भविष्यात सरकारी नोकऱ्यांची मोठी भरती कठीण, तरुणांनी स्वयंरोजगाराकडे वळावे:'दिव्य मराठी'ला दिलेल्या विशेष मुलाखतीत लोढा यांचा तरुणांना कानमंत्र

[ads1]

राज्याचे मंत्री मंगल प्रभात लोढा यांनी तरुणांना सरकारी नोकऱ्यांच्या मर्यादा ओळखून खाजगी नोकरी आणि स्वयंरोजगाराकडे वळण्याचा महत्त्वपूर्ण सल्ला दिला आहे. आपल्या व्यावसायिक वाटचालीतील ‘टर्निंग पॉईंट’ उलगडताना त्यांनी भारतामध्ये ब्लू कॉलर जॉब्स परदेशाप्रमाणे सन्मान मिळत नसल्याची खंत व्यक्त केली. राज्य सरकारमध्ये आधीच १२ ते १५ लाख कर्मचारी कार्यरत असल्याने भविष्यात सरकारी नोकऱ्यांची मोठी भरती येण्याची शक्यता कमी असून, तरुणांनी मानसिकतेत बदल करून स्वयंरोजगाराच्या विपुल संधींकडे लक्ष केंद्रित करावे, असे स्पष्ट मत त्यांनी दिव्य मराठीशी बोलताना मांडले आहे. मंत्री मंगल प्रभात लोढा यांची घेतलेली विशेष मुलाखत.. मंत्री मंगल प्रभात लोढा यांनी त्यांच्या व्यवसाय वाढीच्या संदर्भात बोलताना सांगितले की, टर्निंग पॉईंट म्हणजे जे स्टाफ क्वार्टर्स मिळाले, २१६ स्टाफ क्वार्टर्स होते साहेब. ते एकाच वेळी एक मोठे कॉम्प्लेक्स मला मिळाले, काम करायला मिळाले. त्यामुळे मी मोठा झालो, माझी विचारसरणी मोठी झाली. मी एक-एक इमारत बांधत राहिलो असतो तर तिथेच राहिलो असतो. नंतर आता जो व्यवसाय आहे तो माझ्या मुलांचा आहे, माझा नाही. म्हणजे त्यांनी तो मोठा केला… मी त्यांना अजूनही सपोर्ट करतो, असं नाही की मला थोडीही माहिती नाही, पण ती व्यवसायाची विचारसरणी आता त्यांची आहे. प्रश्न: तुमच्याकडे मंत्रालयही तेच आहे, आणि महाराष्ट्रातील तरुण असोत वा देशातील तरुण असोत, नोकरी किंवा… व्यवसाय, यात अडकलेले असतात. आणि त्यांना तुम्ही आता काय संदेश देऊ इच्छिता? मंगल प्रभात लोढा: हे स्वयंरोजगार (सेल्फ एम्प्लॉयमेंट) करणे कधीही चांगले. पण अडचण अशी आहे की, भारतामध्ये ‘ब्लू कॉलर’ जॉबला सन्मान नाही. आपण एखाद्या हॉटेलमध्ये जेवत आहोत, आणि बाजूला एखादा माणूस येऊन बसला ज्याच्या कपड्यावर समजा सिमेंटचा डाग लागलाय, किंवा चुना लागलेला आहे, तर आपण म्हणू की यार हे कसलं हॉटेल आहे, पुढच्या वेळी इथे जेवायला येणार नाही. आणि हेच तुम्ही लंडनमध्ये जा, न्यूयॉर्कमध्ये जा, तुम्ही बसला आहात, जेवत आहात, बाजूला एक गाडी येऊन थांबते, दोन लोक उतरतात, त्यांच्याही कपड्यांवर… त्याच ड्रेसमध्ये येत आहेत, काम करण्याच्या ड्रेसमध्ये, रीतसर जेवणाची ऑर्डर देतात, टिपही देतात, जातात. हा जो मानसिक फरक (मेंन्टल डिफरन्स) आहे, ही आपल्याकडे मोठी अडचण आहे. जोपर्यंत आपल्याकडे काम करणाऱ्याला सन्मान मिळणार नाही, तोपर्यंत आमची मुले अशा कामांमध्ये जाणार नाहीत. आणि अशा कामांमध्ये गेले तर आपली अडचण दूर होईल. प्रश्न: एक नेहमी पाहिलं जातं की, रोजगाराचा मुख्य स्रोत सरकारलाच मानले जाते. सरकारी नोकरी हवी, सरकारी नोकरी चांगली हवी, किंवा सरकारने नोकऱ्या द्याव्यात. तर तुमच्या विभागाच्या माध्यमातून असे काय काय काम होत आहे, ज्यामुळे तरुणांना एक आशा मिळेल, की काहीतरी घडत आहे? मंगल प्रभात लोढा: प्रामाणिकपणे सांगायचे तर, सरकारी नोकरीच्या मर्यादा (लिमिटेशन्स) आल्या आहेत. सरकार