे की, जगात केवळ उंची हेच एकमेव कारण नाही, ज्यामुळे लोकांना न्यूनगंड (कॉम्प्लेक्सिटी) जाणवते. प्रत्येक व्यक्तीच्या आयुष्यात कोणतीतरी कमतरता असते. जीवनात प्रत्येकाला सर्वकाही कधीच मिळत नाही. पण जर आपण फक्त त्याच गोष्टींवर लक्ष केंद्रित करत राहिलो, ज्या आपल्याकडे नाहीत, तर हळूहळू चांगल्या गोष्टी दिसणे बंद होईल. म्हणून, आपण कमतरतेऐवजी आपल्या चांगल्या गुणांवर लक्ष केंद्रित केले पाहिजे. मुलाला याबद्दल आजूबाजूच्या उदाहरणांनी समजावून सांगा. जसे की- जीवनाच्या सत्याची जाणीव करून द्या मुलाला सांगा की प्रत्येकाच्या आयुष्यात काहीतरी कमतरता असतेच. त्याला सांगा की- “कदाचित तुझी उंची थोडी कमी असेल, पण तुझे हात-पाय व्यवस्थित आहेत, तू विचार करू शकतोस, शिकू शकतोस, तुझी स्वप्ने पूर्ण करू शकतोस. तू कधी विचार केला आहेस का- जगात असे अनेक लोक आहेत जे अशा गोष्टींसाठी संघर्ष करत आहेत, ज्या तुझ्याकडे सहज उपलब्ध आहेत.” या गोष्टी मुलाला अपराधी वाटण्यासाठी नव्हे, तर त्याच्या मनात कृतज्ञता आणि संतुलन आणण्यासाठी असाव्यात. कमतरतांवर मात करून यशस्वी झालेल्या लोकांची उदाहरणे द्या तुम्ही तुमच्या मुलाला हे देखील समजावून सांगू शकता की जगात असे अनेक यशस्वी लोक आहेत, ज्यांची उंची खूप जास्त नव्हती. पण त्यांनी प्रतिभा आणि आत्मविश्वासाच्या जोरावर आपली ओळख निर्माण केली. उदाहरणार्थ, खेळाच्या दृष्टीने सचिन तेंडुलकर (5 फूट 5 इंच) आणि सुनील गावस्कर (5 फूट 4 इंच) यांसारख्या नावांचा समावेश आहे. क्रिकेट जगतात इतकी उंची ‘कमी’ मानली जाते. असे असूनही, त्यांनी त्यांच्या उंचीला करिअरमध्ये अडथळा येऊ दिला नाही. मुलाचा आत्मविश्वास वाढवण्यासाठी ग्राफिकमध्ये दिलेल्या काही गोष्टी लक्षात ठेवा- पालक कोणत्या चुका करतात? उंचीच्या न्यूनगंडाने त्रस्त असलेल्या मुलासोबत पालक नकळत काही चुका करतात, ज्यामुळे त्यांच्या आत्मविश्वासावर नकारात्मक परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे पालकांनी काही चुका टाळल्या पाहिजेत- जर तुम्हाला वाटत असेल की- तर कोणत्याही मानसशास्त्रज्ञाची मदत घेण्यास अजिबात संकोच करू नका. अनेकदा मुले घरातील सदस्यांपेक्षा एखाद्या तटस्थ व्यक्तीसमोर अधिक सहजपणे मोकळी होतात. शेवटी मी हेच सांगेन की, तुमचा मुलगा एका भावनिक संघर्षातून जात आहे. यावेळी त्याला हे जाणवून देण्याची गरज आहे की त्याचे मूल्य उंचीने ठरत नाही. पालकांचे प्रेम आणि पाठिंबा त्याला हळूहळू या न्यूनगंडातून बाहेर येण्यास सर्वाधिक मदत करेल.
पालकत्व- मुलाची उंची कमी आहे:वयानुसार त्याला लाज वाटू लागली, खोलीत बंद राहतो, लोकांशी मिसळत नाही, त्याला कसे मदत करावी?
