Iran Seizes India-Bound Ships | भारताकडे येणाऱ्या जहाजावर इराणचा हल्ला, दोन जहाजे जप्त केली

Iran Seizes India-Bound Ships | अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प (Donald Trump) यांनी शस्त्रसंधीला मुदतवाढ दिल्याच्या काही तासांतच इराणच्या (Iran) रिव्होल्युशनरी गार्ड्सने (Revolutionary Guards) मोठी कारवाई केली आहे. त्यांनी दोन व्यावसायिक जहाजांवर ताबा मिळवला असून, यातील एक मालवाहू जहाज भारताच्या (India) गुजरात (Gujarat) राज्याकडे प्रवास करत होते. या गंभीर घटनेमुळे नवी दिल्ली आणि तेहरान यांच्यातील राजनैतिक संबंधांमध्ये तणाव निर्माण होण्याची दाट शक्यता आहे.

होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतील तणाव आणि जहाजांची माहिती

मागच्या आठवड्यात होर्मुझच्या सामुद्रधुनीमध्ये (Strait of Hormuz) भारतीय ध्वज लावलेल्या एका नौकेवर असाच हल्ला करण्यात आला होता. या प्रकाराचा तीव्र निषेध नोंदवण्यासाठी भारताने इराणी राजदूतांना बोलावून जाब विचारला होता. आता इराणी सरकारी माध्यमांनी दिलेल्या माहितीनुसार, पनामाचा ध्वज असलेले ‘एमएससी फ्रान्सिस्का’ (MSC Francisca) आणि लायबेरियाचा ध्वज असलेले ‘एपामिनोड्स’ (Epaminondas) ही दोन जहाजे आयआरजीसीच्या (IRGC) नियंत्रणाखाली असून ती इराणच्या हद्दीत नेण्यात आली आहेत. याव्यतिरिक्त, ग्रीक ध्वज असलेल्या ‘युफोरिया’ (Euphoria) नावाच्या तिसऱ्या नौकेलाही लक्ष्य करण्यात आले असून ती सध्या इराणी किनाऱ्यालगत अडकून पडली आहे.

सागरी वाहतूक नियंत्रण कक्षाच्या आकडेवारीनुसार, ‘एपामिनोड्स’ हे जहाज दुबईहून (Dubai) निघून थेट गुजरातच्या मुंद्रा (Mundra) बंदराकडे वाटचाल करत होते. युनायटेड किंगडम मेरिटाइम ट्रेड ऑपरेशन्सने (United Kingdom Maritime Trade Operations) या हल्ल्याला अधिकृत दुजोरा दिला असून, सुदैवाने जहाजांवरील सर्व कर्मचारी पूर्णपणे सुरक्षित असल्याचे सांगण्यात आले आहे. होर्मुझच्या या ताज्या वादामुळे संपूर्ण आखाती प्रदेशातील तणाव शिगेला पोहोचला असून आंतरराष्ट्रीय सागरी सुरक्षा संस्थांना सतर्क करण्यात आले आहे. अमेरिकेने (America) आपली नाकेबंदी न हटवल्यास लष्करी बळाचा वापर करण्याचा गंभीर इशारा इराणने दिला आहे.

इंधन दरवाढ आणि हल्ल्यामागील मुख्य कारणे

या दोन कंटेनर नौकांवर झालेल्या अचानक कारवाईमुळे जागतिक बाजारात कच्च्या तेलाच्या किमतीत मोठी उसळी पाहायला मिळाली असून, प्रति बॅरलचा दर १०० डॉलरच्या घरात जाऊन पोहोचला आहे. हा हल्ला म्हणजे एका जुन्या घटनेचा सूड असल्याचे मानले जात आहे. काही दिवसांपूर्वी, ओमानच्या आखाताजवळ (Gulf of Oman) अमेरिकन मरीन सैनिकांनी (US Marines) नाकेबंदी मोहिमेचा एक भाग म्हणून इराणचा झेंडा असलेली दोन व्यावसायिक मालवाहू जहाजे जप्त केली होती. त्याच कारवाईला प्रत्युत्तर देण्यासाठी इराणने हे पाऊल उचलल्याचे चित्र दिसत आहे.

या अत्यंत महत्त्वाच्या आंतरराष्ट्रीय जलमार्गावरून होणाऱ्या सागरी वाहतुकीवर इराणने जाणीवपूर्वक कडक निर्बंध लादले आहेत. यामागे दोन प्रमुख कारणे आहेत. सुरुवातीला अमेरिका आणि इस्रायलच्या (Israel) संयुक्त हल्ल्यांना जोरदार उत्तर देण्यासाठी इराणने ही रणनीती आखली होती. त्यानंतर, अमेरिकेने लादलेल्या आर्थिक आणि सागरी नाकेबंदीचा विरोध करण्यासाठी त्यांनी याच जलमार्गाचा वापर करत व्यावसायिक जहाजांना लक्ष्य करण्याचे धोरण अवलंबले आहे, ज्यामुळे आंतरराष्ट्रीय सागरी व्यापार धोक्यात आला आहे.