फ्रांसच्या रस्त्यांवर हिंसाचाराचा तांडव; पेरिससह अनेक शहरे आगीच्या ज्वाळांमध्ये!

पेरिस ते लिमोजेस आगीच्या ज्वाळांमध्ये! ५ ते ८ लाख लोकांचा रस्त्यावर रोष; मॅक्रॉन सरकार हादरले!

फ्रांसच्या रस्त्यांवर युद्धासारखी परिस्थिती! दुकानांची लुटालूट, गाड्यांची जाळपोळ; पोलिसांचा अश्रूधूर आणि वॉटर कॅननने पलटवार!

पेरिस (खास प्रतिनिधी) – फ्रांसची राजधानी पेरिससह देशातील अनेक प्रमुख शहरांमध्ये सध्या अत्यंत भीषण आणि तणावपूर्ण परिस्थिती निर्माण झाली आहे. कधीकाळी जगभरात सिटी ऑफ लव्ह म्हणून ओळखले जाणारे पेरिस शहर आता सिटी ऑफ व्हायोलन्स म्हणजेच हिंसेचे केंद्र बनलेले दिसत आहे. रस्त्यांवर जळणाऱ्या गाड्या, पेटवून दिलेल्या सरकारी इमारती, लुटली गेलेली दुकाने आणि हवेत पसरलेला अश्रूधुराचा धूर अशा भयंकर दृश्यांनी संपूर्ण फ्रांस हादरला आहे. आंदोलकांनी केलेल्या हिंसक कारवायांमध्ये १४३ वर्षे जुनी ऐतिहासिक वास्तू जळून खाक झाली असून देशात कायदा व सुव्यवस्थेचा मोठा प्रश्न निर्माण झाला आहे.

आकडेवारीचा भीषण धमाका: १२२० हून अधिक अटक, १५० पोलिस जखमी

फ्रांसमधील या अभूतपूर्व उद्रेकानंतर देशाच्या सरकारने हिंसाचाराची आणि कारवाईची अधिकृत आकडेवारी जाहीर केली आहे. फ्रांसचे पंतप्रधान सेबेस्टियन लेकारानो यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, शनिवारच्या आंदोलनादरम्यान आणि हिंसाचाराच्या घटनांनंतर १२०० हून अधिक लोकांना अटक करण्यात आली आहे. या हिंसक चकमकींमध्ये आंदोलकांनी केलेल्या हल्ल्यात १५० हून अधिक पोलिस कर्मचारी गंभीर जखमी झाले आहेत. परिस्थिती नियंत्रणात आणण्यासाठी पोलिसांना अनेक ठिकाणी तीव्र अश्रूधूर आणि वॉटर कॅननचा वापर करावा लागला आहे. देशभरात या आंदोलनाचा भडका उडाला असून गृहमंत्री लोनेस यांच्या माहितीनुसार, संपूर्ण फ्रांसमध्ये १०० हून अधिक भव्य मोर्चे काढण्यात आले. या निदर्शनांमध्ये सुमारे ५ लाख लोक रस्त्यावर उतरल्याचा अंदाज सरकारने वर्तवला आहे. एकट्या पेरिस शहरामध्ये १ लाखांपेक्षा जास्त आंदोलक सहभागी झाले होते. मात्र, आंदोलनाला पाठिंबा देणाऱ्या सीजीटी ट्रेड युनियनने हा आकडा आणखी मोठा असल्याचा दावा करत देशभरात तब्बल ८ लाख निदर्शकांनी भाग घेतल्याचे म्हटले आहे.

शहरांनुसार हिंसेचे तांडव: ऐतिहासिक वारसा आगीत खाक

१७ ऑक्टोबर रोजी अनेक ठिकाणी शांततेत सुरू झालेले प्रदर्शन अचानक हिंसक वळणावर गेले. देशातील विविध शहरांतून आलेल्या आगीच्या आणि तोडफोडीच्या बातम्यांनी संपूर्ण देशाला हादरवून सोडले आहे:

