पेंटागॉनमध्ये हाहाकार! ईराणच्या हल्ल्यात अमेरिकेचे ६० लढाऊ विमान उद्ध्वस्त; ८ लष्करी तळ खाक? ४० अब्ज डॉलर्स स्वाहा!

[ads1]

दशकानुदशके जगावर स्वतःच्या लष्करी व सामरिक वर्चस्वाची छाप पाडणाऱ्या अमेरिकेच्या अजिंक्य प्रतिमेला मध्य पूर्वेतील युद्धात भीषण हादरा बसला आहे. आतापर्यंत पाश्चात्य प्रसारमाध्यमांकडून युद्धभूमीवरील अमेरिकेच्या नुकसानावर पडदा टाकला जात होता; परंतु पेंटागॉनच्या (Pentagon) वरिष्ठ अधिकाऱ्यांनी आणि खुद्द पेंटागॉनच्या इन्स्पेक्टर जनरल (IG) अहवालाने मांडलेल्या तथ्यांनी अमेरिकन संरक्षण वर्तुळात खळबळ उडवून दिली आहे. सीबीएस न्यूज (CBS News) या अमेरिकन वृत्तवाहिनीने उघड केलेल्या या अहवालानुसार, ईराण आणि त्याच्या सहयोगी दलांच्या क्षेपणास्त्र व ड्रोन हल्ल्यांमध्ये अमेरिकेची तब्बल ६० लढाऊ विमाने नष्ट किंवा गंभीर जखमी झाली असून, मध्य पूर्वेतील ८ महत्त्वाचे लष्करी तळ मोठ्या प्रमाणावर उद्ध्वस्त झाले आहेत. ही घटना केवळ एका युद्धातील नुकसान नसून, जागतिक महासत्ता म्हणून अमेरिकेच्या लष्करी क्षमतेच्या मर्यादा उघड्या पाडणारा ऐतिहासिक टप्पा ठरत आहे.

६० लढाऊ विमानांची तबाही: अमेरिकन काँग्रेसमधील अधिकृत ब्रेकअप

अमेरिकी काँग्रेससमोर सादर करण्यात आलेल्या ऑपरेशन एपिक फ्यूरी (Operation Epic Fury) संदर्भातील अधिकृत अहवालानुसार (Table 5), अमेरिकन हवाई आणि नौदलाला झालेल्या नुकसानाचा आकडा थक्क करणारा आहे. या युद्धात अमेरिकेचे सुमारे ३ स्क्वाड्रन (Squadrons) संपल्याचे स्पष्ट होत आहे.

अमेरिकन काँग्रेसला सादर केलेल्या अहवालानुसार नष्ट व क्षतिग्रस्त झालेल्या विमानांचा तपशील खालीलप्रमाणे आहे:

३० MQ-9 रीपर ड्रोन्स (Reaper Drones): जगभरात नावाजलेले आणि अत्यंत महागडे (प्रत्येकी ३५ दशलक्ष डॉलर्स) असलेले ३० MQ-9 रीपर ड्रोन्स ईराण व त्याच्या सहकाऱ्यांनी पाडले, ज्याचे एकूण नुकसान तब्बल १ अब्ज डॉलर्स इतके आहे.
१ बोइंग E-3 सेंट्री आव्हाक्स (E-3 Sentry AWACS): सौदी अरेबियातील प्रिन्स सुलतान एअरबेसवर पार्क असलेल्या या अत्याधुनिक अर्ली वॉर्निंग रडार विमानावर थेट ईराणी क्षेपणास्त्राचा मारा झाला. या हल्ल्यात विमानाचे मागील धड आणि रडार यंत्रणा पूर्णपणे जळून खाक झाली, ज्याचे नुकसान ५०० दशलक्ष डॉलर्स (आधा बिलियन डॉलर) आहे.
४ F-15E स्ट्राइक ईगल (F-15E Strike Eagle): यात चार विमानांचा समावेश असून, त्यातील तीन विमाने फ्रेंडली फायर (चुकीने स्वतःच्याच सैन्याकडून झालेला मारा) मुळे तर एक शत्रूच्या माऱ्यात नष्ट झाले.
१ F-35A लाईटनिंग II (F-35A Lightning II): जगातील सर्वात प्रगत मानले जाणारे स्टेल्थ लढाऊ विमान ईराणी हद्दीत पाडण्यात आले.
७ KC-135 रिफ्युलिंग टँकर्स (KC-135 Stratotankers): हव्यातच विमानात इंधन भरण्याची क्षमता असणारी ७ विमाने जमिनीवरील हल्ल्यांत व अपघातात उद्ध्वस्त झाली.
इतर विमाने व हेलिकॉप्टर्स: १ A-10 थंडरबोल्ट II, १ MQ-4C ट्रायटन ड्रोन, ४ AH-60W/AH-60 हेलिकॉप्टर्स (जे वाचवणे अशक्य असल्याने अमेरिकन सैन्याने स्वतःच उडवून दिले), १ AH-64 अपाचे हेलिकॉप्टर आणि १ MH-60 हेलिकॉप्टर नष्ट झाले.

