आखाती देशांतून अमेरिकन सैन्य गायब! सॅटेलाइट फोटोंनी उडवली खळबळ; काय आहे नेमकं सत्य?

दोन दशकांचा संघर्ष आणि एका विमानाची थरारक लँडिंग; ज्याने बदललं मध्यपूर्वेचं भूकारण!

धगधगते पश्चिम आशिया पश्चिम आशियातील राजकीय आणि लष्करी पटलावर सध्या कमालीची अस्वस्थता पसरली आहे. एकेकाळी जागतिक महासत्ता म्हणून मिरवणाऱ्या अमेरिकेला आता इराण आणि त्याच्या समर्थित गटांकडून मिळणाऱ्या आव्हानांमुळे आपली रणनीती बदलावी लागत असल्याचे चित्र निर्माण झाले आहे. नुकत्याच समोर आलेल्या वृत्तांनुसार, अमेरिकेने संयुक्त अरब अमिराती आणि कतारमधील आपल्या अत्यंत महत्त्वाच्या लष्करी तळांवरून आपली संसाधने हलवल्याचा दावा केला जात आहे. हे केवळ एक रणनीतिक स्थलांतर आहे की इराणच्या वाढत्या क्षमतेची भीती, हा आता जागतिक चर्चेचा विषय ठरला आहे.

लष्करी तळांचा गूढ रिकामेपणा इराणी वृत्तसंस्था फार्सने सेंटिनेल-२ या उपग्रहाच्या छायाचित्रांचा हवाला देत असा खळबळजनक दावा केला आहे की, अमेरिकेने यूएईमधील अल-धाफ्रा आणि कतारमधील अल-उदैद हे दोन मोठे तळ रिकामे केले आहेत. २४ जुलै २०२६ रोजी घेतलेल्या छायाचित्रांनुसार, अल-धाफ्रा तळावर हालचाली कमालीच्या मंदावल्या आहेत. काही दिवसांपूर्वी जिथे अमेरिकेची पाच महत्त्वाची लढाऊ विमाने तैनात होती, ती आता तिथून गायब झाली आहेत.

अल-धाफ्रा हा केवळ एक तळ नसून, तो अमेरिकन हवाई दलाच्या ३८० व्या एक्स्पेडिशनरी विंगचे मुख्यालय आहे. येथूनच गुप्तचर माहिती गोळा करणे, हवेत इंधन भरणे आणि हवाई संरक्षण मोहिमा राबवल्या जातात. दुसरीकडे, कतारमधील अल-उदैद तळ हा पश्चिम आशियातील अमेरिकेचा सर्वात मोठा लष्करी अड्डा मानला जातो, जो ‘सेंट्रल कमांड’चे अग्रगामी मुख्यालय आहे. या तळांचे रिकामे होणे ही अमेरिकेसाठी केवळ चिंतेची बाब नसून, संपूर्ण प्रदेशातील त्यांच्या लष्करी वर्चस्वावर प्रश्नचिन्ह निर्माण करणारी घटना आहे.

रणनीतिक माघार की बचावात्मक पवित्रा? लष्करी तज्ज्ञांच्या मते, तणावाच्या परिस्थितीत आपली संवेदनशील लष्करी संसाधने सुरक्षित स्थळी हलवणे ही एक सामान्य युद्धनीती असू शकते. इराणकडून सातत्याने होणारे क्षेपणास्त्र आणि ड्रोन हल्ले पाहता, अमेरिकेने आपल्या विमानांना आणि कर्मचाऱ्यांना इराणच्या टप्प्याबाहेर नेण्याचा प्रयत्न केला असावा, असे मानले जात आहे. इराणने यापूर्वीही आखातातील अमेरिकन तळांना लक्ष्य करण्याची धमकी दिली आहे आणि अलीकडच्या काळात ही तणावाची परिस्थिती अधिकच बिघडली आहे.

