महागाईची टांगती तलवार:मान्सूसमुळे अर्थवाढीवर परिणाम होण्याची शक्यता; एसबीआय म्युचुअल फंडच्या ताजा अहवालातून गंभीर इशारे
यंदा मान्सूनच्या काळात देशात सरासरीपेक्षा कमी पावसाची दाट शक्यता आहे. हवामानशास्त्र विभागाने सोमवारी आपला पहिला अधिकृत अंदाज जाहीर केला. त्यानुसार नैऋत्य मान्सून हंगामात देशभरात ९२ टक्के पाऊस पडू शकतो. मान्सूनमध्ये देशात साधारणतः ८७ सेमी पाऊस पडतो, मात्र यंदा ८० सेमी पावसाचा अंदाज आहे. यंदाचा मान्सून अंदाज हा २००१ पासूनच्या अंदाज प्रक्रियेनंतरचा सर्वात कमकुवत प्रारंभिक अंदाज आहे. त्यामुळे महागाईची टांगती तलवार कायम आहे. सोबतच अर्थवाढीवर परिणाम होण्याची शक्यता एसबीआय म्युचुअल फंडच्या ताजा अहवालातून व्यक्त करण्यात आली आहे. SBI Mutual Fund च्या मुख्य अर्थशास्त्रज्ञ नम्रता मित्तल यांनी तयार केलेल्या अहवालानुसार, IMD केवळ ‘सरासरीपेक्षा कमी’, ‘सरासरी इतका’ आणि ‘सरासरीपेक्षा जास्त’ अशा श्रेणींमध्येच अंदाज व्यक्त करते. ९० ते ९५ टक्के पर्जन्यमान ‘सरासरीपेक्षा कमी’ मानले जाते, तर ९६ ते १०४ टक्के ‘सरासरी इतका’ श्रेणीत येते. अंदाज, प्रत्यक्षात फरक अहवालात नमूद केल्याप्रमाणे, काही वर्षांत IMD च्या अंदाज आणि प्रत्यक्ष पर्जन्यमानामध्ये फरक दिसून आला आहे. उदाहरणार्थ, २००६ आणि २००७ मध्ये अंदाज ‘सरासरीपेक्षा कमी’ असताना प्रत्यक्ष पर्जन्यमान अनुक्रमे ‘सरासरी इतका’ आणि ‘सरासरीपेक्षा जास्त’ राहिले. तर २०१४ आणि २०१५ मध्ये अंदाजानुसारच पर्जन्यमान कमी राहिले. एल निनोचा संभाव्य प्रभाव अहवालानुसार, जुलै २०२६ पर्यंत एल निनो स्थिती विकसित होण्याची शक्यता असून, त्याचा परिणाम मान्सूनच्या उत्तरार्धात दिसू शकतो. सकारात्मक इंडियन ओशन डायपोल (IOD) परिस्थिती अनुकूल असली तरी एकूण परिणाम कमकुवत मान्सूनकडे झुकणारा असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. “२००० नंतरच्या ५ पैकी ४ एल निनो वर्षांमध्ये पर्जन्यमान ‘सरासरीपेक्षा कमी’ किंवा ‘अपुरे’ राहिले आहे,” असे मित्तल यांनी नमूद केले. खरीप हंगामावर परिणाम मान्सूनमधील कमतरतेचा परिणाम खरीप हंगामावर होण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे. धरणांमध्ये पाणीसाठा चांगला असला तरी तो पूर्णतः संरक्षण देऊ शकत नाही. “धरणांतील पाणीसाठा समाधानकारक असला तरी तो खरीप उत्पादनातील घसरण पूर्णपणे रोखू शकत नाही,” असे मित्तल यांनी स्पष्ट केले. इतिहासातही मान्सून कमकुवत राहिल्यास शेती उत्पादनात घट किंवा स्थिरता दिसून आल्याचे अहवालात नमूद करण्यात आले आहे. महागाईवरील परिणाम अहवालानुसार, अन्नमहागाईचा मान्सूनशी थेट संबंध कमी असून ती विविध घटकांवर अवलंबून असते. “अन्नमहागाईचा मान्सूनशी थेट संबंध कमी असून ती इतर अनेक घटकांवर अवलंबून असते,” असे मित्तल यांनी नमूद केले. २०२६ मध्ये महागाई तुलनेने जास्त राहण्याची शक्यता असून, त्यामागे प्रतिकूल बेस इफेक्ट हा एक महत्त्वाचा घटक असल्याचेही अहवालात नमूद करण्यात आले आहे. अहवालात कच्च्या तेलाच्या किंमतीतील चढ-उतार, हवामानाशी संबंधित अडथळे आणि पुरवठा साखळीतील समस्या यांसारख्या घटकांमुळे महागाई वाढण्याचा धोका असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. मात्र, हे घटक अद्याप ग्राहक किंमत निर्देशांकात स्पष्टपणे दिसून आलेले नाहीत. निष्कर्ष एकूणच, मान्सूनचा प्रारंभिक अंदाज कमकुवत असला तरी त्याचा शेती, महागाई आणि आर्थिक स्थितीवर होणारा परिणाम पुढील काळातील विविध घटकांच्या घडामोडींवर अवलंबून राहील, असे या अहवालातून स्पष्ट होते. संबंधित वृत्त जून ते सप्टेंबरदरम्यान केवळ 92% पाऊस:ऊन जास्त तापणार, पाऊस कमी पडणार
वार्ताहार/प्रतिनिधी