एकूण शस्त्रास्त्रे व उपकरणांचे प्रत्यक्ष नुकसान ३.७ अब्ज डॉलर्सच्या वर पोहोचले आहे.

८ लष्करी तळ उद्ध्वस्त: मध्य पूर्वेतील सामरिक तटबंदी ढासळली

ईराणच्या बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रांनी आणि आत्मघातकी ड्रोन्सनी मध्य पूर्वेतील आठ देशांमधील अमेरिकन लष्करी तळांना लक्ष्य केले. यामध्ये सौदी अरेबिया (प्रिन्स सुलतान एअरबेस), कुवैत (कॅम्प बिहरिंग/ब्युरिंग), बहरैन (पाचवे नौदल बीडा – 5th Fleet), कतार, संयुक्त अरब अमिराती (UAE), इराक, ओमान आणि जॉर्डन (मुवफॅक साल्टी एअरबेस) येथील अमेरिकी तळांचा समावेश आहे.

कुवैतमधील कॅम्प ब्युरिंग येथे थेट क्षेपणास्त्र माऱ्यामुळे अमेरिकन सैन्याचे ट्रेलर्स, चिलखती वाहने आणि बॅरक्स जळून खाक झाल्या. विशेष म्हणजे, ग्रेनेड व मोर्टार हल्ल्यांपासून संरक्षणासाठी उभारण्यात आलेल्या कॉंक्रिटच्या टी-वॉल (T-Wall) ईराणच्या आधुनिक क्षेपणास्त्रांपुढे पूर्णपणे निरुपयोगी ठरल्या. एका एका लष्करी तळाची उभारणी करण्यासाठी ५,००० ते ६,००० कोटी रुपयांचा (अब्जावधी डॉलर्स) खर्च येतो. आठ तळ नष्ट होणे याचा अर्थ मध्य आशिया व मध्य पूर्वेत अमेरिकेने गेल्या अनेक दशकांत निर्माण केलेली सामरिक तटबंदी पूर्णपणे उद्ध्वस्त झाली आहे.

क्षेपणास्त्र संरक्षण यंत्रणेची नाकेबंदी: पेट्रियट आणि थाडचा महागडा जुगार

या युद्धाने अमेरिकेच्या क्षेपणास्त्र संरक्षण यंत्रणेची (Patriot & THAAD Air Defense Systems) उणीव जगासमोर आणली आहे. जॉर्डनमधील घडलेल्या एका घटनेचे उदाहरण या अहवालात देण्यात आले आहे.

ईराणने जॉर्डनमधील अमेरिकन तळावर अवघ्या २० बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रांचा मारा केला. ईराणने वापरलेली क्षेपणास्त्रे विशेष तंत्रज्ञानाने (Multiple Sub-projectiles/Decoys) बनवलेली होती, जी लक्ष्याजवळ पोहोचताच एकाच वेळी अनेक प्रोजेक्टाईल्स सोडतात. ही २० क्षेपणास्त्रे रोखण्यासाठी अमेरिकेला तब्बल ६० ते ७० पेट्रियट (Patriot) इंटरसेप्टर्स आणि १२ हून अधिक थाड (THAAD) इंटरसेप्टर्स डागावे लागले.

खर्चाचे गणित: एका पेट्रियट इंटरसेप्टरची किंमत सुमारे ७ दशलक्ष डॉलर्स (सुमारे ६० कोटी रुपये) आहे. म्हणजे अवघ्या २० इराणी क्षेपणास्त्रांना रोखण्यासाठी अमेरिकेने एकाच झटक्यात ६०० दशलक्ष डॉलर्स (सुमारे ५,००० कोटी रुपये) हवेत उडवले!
परिणाम: सरासरी एका इराणी मिसाईलसाठी अमेरिकेला ४ ते ४.५ इंटरसेप्टर्स वापरावे लागले. एवढा प्रचंड खर्च करून आणि साठा रिकामा करूनही ईराणी क्षेपणास्त्रांचे अवशेष व प्रोजेक्टाईल्स जॉर्डनमधील मुवफॅक साल्टी एअरबेसवर धडकलेच.

अमेरिकेकडे सध्या इंटरसेप्टर क्षेपणास्त्रांचा आणि दारूगोळ्याचा भीषण तुटवडा निर्माण झाला असून, अमेरिकेचा संरक्षण उद्योग (Defense Industrial Base) या मागणीची पूर्तता करण्यास असमर्थ ठरत आहे.

सैनिकांमधील रोष, आर्थिक बोजा आणि अमेरिकेतील इंधन संकट

युद्धभूमीवर तैनात असलेल्या अमेरिकन सैनिकांनी स्वतः घटनास्थळाची छायाचित्रे सीबीएस न्यूजला पाठवून आपल्याच प्रशासनाविरुद्ध रोष व्यक्त केला आहे. सैनिकांच्या म्हणण्यानुसार, आम्ही इथे केवळ चेहऱ्यावर मुक्के खाण्यासाठी उभे आहोत का? अशी परिस्थिती निर्माण झाली असून, युद्धनियोजनाचा पूर्ण अभाव आहे.