लिमोजेस: सर्वात धक्कादायक आणि विदारक घटना लिमोजेस शहरात घडली. येथे सुमारे १४३ वर्षे जुन्या ऐतिहासिक सिटी हॉलच्या इमारतीला भीषण आग लावण्यात आली. ही आग इतकी भयानक होती की इमारतीचा सुमारे दोन-तृतीयांश भाग पूर्णपणे उद्ध्वस्त झाला आणि छताचा मोठा भाग कोसळला. स्थानिक प्रशासनाने या घटनेला फ्रांसच्या सांस्कृतिक आणि ऐतिहासिक वारशावरील महाआपत्ती असे संबोधले आहे. इतकेच नव्हे तर, आग विझवण्यासाठी आलेल्या अग्निशामक दलाच्या जवानांनाही चेहऱ्यावर मास्क घातलेल्या हिंसक आंदोलकांनी रोखण्याचा प्रयत्न केला.
पेरिस: पेरिसमधील प्रसिद्ध प्लेस डे ला रिपब्लिक परिसरामध्ये चेहऱ्यावर मास्क आणि हूड घातलेल्या आंदोलकांनी पोलिसांच्या दिशेने दगड, फटाके आणि इतर वस्तू फेकल्या. प्रत्युत्तरादाखल पोलिसांनी अश्रूधूर आणि वॉटर कॅननचा मारा केला. आंदोलकांनी रस्त्यावरील अनेक गाड्या, सायकली, कचऱ्याचे डबे आणि वर्तमानपत्रांचे स्टॉल पेटवून दिले. अनेक दुकानांची तोडफोड करून लुटालूट करण्यात आली. सुरक्षेच्या कारणास्तव पोलिसांच्या आदेशानंतर पेरिसमधील अनेक प्रमुख मेट्रो स्टेशन्स बंद करण्यात आले, ज्यामुळे सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्थेचा बोजवारा उडाला.
लिल: लिल शहरात उपद्रव्यांनी प्रसिद्ध ऍपल स्टोअरला लक्ष्य केले आणि लुटालूट केली. तसेच सरकारी इमारतींमध्ये जबरदस्तीने घुसण्याचा प्रयत्न केला.
मार्से: मार्सेमध्ये आंदोलकांनी सिटी हॉलच्या लॉबीमध्ये थेट प्रवेश करून मोठी तोडफोड केली व भिंतींवर ग्राफिटी काढली. याशिवाय येथील एका म्युनिसिपल पोलिस स्टेशनचेही मोठ्या प्रमाणावर नुकसान केले.
लिऑन: लिऑन शहरात आंदोलकांनी टूरिस्ट ऑफिसच्या इमारतीला आग लावली.

आंदोलनाची पार्श्वभूमी: शाळांमधील असंतोषापासून येलो व्हेस्ट आणि महागाईच्या भडक्यापर्यंत

फ्रांससारख्या विकसित देशात अचानक एवढा मोठा असंतोष कसा पसरला, याचा मागोवा घेतला असता या आंदोलनाची मुळे शिक्षण क्षेत्रातील समस्यांमध्ये आणि वाढत्या आर्थिक संकटात दिसून येतात:

१. शाळांमधील असंतोष: या संपूर्ण आंदोलनाची सुरुवात फ्रांसमधील सेकंडरी स्कूल्स म्हणजे १५ ते १८ वर्षे वयाचे विद्यार्थी असलेल्या शाळांमधील विद्यार्थ्यांच्या आंदोलनाने झाली. गेल्या काही आठवड्यांपासून शाळांमध्ये शिक्षकांची व कर्मचाऱ्यांची होणारी तीव्र कमतरता आणि निकृष्ट पायाभूत सुविधा याविरोधात विद्यार्थी रस्त्यावर उतरले होते.

२. सरकारची निष्फळ आश्वासने: शाळांमधील समस्यांकडे सरकार गांभीर्याने पाहत नसल्याचा आरोप झाला. परिस्थिती हाताळण्यासाठी शिक्षण मंत्री एडवर्ड जेफरी यांनी ८ ऑक्टोबर रोजी ३००० अतिरिक्त सप्लाय शिक्षक देण्याची घोषणा केली होती; परंतु तरीही विद्यार्थ्यांचा राग शांत झाला नाही.

३. कामगार आणि येलो व्हेस्टची साथ: हळूहळू या आंदोलनात विद्यार्थ्यांसोबत ट्रेड युनियन्स, कामगार संघटना आणि इतर नागरिकही सहभागी झाले. यामध्ये २०१८ मधील प्रसिद्ध येलो व्हेस्ट आंदोलनाच्या समर्थकांनीही उडी घेतली.

