सुरक्षारक्षकांशी हुज्जत अन् वसतिगृहावर दबाव; इंदूरच्या विद्यार्थ्यांनी भाजपचा राजकीय अहंकार कसा मोडून काढला?

मोदींच्या वाढदिवसाला दिवे न लावल्यास ५०० रुपयांचा दंड? आयआयएम जम्मूतील हुकूमशाही अन् इंदूरमधील युवा क्रांती!

देशातील राजकीय पटलावर जेव्हा तरुण वर्ग स्वतःच्या हक्कासाठी आणि भविष्यासाठी रस्त्यावर उतरतो, तेव्हा प्रस्थापित सत्तेचे धाबे दणाणणे स्वाभाविक असते. मध्य प्रदेशातील इंदूर शहरात राहुल गांधी यांच्या कार्यक्रमाच्या निमित्ताने जे दृश्य पाहायला मिळाले, त्याने भारतीय जनता पक्षाच्या वर्तुळात मोठी राजकीय अस्वस्थता निर्माण केली आहे. ज्या तरुणांनी एकेकाळी २०१४ मध्ये पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्यावर विश्वास दाखवून देशात परिवर्तनाची लाट आणली होती, तोच युवा वर्ग आज बदलत्या समीकरणांची नांदी देत राहुल गांधी यांच्या पाठीशी उभा राहताना दिसत आहे. इंदूरच्या भूमीवर झालेली विद्यार्थ्यांची अथांग गर्दी ही केवळ एका नेत्याला ऐकण्यासाठी आलेली सभा नव्हती, तर ती सत्ताधाऱ्यांच्या धोरणांविरुद्ध उठलेला तीव्र आक्षेप होता.

प्रशासकीय दडपशाही आणि सुरक्षेच्या नावाखाली राजकारण

राहुल गांधी यांच्या या यशस्वी कार्यक्रमाला रोखण्यासाठी आणि विद्यार्थ्यांची पावले अडवण्यासाठी मध्य प्रदेशातील भाजप सरकारने सर्व शक्ती पणाला लावल्याचे गंभीर आरोप समोर येत आहेत. स्थानिक प्रशासनाचा वापर करून कोचिंग क्लासेस आणि वसतिगृह चालकांवर विद्यार्थ्यांची गर्दी जमू नये म्हणून दबाव आणला गेला. इतकेच नव्हे तर, राहुल गांधी यांच्या वडिलांच्या म्हणजेच माजी पंतप्रधान कै. राजीव गांधी यांच्या हत्येचा हवाला देत काँग्रेस पक्षाला आणि आयोजकांना सुरक्षेच्या कारणावरून धमकावण्याचे कारस्थान रचले गेले.

परंतु, दडपशाहीच्या या सर्व प्रयत्नांना इंदूरच्या सुजाण आणि आक्रमक विद्यार्थ्यांनी वाटाण्याच्या अक्षता लावल्या. भाजप सरकारने निर्माण केलेल्या प्रत्येक अडथळ्याला आव्हान म्हणून स्वीकारत हजारोच्या संख्येने तरुण या कार्यक्रमात सहभागी झाले. ज्यावेळी राहुल गांधींचे आगमन झाले, त्यावेळी त्यांच्यावर गुलाबाच्या पाकळ्यांचा वर्षाव करत तरुणांनी अत्यंत उत्साहात त्यांचे स्वागत केले.

कार्यक्रमादरम्यान निर्माण झालेला आणखी एक वादग्रस्त प्रकार म्हणजे राहुल गांधी यांचे मुख्य सुरक्षा अधिकारी आणि माजी एसपीजी अधिकारी के. व्ही. बैजू यांच्याशी इंदूर पोलिसांनी केलेली धक्काबुक्की आणि वाद घालण्याचा प्रकार होय. जेव्हा मंचावर देशातील एक महत्त्वाचा नेता उपस्थित असतो, तेव्हा तिथल्या पोलिसांनी सुरक्षेची जबाबदारी चोख पाळणे अपेक्षित असते. मात्र, सुरक्षेचे नियम बाजूला सारून थेट वरिष्ठ सुरक्षा अधिकाऱ्याशी हुज्जत घालण्याच्या या वर्तनावर आता अत्यंत गंभीर सवाल उपस्थित केले जात आहेत. सत्तेच्या गुर्मीत पोलीस यंत्रणेचा गैरवापर करून भीतीचे वातावरण निर्माण करण्याचा हा प्रयत्न होता का, असा प्रश्न आता जनतेतून विचारला जात आहे.

मन की बात ते रोजगाराचा भ्रम: तरुण वर्गाचा उद्वेग

इंदूरमधील या सभेचे थेट प्रक्षेपण युट्यूबवर सुरू असताना तब्बल १० लाखाहून अधिक लोकांनी ते पाहिले. छात्रों की गूंज नावाने डिजिटल मीडियावर उमटलेला हा प्रतिसाद दर्शवतो की, सध्याच्या सरकारच्या जुन्या तंत्रांची जादू अब ओसरू लागली आहे. दरवर्षी दोन कोटी रोजगारांची आश्वासने, चाय पे चर्चा आणि मन की बात यांसारख्या प्रसिद्धीच्या स्टंट्सना आता देशातील नवी पिढी पूर्णपणे कंटाळली आहे.

