Substandard Drug Samples Fail CDSCO Quality Test

[ads1]

शिमला1 तासापूर्वी

कॉपी लिंक

देशातील मोठ्या फार्मा हबमध्ये समाविष्ट असलेल्या बद्दी येथे निकृष्ट दर्जाची औषधे तयार केली जात असल्याचे त्यांच्या नमुन्यांच्या तपासणीतून उघड झाले आहे. याच वर्षी जानेवारीपासून ऑगस्टपर्यंतच्या 8 महिन्यांत 237 औषधांचे नमुने फेल झाले. केंद्रीय औषध मानक नियंत्रण संघटनेच्या (CDSCO) औषध अहवालांमध्ये याचा खुलासा झाला आहे.

गंभीर बाब म्हणजे ही औषधे सामान्य ताप आणि वेदनाशामक औषधांपासून ते हृदयरोग, रक्तदाब आणि मधुमेह यांसारख्या गंभीर आजारांच्या उपचारांसाठी वापरली जातात. दिव्य मराठीने केलेल्या चौकशीत असे आढळून आले की काही कंपन्यांच्या औषधांचे नमुने वारंवार फेल होत आहेत. तपासणीत ही औषधे नॉट ऑफ स्टँडर्ड क्वालिटी (NSQ) असल्याचे आढळले.

या संपूर्ण प्रकरणात हिमाचलच्या औषध नियंत्रण विभागावरही प्रश्नचिन्ह उपस्थित झाले आहे. कंपनीचे औषध सबस्टँडर्ड आढळल्यास संबंधित बॅच परत मागवली जाते, असा विभागाचा दावा आहे. कंपनीचा परवाना कायमस्वरूपी निलंबित केला जाऊ शकतो. प्रश्न असा आहे की, जर त्यांच्याकडे हे अधिकार आहेत, तर ज्या औषधांचे नमुने वारंवार फेल झाले, त्यांचे उत्पादन थांबवण्यात आले नाही का? त्या कंपन्यांचे परवाने निलंबित का करण्यात आले नाहीत??

कोणत्या कंपन्यांच्या औषधांचे नमुने अपयशी ठरले, ती औषधे कोणत्या आजारांच्या उपचारासाठी वापरली जातात, ती घेतल्याने आरोग्यावर काय परिणाम होतो, हे जाणून घेण्यासाठी वाचा संपूर्ण रिपोर्ट…

एकाच इंजेक्शनचे नमुने 7 वेळा अपयशी

हिमाचलमध्ये सर्वाधिक, सुमारे 650 फार्मा युनिट्स एकट्या बद्दी-बरोटीवाला-नालागढ (BBN) क्षेत्रात आहेत. हिमाचलच्या निर्यातीत औषध उद्योगाचेही सुमारे 15 हजार कोटी रुपयांचे योगदान आहे.

‘दिव्य मराठी ॲप’च्या पाहणीत समोर आले की, मार्टिन अँड ब्राउन कंपनीचे 8 महिन्यांत सुमारे 13 नमुने अपयशी ठरले. जानेवारीच्या औषध अलर्टमध्ये रॅबेप्राझोल सोडियम इंजेक्शन अपयशी आढळले. त्यानंतर याच इंजेक्शनचे वेगवेगळे बॅच फेब्रुवारी, मार्च, एप्रिल, मे, जुलै आणि ऑगस्टमध्येही अपयशी आढळले.

हीलर्स लॅब कंपनीचेही यावर्षी आतापर्यंत सुमारे 15 नमुने अपयशी ठरले आहेत. यामध्ये बहुतेक पॅरासिटामॉलची औषधे समाविष्ट आहेत. जानेवारीमध्ये पॅरासिटामॉल टॅब्लेट्स IP-500 चा नमुना अपयशी ठरला. त्यानंतर मार्च, मे, जून, जुलै आणि ऑगस्टमध्येही कंपनीची पॅरासिटामॉल औषधे मानकापेक्षा कमी दर्जाची आढळली.

या 8 महिन्यांतच हीलर्स लॅबच्या पॅरासिटामॉलच्या जवळपास 13 वेगवेगळ्या बॅचचे नमुने अयशस्वी आढळले. त्याचप्रमाणे, इतर कंपन्यांच्या औषधांचे नमुनेही सातत्याने केलेल्या तपासणीत ‘नॉट ऑफ स्टँडर्ड क्वालिटी’ (NSQ) आढळले.

मात्र, औषधांचे नमुने अयशस्वी होण्यामागे एकच कारण नाही. CDSCO च्या अहवालांमध्ये वेगवेगळ्या औषधांचे नमुने pH, अॅसे, डिसॉल्यूशन, क्लॅरिटी, पार्टिक्युलेट मॅटर आणि इतर गुणवत्ता मानकांमध्ये अयशस्वी आढळले आहेत.

