पनीरच्या नावाखाली चीज ॲनालॉगचा वापर:आता मेन्युकार्डवर ‘पनीर’ किंवा ‘चीज ॲनालॉग’च्या वापराचा उल्लेख बंधनकारक – मंत्री झिरवाळ
पनीरच्या नावाखाली चीज ॲनालॉगचा वापर होत असल्याबाबतच्या तक्रारीनंतर अन्न व औषध प्रशासन विभागाच्या नवीन नियमांनुसार, प्रत्येक हॉटेल, खाद्यपदार्थ विक्रेते आणि रेस्टॉरंटला त्यांच्या मेन्युकार्ड, इलेक्ट्रॉनिक डिस्प्ले बोर्डवर याबाबत स्पष्ट माहिती द्यावी लागेल. जर पदार्थात नैसर्गिक पनीर, चीजऐवजी ‘चीज ॲनालॉग’ वापरले असेल, तर त्याचा उल्लेख करणे आता कायदेशीररित्या बंधनकारक करण्यात आले आहे. याबाबत अन्न व औषध प्रशासन मंत्री नरहरी झिरवाळ यांच्या आदेशानुसार महाराष्ट्रात 25 मार्च 2026 पासून मोहीम राबवली जात आहे. पनीरमधील वाढत्या भेसळीची गंभीर दखल घेत तसेच लोकप्रतिनिधींनी उपस्थित केलेल्या तक्रारींच्या अनुषंगाने, मंत्री झिरवाळ यांनी पनीरच्या नावाखाली वापरल्या जाणाऱ्या वनस्पतीजन्य फॅट्सपासून बनवलेल्या ‘ॲनालॉग’वर कारवाईचे आदेश दिले आहेत. राज्याच्या या निर्णयाला केंद्र सरकारच्या अन्न सुरक्षा व नियामक प्राधिकरणाकडूनही पाठिंबा मिळाला असून तसे परिपत्रक निर्गमित करण्यात आले आहे. अन्न सुरक्षा कायद्यांतर्गत कठोर कारवाई अनेक हॉटेल्समध्ये पनीरऐवजी स्वस्त पर्यायांचा वापर करून ग्राहकांची दिशाभूल केली जात असल्याने तक्रार करण्यात आली होती. मात्र, नव्या नियमानुसार हॉटेल आणि रेस्टॉरंटना त्यांच्या मेन्युकार्ड किंवा इलेक्ट्रॉनिक डिस्प्लेवर पदार्थात ‘नैसर्गिक पनीर/चीज’ वापरले आहे की ‘चीज ॲनालॉग’, हे स्पष्टपणे नमूद करावे लागेल. खाद्यपदार्थ विक्रेते किंवा हॉटेल चालक पनीर म्हणून चीज ॲनालॉगची विक्री करताना आढळल्यास त्यांच्यावर अन्न सुरक्षा कायद्यांतर्गत कठोर कारवाई केली जाणार आहे. मंत्री झिरवाळ यांनी स्पष्ट केले आहे की, अन्न सुरक्षा व मानके अधिनियम 2006 नुसार ग्राहकांची दिशाभूल करणे हा गुन्हा आहे. जे हॉटेल मालक पारदर्शकता पाळणार नाहीत आणि माहिती लपवून ग्राहकांच्या आरोग्याशी खेळतील, त्यांचा परवाना कायमचा रद्द केला जाऊ शकतो. नागरिकांच्या जेवणातील आवडीचा पदार्थ असलेल्या पनीरमध्ये होणारी भेसळ ही चिंतेची बाब आहे. ग्राहकांना आपण काय खातोय हे कळायलाच हवे. यापुढे पनीरच्या नावाखाली चीज ॲनालॉग विक्री करणाऱ्यांची गय केली जाणार नाही, असे त्यांनी स्पष्ट केले. प्रशासनाचे काय आहेत निर्देश? पनीर आणि चीज ॲनालॉगमधील फरक अन्न सुरक्षा मानके विनियम 2011 नुसार पनीर हा केवळ दुधापासून तयार केलेला पदार्थ आहे. तर डेअरी ॲनालॉग हा दूधाव्यतिरिक्त खाद्यतेल, स्टार्च, इमल्सिफायर आणि इतर घटक वापरून तयार केला जातो. तो दिसायला पनीरसारखा असला, तरी पनीर नसून ‘चीज ॲनालॉग’ या प्रवर्गात मोडतो. हॉटेल्स, उपाहारगृहे आणि जलद खाद्यपदार्थ विक्रेते मोठ्या प्रमाणात चीज ॲनालॉगचा वापर करत असल्याचे दिसून आले आहे. ग्राहकांनी तक्रार कुठे करायची? उत्पादन घेताना ग्राहकांनी दक्षता घ्यावी. दिशाभूल झाल्यास प्रशासनाच्या 1800-222-365 या टोल फ्री क्रमांकावर तक्रार नोंदवावी, असे आवाहन विभागामार्फत करण्यात आले आहे.