तरुणांच्या डोळ्यांसमोर आज बेरोजगारीचे भयावह वास्तव आहे. केवळ पोकळ घोषणा आणि राजकीय भाषणांवर पोट भरत नाही, हे समजण्याइतपत आजचा विद्यार्थी सुजाण झाला आहे. त्यामुळेच, विरोधकांचा आवाज दाबण्याचा जितका प्रयत्न केला जात आहे, तितक्याच तीव्रतेने तरुणांचा पाठिंबा राहुल गांधी यांच्यासारख्या नेत्यांकडे झुकताना दिसत आहे.

शैक्षणिक संस्थांमधील हुकूमशाही: आयआयएम जम्मूतील धक्कादायक प्रकार

सत्तेचा हा उन्माद केवळ राजकीय सभांपुरता मर्यादित राहिलेला नाही, तर देशातील उच्च दर्जाच्या शैक्षणिक संस्थांमध्येही तो पसरत चालला आहे. आयआयएम जम्मू या राष्ट्रीय महत्त्वाच्या संस्थेत घडलेला प्रकार देशाच्या लोकशाहीसाठी अत्यंत चिंताजनक आहे. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या वाढदिवसाच्या निमित्ताने आयोजित करण्यात आलेल्या दिवे लावण्याच्या कार्यक्रमात ज्या विद्यार्थ्यांनी सहभाग घेतला नाही, त्यांना संस्थेकडून थेट अनुपस्थित घोषित करण्यात आले. एवढ्यावरच न थांबता, या विद्यार्थ्यांना कारण दाखवा नोटीस बजावण्यात आली असून प्राध्यापक मुकेश कुमार आणि प्रशासनाकडून ५०० रुपयांचा दंड ठोठावण्यात आल्याची बातमी समोर आली आहे.

ज्या ठिकाणी उद्याचे उद्योगपती, व्यवस्थापक आणि व्यावसायिक घडतात, त्या उच्चशिक्षित संस्थांमध्ये एखाद्या राजकीय नेत्याच्या वाढदिवसाला दिवे लावणे बंधनकारक केले जात असेल, तर ही लोकशाही आहे की हुकूमशाही? उद्या जर सत्ताधाऱ्यांनी स्वतःच्या वाढदिवसाला टाळ्या-थाळ्या वाजवणे किंवा अधिकृत सुट्टी जाहीर करणे अनिवार्य केले, तर आश्चर्य वाटायला नको. शिक्षणाचा दर्जा सुधारण्याऐवजी विद्यार्थ्यांवर राजकीय अजेंडा लादणाऱ्या अशा प्रशासनाविरुद्ध आता विद्यार्थी आणि बुद्धिजीवी वर्गातून संताप व्यक्त केला जात आहे.

सामाजिक अन्यायाविरुद्धचा वाढता रोष

सत्ताधाऱ्यांच्या या दडपशाहीच्या पार्श्वभूमीवर, समाजात स्वतःच्या हक्कांसाठी लढणाऱ्या सामान्य जनतेच्या प्रतिक्रियाही आक्रमक होताना दिसत आहेत. एका घटनेत, हिजाब परिधान केलेल्या एका महिलेने स्वतःची छेडछाड करणाऱ्या मेडिकल चालकाला थेट चपलेने धडा शिकवला. सोशल मीडियावर या महिलेच्या धैर्याची तुलना राणी लक्ष्मीबाई यांच्याशी केली जात असून, अन्यायाविरोधात शांत बसण्याऐवजी स्वतःचे रक्षण स्वतः करण्याचा संदेश या घटनेतून समोर आला आहे.

निष्कर्ष: ज्या विचाराची वेळ आली आहे, त्याला कोणीही रोखू शकत नाही!

प्रख्यात विचारवंत व्हिक्टर ह्युगो यांनी म्हटले होते, ज्या विचाराची वेळ आलेली असते, त्या विचाराला जगातली कोणतीही ताकद रोखू शकत नाही. इंदूरमध्ये जमलेला विद्यार्थ्यांचा हा अथांग जनसागर याच उक्तीची साक्ष देत आहे.

पोलीस-प्रशासनाचा वापर करून, धमक्या देऊन, वसतिगृहांवर दबाव आणून किंवा सुरक्षेचे अडथळे निर्माण करून तुम्ही काही काळासाठी एखाद्या नेत्याचा कार्यक्रम रोखण्याचा प्रयत्न करू शकता; पण तरुणांच्या मनात धगधगणारा असंतोषाचा ज्वालामुखी तुम्ही दाबू शकत नाही. मध्य प्रदेशातील भाजप सरकारला आणि केंद्र सत्तेला इंदूरच्या या युवा क्रांतीने स्पष्ट संदेश दिला आहे की, देशातील तरुणाई अब बदलासाठी सज्ज झाली आहे.