अमेरिकेचा अत्याधुनिक ल्युकास ड्रोन इराणने आकाशातच उडवला! बंदर अब्बासवर थेट प्रहार, युद्धाचा भडका!

होर्मुझच्या सामुद्रधुनीत भीषण स्फोट! इराणचे अँटी-शिप क्रूझ मिसाईल डागले; जागतिक ऊर्जेचा बाजार हादरला!

जागतिक ऊर्जेची सर्वात महत्त्वाची मार्गिका असलेल्या होर्मुझच्या रणनीतिक सामुद्रधुनीत झालेल्या भीषण स्फोटांनी संपूर्ण जगाची धडधड वाढवली आहे. इराणच्या अर्ध-सरकारी फास न्यूज एजन्सीने बिन ट्रॅकर या ओपन-सोर्स इंटेलिजन्स खात्याच्या हवाल्याने दिलेल्या वृत्तानुसार, होर्मुझच्या सामुद्रधुनीत अचानक मोठा स्फोट झाला असून, प्राथमिक अहवालानुसार हे अँटी-शिप क्रूझ क्षेपणास्त्र डागल्यामुळे घडल्याचे समोर आले आहे. या मोक्याच्या सागरी मार्गावरून जाणाऱ्या काही तेलवाहू जहाजांना रॉग व्हेसल्स घोषित करून त्यांच्यावर एकापाठोपाठ एक हल्ले चढवण्यात आल्याचा दावा केला गेला आहे. आठवड्याच्या सुट्टीनंतर जागतिक तेलाचा व्यापार पुन्हा सुरू होण्याच्या अवघ्या एक तास आधी मोला मॉनिटर बेसने दक्षिण होर्मुझ सामुद्रधुनीत या हल्ल्यांची माहिती फ्लॅग केली. संपूर्ण जगाला इंधन पुरवणाऱ्या या संवेदनशील सागरी मार्गावर अशा प्रकारे क्षेपणास्त्रे डागणे आणि स्फोट घडवणे, म्हणजे जागतिक सागरी सुरक्षा आणि ऊर्जा बाजाराच्या स्थैर्यावर थेट गदा आणण्यासारखे आहे. जरी या स्फोटांचे पूर्ण तपशील, बाधित जहाजांची नावे आणि झालेल्या नुकसानीचा अचूक अंदाज अजून अस्पष्ट असला, तरी या घटनेने अमेरिका आणि इराणमधील संघर्षाला एका नव्या अत्यंत धोकादायक वळणावर आणून ठेवले आहे.

अमेरिकन ड्रोन पाडले: बंदर अब्बासवर इराणचा थेट प्रहार

समुद्रातील या क्षेपणास्त्र हल्ल्याच्या गरम वातावरणातच, इराणच्या हवाई हद्दीत अमेरिकेला दुसरा मोठा धक्का बसला आहे. इराणच्या हवाई संरक्षण दलाने बंदर अब्बास या रणनीतिकदृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाच्या बंदर शहरावर अमेरिकेचे अत्याधुनिक ल्युकास कॉम्बॅट ड्रोन आकाशातच शोधून उद्ध्वस्त केले आहे. इराणच्या लष्कराने आणि तस्निम न्यूज एजन्सीने रविवारी या कारवाईची अधिकृत घोषणा केली. ल्युकास हे अमेरिकेचे एक असे मानवरहित लढाऊ व्यासपीठ आहे, जे कमी खर्चात मोठ्या संख्येने लष्करी मोहिमा राबवण्यासाठी डिझाइन केले गेले आहे. परंतु, इराणच्या हवाई दलाच्या रडारने या अमेरिकन ड्रोनची हालचाल तत्काळ टिपली आणि त्याला जमिनीवर पाडले. बंदर अब्बास येथे अमेरिकन ड्रोन पाडण्याची ही घटना साधीसुधी नसून ती अमेरिकेला दिलेली थेट लष्करी चपराक मानली जात आहे. बंदर अब्बास हे केवळ इराणचे महत्त्वाचे व्यापारी केंद्र नसून, ते होर्मुझच्या सामुद्रधुनीच्या उत्तर किनाऱ्यावर वसलेले इराणचे मुख्य लष्करी प्रवेशद्वार आहे. इराणच्या नौदलाचे सर्वात प्रमुख आणि संवेदनशील तळ या शहराच्या अगदी जवळ आहेत, जिथून इराण या आंतरराष्ट्रीय सागरी मार्गावर पूर्ण लक्ष ठेवतो. त्यामुळे अशा मोक्याच्या तळावरून अमेरिकन ड्रोनचे उड्डाण करणे इराणच्या सुरक्षेसाठी थेट आव्हान ठरले होते. इराणने स्पष्ट शब्दांत इशारा दिला आहे की, त्यांनी आपल्या दक्षिण किनारपट्टीवर हवाई संरक्षण यंत्रणा प्रचंड मजबूत केली असून होर्मुझची सामुद्रधुनी, ओमानचे आखात आणि अरबी समुद्रातील परदेशी हवाई व सागरी दलांच्या हालचालींवर बारीक लक्ष ठेवले जात आहे. इराणच्या हद्दीजवळ येणाऱ्या कोणत्याही परदेशी विमानाला किंवा जहाजाला थेट आव्हान दिले जाईल, असा इशारा इराणी लष्कराने दिला आहे. या घटनेमुळे आता हा संघर्ष केवळ समुद्रापुरता मर्यादित न राहता आकाशातही भडकल्याचे उघड झाले आहे.

