पार्श्वभूमी आणि इल्हान उमर यांचे विधान
७ जून रोजी इंडियन अमेरिकन मुस्लिम कौन्सिल (IAMC) द्वारे आयोजित एका कार्यक्रमात इल्हान उमर यांनी सहभाग घेतला होता. या कार्यक्रमाचे व्हिडिओ आता समोर आले आहेत. सोमालिया मूळच्या असलेल्या आणि अमेरिकेच्या डेमोक्रॅटिक पक्षाच्या खासदार असलेल्या इल्हान उमर यांनी दावा केला की, भारत सध्या नरसंहाराच्या (Genocide) आठव्या टप्प्यावर पोहोचला आहे. त्यांनी असेही म्हटले की, भारतातून येणारे अहवाल हे संकेत देतात की ही परिस्थिती केवळ पंतप्रधान नरेंद्र मोदींच्या प्रशासनापुरती मर्यादित राहिलेली नाही, तर ती आता पद्धतशीर (Systematic) आणि सामाजिक स्तरावर पसरली आहे.इल्हान उमर यापूर्वीही अनेकदा काश्मीर प्रश्नाचे आंतरराष्ट्रीयीकरण करण्याचा प्रयत्न करत आल्या आहेत आणि त्यांना अनेकदा पाकिस्तानचे समर्थक म्हणूनही संबोधले जाते. दुसरीकडे, अमेरिकेतच त्यांना डोनाल्ड ट्रम्प समर्थक आणि मेगा (MAGA) गटाकडून टीकेचा सामना करावा लागतो, जिथे त्यांच्या समुदायाला संशयास्पद मानले जाते.
नरसंहाराचे आठवे स्टेज काय आहे?
इल्हान उमर यांनी केलेले विधान हे अमेरिकन कायदेतज्ज्ञ ग्रेगरी एच. स्टॅंटन यांच्या द १० स्टेजेस ऑफ जेनोसाइड (The Ten Stages of Genocide) या मॉडेलवर आधारित आहे [३]. या मॉडेलनुसार, आठवा टप्पा म्हणजे उत्पीड़न या टप्प्यात एखाद्या विशिष्ट समुदायाविरुद्ध राज्य पुरस्कृत दमन, अधिकारांचे हनन, जबरदस्तीने विस्थापन, मालमत्ता जप्त करणे आणि इतर प्रकारचा पद्धतशीर छळ यांचा समावेश होतो. उमर यांच्या मते, भारतातील परिस्थिती या टप्प्यापर्यंत पोहोचली आहे, जिथे न्यायासाठी आणि समानतेसाठी आवाज उठवणे आवश्यक झाले आहे.
भारत सरकारची भूमिका आणि प्रत्युत्तर
भारत सरकारने हे सर्व आरोप नेहमीप्रमाणे फेटाळून लावले आहेत. केंद्रीय अल्पसंख्याक कार्य मंत्री किरण रिजिजू यांनी अलीकडेच स्पष्ट केले की, भारत हा जगातील सर्वात सुरक्षित आणि समावेशी देशांपैकी एक आहे, जिथे अल्पसंख्याक समुदाय पूर्णपणे सुरक्षित आहेत. त्यांनी असेही नमूद केले की, भारताच्या शेजारील देशांमध्ये अल्पसंख्याकांना धार्मिक छळाचा सामना करावा लागतो आणि ते आश्रयासाठी भारताकडे येतात. रिजिजू यांच्या मते, गेल्या १२ वर्षांत अल्पसंख्याकांच्या जीवनमानात आणि संधींमध्ये मोठी सुधारणा झाली आहे.तसेच, परराष्ट्र मंत्रालयाचे खाजगी सचिव सी. जॉर्ज यांनी माहिती दिली की, स्वातंत्र्याच्या वेळी भारतात अल्पसंख्याकांची लोकसंख्या ११% होती, जी आता वाढून २०% पेक्षा जास्त झाली आहे .अलीकडच्या निवडणुकीत ९०% पेक्षा जास्त मतदान होणे हे भारताच्या लोकशाही सहभागाचे आणि सर्वसमावेशक व्यवस्थेचे मोठे उदाहरण असल्याचे त्यांनी सांगितले.