४. आर्थिक संकट आणि महागाई: २०१८ मध्ये इंधनाचे वाढते दर आणि जीवनमानाचा वाढता खर्च याविरोधात येलो व्हेस्ट आंदोलन झाले होते. आता पुन्हा एकदा तोच राग रस्त्यावर पाहायला मिळत आहे. सध्या महागाई, इंधनाचे गगनाला भिडलेले दर, किराणा सामानाच्या वाढत्या किमती, नागरिकांची घसरलेली खरेदी क्षमता आणि कढाडलेल्या सार्वजनिक सेवा या सर्व मुद्द्यांमुळे जनतेचा सरकारविरोधी राग उफाळून आला आहे.

राजकीय वादळ आणि इमॅन्युएल मॅक्रॉन सरकारचा थेट इशारा

या हिंसाचारामुळे फ्रांसमध्ये मोठे राजकीय वादळ निर्माण झाले आहे. पुढील वर्षी एप्रिल महिन्यात फ्रांसमध्ये राष्ट्रपती पदाची निवडणूक होणार असून, राष्ट्रपती इमॅन्युएल मॅक्रॉन यांचा कार्यकाळ पूर्ण होत आहे.

राष्ट्रपती इमॅन्युएल मॅक्रॉन यांची प्रतिक्रिया: मॅक्रॉन यांनी या हिंसाचाराचा अत्यंत तीव्र शब्दांत निषेध केला आहे. सरकारी दफ्तरे, दुकाने आणि सिटी हॉल्सची तोडफोड व लुटालूट करणाऱ्यांवर कठोर कायदेशीर कारवाई केली जाईल, असे त्यांनी स्पष्ट केले. शांततापूर्ण मार्गाने आपल्या मागण्या मांडणारे नागरिक आणि हिंसाचार करणारे उपद्रवी यांच्यात फरक केला पाहिजे. देशात अराजकता पसरवणाऱ्यांना शांतताप्रिय लोकांचा आवाज दाबण्याची परवानगी दिली जाणार नाही, असा इशारा त्यांनी दिला.
पंतप्रधान सेबेस्टियन लेकारानू यांचा आरोप: पंतप्रधान लेकारानू यांनी असा गंभीर आरोप केला आहे की, काही राजकीय आणि उपद्रवी गट पुढील वर्षी होणाऱ्या राष्ट्रपती निवडणुकीसाठी या आंदोलनाचा वापर वॉर्म-अप म्हणून करत आहेत. सरकार विरोध करण्याचा अधिकार मान्य करते, परंतु आगी लावणे, दुकाने लुटणे आणि सरकारी मालमत्तेवर हल्ले करणे अजिबात सहन केले जाणार नाही.
पोलिसांचे स्पष्ट धोरण: पोलिस युनियन यूएनएसए ने म्हटले आहे की, पोलिस अधिकारी सतत दगडफेकीचे आणि हल्ल्यांचे शिकार होत असून त्यांची स्थिती अत्यंत बिकट आहे. मात्र, पेरिस पोलिस प्रिफेक्चरने ठामपणे सांगितले आहे की, हिंसाचारासमोर पोलिस कधीही मागे हटणार नाहीत आणि कायदा व सुव्यवस्था राखण्यासाठी कडक कारवाई सुरूच राहील.

निष्कर्ष: शांतता की आणखी मोठे राजकीय संकट?

सध्या फ्रांसमधील परिस्थिती अत्यंत नाजूक आणि तणावपूर्ण आहे. रस्त्यांवरील निदर्शने, जाळपोळ आणि लुटालूट यामुळे मॅक्रॉन सरकारसमोर कायदा व सुव्यवस्था राखण्याचे आणि नागरिकांचा रोष शांत करण्याचे महाप्रचंड आव्हान उभे राहिले आहे. आता फ्रांस सरकार चर्चा आणि धोरणात्मक बदलांद्वारे जनतेचा हा वाढता राग शांत करते, की येत्या काही महिन्यांत हे आंदोलन अधिक भीषण बनून देशात मोठे राजकीय संकट उभे करते, याकडे संपूर्ण जगाचे लक्ष लागले आहे.