इराकमध्ये कुर्दिश तळांवर ड्रोनचा वर्षाव: कोमला आणि पीएकेवर प्रहार

एकीकडे समुद्रात आणि आकाशात अमेरिकेला आव्हान देत असतानाच, इराणने आपल्या सीमावर्ती भागातही आक्रमक लष्करी आघाडी उघडली आहे. इराणच्या इस्लामिक रिव्होल्युशनरी गार्ड कॉर्प्सच्या भूदलाने शेजारील इराकमधील कुर्दिस्तान प्रांतात असलेल्या कुर्दिश विरोधी गट कोमलाच्या तळांवर शाहेद स्फोटक ड्रोनद्वारे जोरदार हल्ले चढवले आहेत. इराकमधील एरबिल प्रांतातील बलीसान परिसरातील अलाना व्हॅली येथे असलेल्या कोमलाच्या मुख्यालयावर इराणी शाहेद ड्रोनने थेट धडक दिली. या आत्मघातकी ड्रोन हल्ल्यात कोमला तळाचे मोठे भौतिक नुकसान झाले असले तरी, कोणतीही जीवितहानी झाली नसल्याची माहिती कोमला गट आणि स्थानिक माध्यमांनी दिली आहे. बगदाद आणि तेहरान यांच्यात सीमा सुरक्षेबाबत द्विपक्षीय करार झालेला असतानाही इराणकडून हे हल्ले सातत्याने सुरू आहेत. मार्च २०२३ मध्ये इराक आणि इराण दरम्यान झालेल्या करारांनुसार इराकी सरकारने कुर्दिश विरोधी गटांना निःशस्त्र करून सीमेपासून लांब पुनर्वसित करणे अपेक्षित होते. मात्र, २८ फेब्रुवारी २०२३ रोजी तेहरानविरुद्ध अमेरिका-इस्त्रायल युद्ध सुरू झाल्यापासून इराणने या कुर्दिश गटांना आपल्या राष्ट्रीय सुरक्षेसाठी धोका मानत त्यांच्यावर क्षेपणास्त्रे आणि ड्रोनचा मारा सुरूच ठेवला आहे. बगदाद येथील इराणच्या राजदूताने दावे केले आहेत की इराकी आणि इराणी अधिकाऱ्यांमध्ये या गटांना कुर्दिस्तानमधून हद्दपार करण्यावर किंवा तेहरानच्या स्वाधीन करण्यावर सहमती झाली आहे. तरीही इराणने २१ ऑक्टोबर रोजी कुर्दिस्तान फ्रीडम पार्टीच्या बालीसान खोऱ्यातील तळांवर हदीद ११० ड्रोनद्वारे प्रहार केले.

अंतर्गत सुरक्षेसाठी पीजॅकवर सर्जिकल स्ट्राईक आणि शहाहू टेकड्यांमधील संघर्ष

इराणची ही आक्रमकता केवळ इराकी सीमेपुरती मर्यादित नसून, त्यांनी आपल्या देशाच्या अंतर्गत सुरक्षेसाठी पीजॅक या संघटनेवरही तीव्र लष्करी कारवाई सुरू केली आहे. आयआरजीसीने गुप्त माहितीच्या आधारे पूर्वप्रतिबंधक मोहीम राबवून पीजॅकच्या मुख्य प्रशिक्षण आणि एकत्रीकरण केंद्रावर थेट हल्ला चढवला. इराणने पीजॅक या संघटनेला दहशतवादी संघटना म्हणून घोषित केले असून ही संघटना इराणमधील कुर्दांसाठी राजकीय हक्क आणि स्वायत्ततेची मागणी करत असते. पश्चिम इराणमधील सनंदज, काम्याराण, सरवाबाद, मरीवान, बानेह आणि शहाहू पर्वतरांगांमध्ये इराणी सैन्याने तोफखान्याचा मुसळधार मारा आणि ड्रोन हल्ले केले आहेत. शहाहू टेकड्यांजवळ आयआरजीसीच्या सैनिकांनी साध्या कपड्यांमध्ये आणि खाजगी नंबर प्लेटच्या गाड्या वापरून सापळे रचल्याचे व गस्त घातल्याचे समोर आले आहे.

निष्कर्ष: एकाच वेळी तीन आघाड्यांवर युद्धाचा भडका

थोडक्यात सांगायचे तर, इराणने एकाच वेळी तीन वेगवेगळ्या आघाड्यांवर आपले अत्यंत आक्रमक रूप दाखवून दिले आहे:

सागरी रणांगण: होर्मुझच्या सामुद्रधुनीत अँटी-शिप क्रूझ क्षेपणास्त्रांचा वापर करून जागतिक तेल वाहतूक आणि अमेरिकन नौदलाला थेट आव्हान देणे.
हवाई रणांगण: बंदर अब्बासवर अमेरिकेचे ल्युकास लढाऊ ड्रोन पाडून स्वतःचे हवाई सार्वभौमत्व सिद्ध करणे.
सीमावर्ती व अंतर्गत रणांगण: इराकमधील व देशांतर्गत कुर्दिश बंडखोरांचे तळ ड्रोन व तोफखान्याने उद्ध्वस्त करणे.

या सर्व घटनावरून हा प्रादेशिक संघर्ष आता नियंत्रणाबाहेर जात असल्याचे स्पष्ट दिसत आहे. होर्मुझमधील स्फोटांमुळे जागतिक ऊर्जा बाजारात मोठी खळबळ उडाली आहे. जर हा तणाव असाच वाढत राहिला, तर होर्मुझची सामुद्रधुनी हे केवळ एक व्यापारी रणांगण न राहता अमेरिका आणि इराणमधील थेट महायुद्धाचे मुख्य केंद्र बनेल, यात शंका नाही.