हुती-सौदी संघर्ष: आखातात नव्या युद्धाची ठिणगी केवळ इराण आणि अमेरिकाच नव्हे, तर आता येमेनमधील हुती बंडखोर आणि सौदी अरब यांच्यातही थेट संघर्ष सुरू झाला आहे. लाल समुद्रात सौदीच्या एनसीसी मासा या मालवाहू जहाजावर हल्ला झाला, ज्याला हुती बंडखोरांनी प्रत्युत्तर म्हणून पाहिले जात आहे. या हल्ल्यानंतर सौदी अरबने हुदैदा या हुती नियंत्रित शहरावर हवाई हल्ले केले, ज्यामुळे हुतींनी सौदीला नरकाचे दरवाजे उघडले आहेत अशी कठोर चेतावणी दिली आहे.

हा संघर्ष आता केवळ जमिनीपुरता मर्यादित नसून, सौदीच्या आर्थिक नाड्या असलेल्या अरामको ऑईल रिफायनरीपर्यंत पोहोचला आहे. जझान, यानबो आणि दमद यांसारख्या तेलक्षेत्रांवरही हल्ले झाल्याच्या बातम्या समोर येत आहेत. जर हा संघर्ष असाच वाढत राहिला, तर जागतिक तेल बाजार आणि सागरी व्यापारावर याचे गंभीर परिणाम होतील, कारण लाल समुद्र हा जगातील सर्वात महत्त्वाचा व्यापारी मार्ग आहे.

संघर्षाचे मूळ: एका विमानाची कथा या ताज्या संघर्षाची ठिणगी एका विशिष्ट घटनेने पडली. इराणचे माजी सर्वोच्च नेते अली खामेनी यांच्या अंत्यसंस्कारावरून परतणारे एक विमान जेव्हा येमेनची राजधानी साना येथे उतरणार होते, तेव्हा सौदी समर्थित सैन्याने त्या विमानतळावर हल्ला केला. वैमानिकाने प्रसंगावधान राखून ते विमान हुदैदा येथे सुरक्षित उतरवले. परंतु, पाश्चिमात्य माध्यमांचा आणि ‘रॉयटर्स’चा दावा आहे की, या विमानात केवळ सामान्य प्रवासी नव्हते.

दाव्यानुसार, या विमानात इराणच्या इस्लामिक रिव्होल्युशनरी गार्ड कॉर्प्स चे १० ते २१ वरिष्ठ कमांडर आणि लष्करी सल्लागार होते. हे अधिकारी हुती बंडखोरांना आधुनिक क्षेपणास्त्र प्रणालीचे प्रशिक्षण देण्यासाठी आणि त्यांना आर्थिक मदत (सोने) पोहोचवण्यासाठी आले होते, असा संशय व्यक्त केला जात आहे. याच घटनेने सौदी आणि अमेरिका दोघांनाही सावध केले असून, प्रदेशातील युद्धाची तीव्रता वाढवली आहे.

निष्कर्ष: जागतिक शांतता धोक्यात? सध्या पश्चिम आशियाची स्थिती ही एखाद्या दारूगोळ्याच्या कोठारासारखी झाली आहे, जिथे एक छोटी ठिणगीही महायुद्धाला निमंत्रण देऊ शकते. एका बाजूला अमेरिका आपल्या तळांवरून मागे हटत असल्याचे संकेत मिळत आहेत, तर दुसरीकडे सौदी आणि हुती यांच्यातील संघर्षाने प्रादेशिक युद्धाची शक्यता बळकट केली आहे. येणाऱ्या काळात कूटनीतिक प्रयत्न या संकटाला रोखू शकतील की पश्चिम आशिया पुन्हा एकदा भीषण लष्करी संघर्षाच्या खाईत लोटला जाईल, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल.

जागतिक समुदायासाठी ही चिंतेची बाब आहे, कारण या क्षेत्रातील अस्थिरता म्हणजे थेट ऊर्जेच्या किमतीत वाढ आणि जागतिक पुरवठा साखळीत खंड पडणे होय. रेड रिट्रीट हा केवळ अमेरिकेचा लष्करी निर्णय नसून, तो बदलत्या जागतिक समीकरणांचा एक मोठा संकेत आहे.

Post Views: 21