आतड्याला पीळ पडल्याशिवाय अस्सल कलाकृती अशक्य:लेखन अन् चित्रकला दोन्ही लेखनाचेच प्रकार, वसंत आबाजी डहाके यांचे प्रतिपादन
ज्येष्ठ कवी आणि चित्रकार वसंत आबाजी डहाके यांनी ‘आतड्याला पीळ पडल्याशिवाय अस्सल कलाकृती अशक्य’ असे मत व्यक्त केले आहे. त्यांच्या मते, लेखन आणि चित्रकला हे दोन्ही लेखनाचेच प्रकार आहेत, ज्यात अनुक्रमे शब्द आणि रेषांची साथ असते. प्रसिद्ध चित्रकार आणि लेखक राजू बाविस्कर यांच्या ‘काळ्यानिळ्या रेषा’ या आत्मकथनाला नुकताच साहित्य अकादमी पुरस्कार प्रदान करण्यात आला. याबद्दल विदिशा विचार मंचतर्फे बाविस्कर यांचा आणि राजहंस प्रकाशनाला सलग चौथ्यांदा हा पुरस्कार मिळाल्याबद्दल प्रकाशनाचे संचालक दिलीप माजगावकर यांचा विशेष सन्मान डहाके यांच्या हस्ते करण्यात आला, त्यावेळी ते बोलत होते. हा कार्यक्रम महाराष्ट्र साहित्य परिषदेच्या माधवराव पटवर्धन सभागृहात पार पडला. यावेळी व्यासपीठावर राजहंस प्रकाशनाचे संपादक डॉ. सदानंद बोरसे आणि विदिशा विचार मंचच्या संस्थापक-संचालक ममता क्षेमकल्याणी उपस्थित होत्या. वसंत डहाके यांनी राजू बाविस्कर यांच्या कलाकृतींचे कौतुक केले. बाविस्कर यांच्या वाट्याला आलेले जगणे त्यांनी चित्रकला आणि लेखनातून मांडले. त्यांच्या रेषांमध्ये ओरखडे असले तरी, त्यांच्या मनात किंवा लेखनात कुठेही नकारात्मकता दिसत नाही, असे डहाके म्हणाले. माणूसपणावर त्यांचा असलेला विश्वास ही त्यांची जमेची बाजू आहे. डहाके पुढे म्हणाले की, माणूस समाजातून घडतो, त्याचप्रमाणे कलाकारही समाजातूनच घडत असतो. सामाजिक जीवनातील अनुभव कलावंत कलेच्या माध्यमातून व्यक्त करतो. बाविस्कर अशा प्रतिकूल परिस्थितीतून आले आहेत, जिथे त्यांच्या जगण्याला माणूस म्हणूनही किंमत नव्हती. कला आणि लेखनाचा कोणताही वारसा नसतानाही त्यांनी जगण्यातील कडवटपणा गाळून अनुभवाचे सोने केले. त्याला राजहंसी मोहोर उमटली आणि साहित्य अकादमीने त्यांची पाठ थोपटली, असे डहाके यांनी नमूद केले. जगण्याचा आणि भुकेचा झगडा पाठीशी असताना तारुण्यात या संवेदनशील कलाकाराने जे मांडले, ते थक्क करणारे आहे. राजू बाविस्कर यांनी कितीही हालअपेष्टा आणि अपमान सहन केले असले तरी, त्यांची माणूस आणि माणुसकीवरील निष्ठा ढळलेली नाही, असेही डहाके यांनी स्पष्ट केले. यावेळी राजू बाविस्कर यांनी आपले मनोगत व्यक्त केले. ते म्हणाले की, चित्रकला आणि लेखन या दोन्हीचाही वारसा त्यांना लाभलेला नाही. त्यांच्या भोवतालानेच त्यांना शिकवले आणि घडवले. ‘काळ्यानिळ्या रेषा’ हे लेखन करताना ते देहाने शहरात असले तरी, मनाने आपल्या गावातच होते. बाविस्कर यांनी सांगितले की, त्यांचा भूतकाळ त्यांना स्वस्थ बसू देत नव्हता. या पुस्तकामुळे भूतकाळातील गोष्टींचा निचरा झाला आणि त्याला राजहंस प्रकाशनाचे पाठबळ मिळाले, ही त्यांच्यासाठी मोलाची गोष्ट आहे. ‘काळ्यानिळ्या रेषा’ लिहून झाल्यानंतर ते आतून मोकळे झाले.