देशांतर्गत परिस्थिती आणि सामाजिक ध्रुवीकरणाचे एक्सरे विश्लेषण
द न्यूज लाँचरच्या विश्लेषणानुसार, इल्हान उमर सारख्या व्यक्तींना भारतावर टीका करण्याची संधी का मिळते, याचेही काही अंतर्मुख करणारे पैलू आहेत. कार्यक्रमात मांडल्यानुसार, केवळ परदेशी शक्तींना दोष देऊन चालणार नाही, तर देशांतर्गत घडणाऱ्या काही घटना या टीकेला खतपाणी घालतात.
धार्मिक ध्रुवीकरण आणि वादग्रस्त विधाने: भारतातील काही नेत्यांकडून दिली जाणारी गोली मारो… सारखी विधाने, ८० विरुद्ध २० ची चर्चा, आणि शमशान-कब्रिस्तान सारखे वाद देशात सामाजिक दरी निर्माण करतात. हिजाब, झटका-हलाल आणि कावड यात्रेदरम्यान मुस्लिमांच्या दुकानांना चिन्हांकित करणे यांसारख्या मुद्द्यांमुळे आंतरराष्ट्रीय स्तरावर भारताची प्रतिमा मलीन होते.
गोहत्या आणि हिंसाचार: गोहत्येच्या संशयावरून होणाऱ्या हिंसेत अनेकांचे बळी गेले आहेत. विशेष म्हणजे, एका बाजूला अशा घटना घडत असतानाच, किरण रिजिजू यांच्यासारखे मंत्री ईशान्य भारत किंवा गोव्यातील खाण्यापिण्याच्या सवयींबाबत वेगळी भूमिका मांडतात, जे विरोधाभासी वाटते.
विस्थापन आणि प्रताडना: बंगालमधील मुस्लिम कुटुंबांना, जे पिढ्यानपिढ्या भारतीय सैन्यात सेवा बजावत आहेत, त्यांना केवळ बंगाली बोलतात म्हणून बांगलादेशी घुसखोर ठरवून त्रास दिला गेल्याच्या घटना समोर आल्या आहेत. पुण्यात अशाच एका सैनिकाच्या कुटुंबाला बजरंग दलासारख्या संघटनांकडून प्रताडित केले गेले, जे नंतर चुकीचे असल्याचे सिद्ध झाले.
दुहेरी निकष:रस्त्यावरील नमाज पठणावरून वाद निर्माण केला जातो, मात्र त्याच वेळी रस्त्यावर होणारे सार्वजनिक उत्सव किंवा मंदिरासमोरील रस्ते ब्लॉक करण्याकडे दुर्लक्ष केले जाते. असे दुहेरी निकष जेव्हा राज्यकर्त्यांकडून लावले जातात, तेव्हा त्याची चर्चा जगभरात होते आणि भारतविरोधी शक्तींना आयते कोलित मिळते.
निष्कर्ष
इल्हान उमर यांची भारतावर टीका करण्याची जुनी सवय असली, तरी त्यांना मिळणारी ही रसद किंवा माहिती कुठून येते, हा एक मोठा प्रश्न आहे. भारतातील वाढता कट्टरवाद आणि धार्मिक भेदभाव यांमुळे अशा टीकाकारांना बळ मिळते. द न्यूज लाँचरने म्हटल्याप्रमाणे, आपण आपल्या देशात धर्माच्या नावाने गोंधळ घातला, तर त्याचे पडसाद जागतिक स्तरावर उमटणारच, कारण आजच्या युगात कोणतीही गोष्ट लपून राहत नाही. भारताला जर आपली सर्वसमावेशक प्रतिमा टिकवायची असेल, तर केवळ परदेशी टीकेला उत्तर देऊन चालणार नाही, तर अंतर्गत सामाजिक सलोखा आणि न्याय टिकवणे देखील तितकेच महत्त्वाचे आहे.