हृदयविकाराची, तापाची आणि वेदनाशामक औषधे निकृष्ट दर्जाची

ज्या औषधांच्या नमुन्यांची तपासणी अयशस्वी ठरत आहे, त्यामध्ये हृदयविकार, ताप, प्रतिजैविके, मधुमेह, कॅल्शियम, वेदनाशामक, रक्तदाब आणि जिवाणूजन्य संसर्गांवरील औषधांचा समावेश आहे. म्हणजेच विविध आजारांच्या उपचारांसाठी वापरल्या जाणाऱ्या औषधांचे नमुने गुणवत्ता तपासणीत निर्धारित निकषांवर खरे ठरत नाहीत. असे असूनही या कंपन्यांकडून ही औषधे तयार केली जात आहेत.

निकृष्ट दर्जाच्या औषधांच्या वापरामुळे शरीरावर काय परिणाम होऊ शकतो, याबाबत IGMC शिमला येथील माजी MS डॉ. रमेश कुमार यांच्याशी संवाद साधण्यात आला. त्यांनी सांगितले की, निकृष्ट दर्जाच्या औषधांमुळे दुष्परिणाम होऊ शकतात. मात्र, कोणत्या औषधामुळे कोणत्या प्रकारचा दुष्परिणाम होईल, हे त्या औषधात असलेल्या सॉल्टवर अवलंबून असते.

डॉ. रमेश कुमार यांच्या मते, वेगवेगळ्या औषधांमध्ये वेगवेगळे सॉल्ट असतात. त्यामुळे कोणत्याही निकृष्ट दर्जाच्या औषधाच्या वापरामुळे होणारा परिणामही त्या औषधाच्या प्रकारावर आणि त्यातील सॉल्टवर अवलंबून वेगवेगळा असू शकतो.

कंपनीचा परवाना निलंबित केला जाऊ शकतो

राज्य औषध नियंत्रक मनीष कपूर यांनी सांगितले की, औषधांची गुणवत्ता सुनिश्चित करण्यासाठी नियमितपणे त्यांचे नमुने घेतले जातात. तपासणीत जे नमुने अपयशी ठरतात, त्यांचा अहवाल सार्वजनिक केला जातो. यामुळे कोणत्या बॅचमधील कोणते औषध गुणवत्ता तपासणीत अपयशी ठरले आहे, हे लोकांना समजू शकते.

त्यांनी सांगितले की, एखाद्या औषधाचा नमुना अपयशी ठरल्यानंतर संबंधित बॅचचा संपूर्ण साठा परत मागवला जातो, जेणेकरून लोकांनी निकृष्ट दर्जाच्या औषधांचा वापर करू नये. कमी गुणवत्तेची औषधे तयार करणाऱ्या कंपन्यांविरुद्ध कायद्यातील तरतुदींनुसार कारवाई केली जाते.

मनीष कपूर यांच्या मते, एखाद्या कंपनीच्या औषधांचे नमुने वारंवार अपयशी ठरत असतील, तर तिचा परवाना कायमस्वरूपी निलंबित केला जातो. त्यांनी हेही सांगितले की, हिमाचलच्या औषध नियंत्रक विभागाच्या उत्कृष्ट कामगिरीची दखल घेत केंद्र सरकारकडून विभागाचा गौरव करण्यात आला आहे.

NSQ मिळण्याचा अर्थ काय?

NSQ म्हणजे तपासणीसाठी घेतलेल्या नमुन्याने निर्धारित फार्माकोपियल किंवा उत्पादकाने ठरवलेल्या गुणवत्ता मानकांपैकी एक किंवा अधिक चाचण्या पूर्ण केलेल्या नाहीत. याचा अर्थ कंपनीचे प्रत्येक औषध खराब आहे, असा होत नाही. हा मामला संबंधित औषधाच्या त्या बॅचशी आणि त्यामध्ये आढळलेल्या त्रुटीशी संबंधित असतो. CDSCO आपल्या NSQ व्यवस्थेत वेगवेगळ्या वर्षे, महिने आणि अहवालांच्या स्रोतांनुसार अशा प्रकरणांची नोंद ठेवते.

CDSCO बद्दल जाणून घ्या

CDSCO (केंद्रीय औषधि मानक नियंत्रण संघटना) ही भारत सरकारची केंद्रीय संस्था आहे. ही औषधांची तपासणी आणि गुणवत्ता नियंत्रण करते. तपासणीमध्ये मानकांनुसार योग्य न ठरणाऱ्या औषधांना NSQ (नॉट ऑफ स्टँडर्ड क्वालिटी) घोषित केले जाते. CDSCO दर महिन्याला औषधांच्या नमुन्यांची तपासणी करते. अशा नमुन्यांची माहिती ड्रग अलर्टद्वारे सार्वजनिक केली जाते.