इराण कोसळणारच नाही;ट्रम्पचा अंदाज चुकीचा;कोणता तरी चमचा सांगतोय  

सर्वप्रथम, तणावाचे मुख्य कारण म्हणजे अमेरिका आणि ईरान यांच्यातील धोरणात्मक मतभेद. अमेरिका Hormuz सामुद्रधुनीत आपली नाकेबंदी कायम ठेवू इच्छितो, कारण या मार्गातून जगातील मोठ्या प्रमाणावर तेल वाहतूक होते. या मार्गावर नियंत्रण ठेवणे म्हणजे जागतिक ऊर्जा पुरवठ्यावर प्रभाव ठेवणे होय. दुसरीकडे, ईरान या नाकेबंदीला आपल्याविरुद्ध आर्थिक आणि सामरिक दबावाचे साधन मानतो आणि ती हटवण्याची मागणी करतो. अमेरिका चर्चेची सुरुवात ईरानच्या अणुकार्यक्रमापासून करू इच्छितो, तर ईरान आधी आर्थिक निर्बंध हटवण्यावर भर देतो. त्यामुळे वाटाघाटींचे केंद्र वेगवेगळे असल्याने समझोता अडकलेला आहे.

दुसरा महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे ईरानची आर्थिक स्थिती. पाश्चिमात्य देशांच्या दीर्घकालीन निर्बंधांमुळे ईरान आर्थिकदृष्ट्या कोलमडत असल्याचा दावा केला जातो. परंतु विश्लेषणानुसार, ईरानने गेल्या ४०–५० वर्षांत निर्बंधांशी जुळवून घेत आत्मनिर्भरतेकडे वाटचाल केली आहे. देशांतर्गत उत्पादन, अन्नधान्य व्यवस्था, ऊर्जा संसाधने आणि स्थानिक उद्योग यांवर भर देऊन ईरानने बाह्य दबाव कमी करण्याचा प्रयत्न केला आहे. त्यामुळे पूर्ण आर्थिक पतनाची शक्यता कमी असल्याचे मत व्यक्त केले जाते. निर्बंधांनी ईरानच्या अर्थव्यवस्थेला धक्का दिला असला तरी त्याने प्रतिबंधांमध्ये जगण्याची क्षमता विकसित केली आहे.

तिसरा पैलू म्हणजे अमेरिकेवर वाढत चाललेला दबाव. Hormuz नाकेबंदीचा परिणाम केवळ ईरानवरच नाही तर अमेरिकेच्या मित्रदेशांवर आणि संपूर्ण जागतिक अर्थव्यवस्थेवर होत आहे. तेलाच्या किंमती वाढल्याने महागाई वाढते, ऊर्जा खर्च वाढतो आणि अनेक देशांच्या अर्थव्यवस्थांवर ताण येतो. यामुळे अमेरिका आंतरराष्ट्रीय स्तरावर टीकेला सामोरे जात आहे. जागतिक बाजारपेठेत अस्थिरता निर्माण झाल्याने अमेरिका स्वतःच्या धोरणांमुळे कूटनीतिक अडचणीत सापडत असल्याचे चित्र दिसते.

चौथा महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे सैन्य आणि कूटनीतिक गुंतागुंत. अमेरिकेच्या लष्करामध्ये आणि काँग्रेसमध्येही या धोरणाला विरोध असल्याचे दिसते. दीर्घकालीन नाकेबंदीमुळे शिपिंग मार्गांमध्ये अडथळे निर्माण झाले आहेत, ज्याचा परिणाम आंतरराष्ट्रीय व्यापारावर होत आहे. समुद्री वाहतूक महाग झाली असून विमा खर्च आणि सुरक्षा जोखीम वाढली आहे. त्यामुळे अनेक देश आणि व्यापारी गट असंतोष व्यक्त करत आहेत. युद्धजन्य परिस्थिती निर्माण न करता दबाव कायम ठेवण्याची अमेरिकेची रणनीती प्रत्यक्षात उलट परिणाम करत असल्याचे काही विश्लेषकांचे मत आहे.

याशिवाय, हा संघर्ष केवळ सैनिकी नसून आर्थिक सहनशक्तीची स्पर्धा बनला आहे. ईरानकडे मोठ्या प्रमाणात तेल साठवणूक क्षमता असल्याने तो दीर्घकाळ आर्थिक दबाव सहन करू शकतो. दुसरीकडे, अमेरिकेला जागतिक ऊर्जा स्थिरता, मित्रदेशांचे हित आणि आंतरराष्ट्रीय प्रतिमा यांचा विचार करावा लागतो. त्यामुळे संघर्ष दीर्घकाळ चालल्यास अमेरिकेवरही राजकीय आणि आर्थिक दबाव वाढू शकतो.

प्रस्तुत परिस्थितीमध्ये अमेरिका स्वतःच निर्माण केलेल्या धोरणात्मक जाळ्यात अडकत असल्याचे विश्लेषण सुचवते. निर्बंध आणि नाकेबंदीमुळे ईरान पूर्णतः झुकण्याची शक्यता कमी आहे, कारण त्याने आत्मनिर्भरतेवर आधारित प्रतिकारशक्ती विकसित केली आहे. त्याचवेळी जागतिक अर्थव्यवस्थेवर होणाऱ्या परिणामांमुळे अमेरिकेच्या धोरणांची परिणामकारकता प्रश्नचिन्हाखाली येत आहे. त्यामुळे हा संघर्ष लष्करी संघर्षापेक्षा आर्थिक सहनशक्ती, राजनैतिक संतुलन आणि ऊर्जा राजकारण यांच्यातील दीर्घकालीन स्पर्धा बनला आहे. भविष्यात या तणावाचे समाधान केवळ दबावाने नव्हे, तर परस्पर समन्वय, विश्वास आणि व्यापक आंतरराष्ट्रीय सहकार्याद्वारेच शक्य होईल.