दुसरीकडे, युद्धाचा खर्च ३८ ते ४० अब्ज डॉलर्सच्या पुढे गेला असून, व्हाईट हाऊसने काँग्रेसकडे आणखी ८७.६ अब्ज डॉलर्सच्या अतिरिक्त निधीची मागणी केली आहे. स्वतःच्या सैन्याकडे शस्त्रास्त्रांची कमतरता असताना ट्रम्प प्रशासनाने इस्रायलसाठी २.८ अब्ज डॉलर्सचे शस्त्रास्त्र पॅकेज मंजुर केले आहे.

या युद्धाचा थेट फटका जागतिक ऊर्जा पुरवठ्याला बसला आहे. होर्मुझची सामुद्रधुनी (Strait of Hormuz) आणि बाब-अल-मंदेब (Bab-el-Mandeb) जलमार्ग बंद झाल्यामुळे सौदी अरेबियाने युरोपला नोव्हेंबरपर्यंत तेल पुरवठा करण्यास असमर्थता दर्शवली आहे. याचे थेट पडसाद अमेरिकेच्या देशांतर्गत राजकारणात उमटले आहेत. ३ नोव्हेंबरच्या मध्यावधी निवडणुकांच्या (Midterm Elections) तोंडावर अमेरिकेत इंधनाचे दर गगनाला भिडले आहेत. कॅलिफोर्नियामध्ये डिझेलचा दर $८.४९ प्रति गॅलन तर जॉर्जियामध्ये $६.५९ प्रति गॅलनच्या विक्रमी स्तरावर पोहोचला असून, अमेरिकन नागरिकांमध्ये ट्रम्प प्रशासनाविरोधात प्रचंड संताप उसळला आहे.

दाव्यांचे सखोल विश्लेषणात्मक निष्कर्ष

या संपूर्ण प्रकरणातील मुख्य दाव्यांचे तीन प्रमुख मुद्द्यांच्या आधारे विश्लेषण करणे गरजेचे आहे:

१. पश्चिम माध्यमांची सेन्सॉरशिप विरुद्ध वस्तुस्थिती: पाश्चात्य माध्यमे आतापर्यंत ईराणच्या नुकसानाचे दाखले देत अमेरिकेचे वर्चस्व दाखवण्याचा प्रयत्न करत होती. मात्र, सीबीएस न्यूज आणि पेंटागॉनच्या स्वतःच्या आयजी अहवालाने ही सेन्सॉरशिप मोडून काढली आहे. स्वतःच्या सैनिकांनी लीक केलेले फोटो आणि अधिकृत अहवाल हे सिद्ध करतात की, अमेरिकेचे नुकसान अभूतपूर्व आहे.

२. लो-कॉस्ट ईराणी तंत्रज्ञानापुढे हाय-कॉस्ट अमेरिकन यंत्रणा अपयशी: ईराणसारख्या गेल्या चार-पाच दशकांपासून आर्थिक निर्बंध झेलणाऱ्या देशाने कमी खर्चाचे ड्रोन्स आणि प्रगत बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रांच्या साहाय्याने अब्जावधी डॉलर्सच्या अमेरिकन एअर डिफेन्स सिस्टीमला निकामी केले आहे. एका इराणी क्षेपणास्त्रामागे ४ पेट्रियट डागावे लागणे ही अमेरिकन लष्करी अर्थकारणाची मोठी नाकेबंदी आहे.

३. जागतिक महासत्ता म्हणून भवितव्य: पेंटागॉनच्या अहवालातील सर्वात गंभीर इशारा हा आहे की, जर ईराणसारखा देश अमेरिकन लष्कराची ही अवस्था करू शकत असेल, तर उद्या रशिया किंवा चीनसारख्या महासत्तांशी थेट संघर्ष झाल्यास अमेरिकेची संरक्षण उत्पादन यंत्रणा पूर्णपणे कोलमडून पडेल.

निष्कर्ष: मध्य पूर्वेतील हे युद्ध केवळ एका प्रदेशापुरते मर्यादित राहिलेले नाही. ६० लढाऊ विमानांची राख, ८ उद्ध्वस्त झालेले लष्करी तळ, रिकामे झालेले क्षेपणास्त्र साठे आणि अमेरिकेच्या रस्त्यांवर $८ पार गेलेले इंधनाचे दर हेच सांगत आहेत की, ऑपरेशन एपिक फ्यूरी हे अमेरिकन साम्राज्यासाठी एक आत्मघातकी पाऊल ठरले आहे. पेंटागॉनमध्ये माजलेला हाहाकार हा केवळ विमानांच्या नुकसानाचा नाही, तर जागतिक महासत्ता म्हणून अमेरिकेची घसरत चाललेली पकड आणि उघडे पडलेले वास्तव याचा जिवंत पुरावा आहे.