आता… जितके मोठे झाले आहे, त्या दिवशी माननीय देवेंद्र फडणवीस जी सांगत होते की, महाराष्ट्रामध्ये १२ ते १५ लाख लोक सरकारमध्ये काम करतात. त्यामुळे आम्हालाच कळत नाही की कोण काय करत आहे आणि कसे करत आहे. तर यावेळी ते सांगत होते की, मी आल्यावर सर्वात जास्त लक्ष एचआर (HR) विभागावर दिले आहे. एचआर विभागाला पूर्ण तयार करून प्रत्येक माणसाला त्याचे काम मिळावे, आणि प्रत्येक विभागाला समजावे की काय चालले आहे. तर त्या सरकारी नोकऱ्या आता खूप जास्त येतील असे मला तरी किमान वाटत नाही. आणि यासाठी खाजगी नोकरी (प्रायव्हेट जॉब) आणि स्वयंरोजगार (सेल्फ एम्प्लॉयमेंट) याला खूप वाव (स्कोप) आहे. पुढे बोलताना मंगल प्रभात लोढा म्हणाले, जेव्हा भारताला सोने की चिडिया म्हटले जायचे, तेव्हा भारत कृषी प्रधान देश होता. पण आपण शेती विकत नव्हतो. आपल्याकडे तर शेती विकणे तेव्हा पाप मानले जायचे. आपल्याकडे शेती झाली की हे मंदिरासाठी, हे गोशाळेसाठी, हे शाळेसाठी, हे मुलीसाठी… असे करत करत जे उरायचे… त्यानंतरही आपल्याला सोन्याचा पक्षी म्हणण्याचे कारण काय होते? की आपल्या प्रत्येक घरात त्याकाळी काम असायचे. प्रत्येक महिला काम करायची. कोणीही असे नव्हते, कोणत्याही वयाचा माणूस असा नव्हता जो रिकामा असेल, कोणी चक्की दळत आहे, कोणी मसाला बनवत आहे, कोणी लाकडाची भांडी बनवत आहे, कोणी… पितळेचे सामान तयार करत आहे. आपली निर्यात (एक्सपोर्ट) त्याकाळी साहेब, जगभरात आपली निर्यात होत असे. तर ती जी स्वतः काम करण्याची प्रथा आपल्या हातून गेली, त्यामुळे आपले हळूहळू हे प्रमाण कमी होत गेले. आणि म्हणूनच आता पुन्हा माननीय पंतप्रधान जी सांगत आहेत की, तुम्ही स्किल करा, अपस्किल करा, स्वयंरोजगार (सेल्फ एम्प्लॉयमेंट) करा, हे सर्व जे स्टार्टअप करा, ही जी सगळी विचारसरणी चालली आहे ना, ही येणाऱ्या विकसित भारतासाठी तरुणांना तयार करण्याची विचारसरणी आहे. प्रश्न: तुम्ही हे जे रोजगार मेळावे घेत आहात, त्याबद्दल तुम्ही काही सांगा? मंगल प्रभात लोढा: असे आहे की रोजगार महाराष्ट्रात कमी आहेत, तर तसे नाहीये. रोजगार किती आहेत? भरपूर आहेत. मुले कमी आहेत? तर मुलेही कमी नाहीयेत. मुलेही खूप आहेत. शिकलेली मुले महाराष्ट्रात भरपूर आहेत. एक आकडा सांगितला जातो की एक कोटी, सव्वा कोटीहून जास्त जवळपास तरुण आता आपल्याकडे आहेत. तर हे… याचे मॅरेज ब्युरोचे काम आम्ही करतो. त्यांना नोकरी द्यायची आहे, यांना नोकरी घ्यायची आहे. आम्ही त्यांना मिळवून देतो, तयार करतो. आम्ही यावेळी रोजगार मेळाव्यात एका प्रशिक्षणाचीही (ट्रेनिंगची) सोय ठेवली आहे. सॉफ्ट स्किलचे पूर्व-प्रशिक्षण (प्री-ट्रेनिंग) देतो. आणि त्यानंतर ज्या कामासाठी त्याला नोकरी मिळेल, त्याचे १५ दिवसांचे प्रशिक्षण देऊ. नाहीतर अपॉइंटमेंट लेटर मिळून जाते, पण नंतर एका वर्षानंतर कळते की तो तिथे कामच करत नाहीये, निघून गेला. तर आम्हाला असा खेळ करायचा नाहीये (वी डोन्ट वॉन्ट टू प्ले). आम्ही अतिशय प्रामाणिकपणे मुलांना रोजगार मिळावा आणि त्यांनी इभ्रतीने (सन्मानाने) रोजगार करावा, यासाठी आम्ही प्रयत्न करत आहोत. प्रश्न: हे किती मोठ्या प्रमाणावर (स्केलवर) असेल, किती मेळावे होतील? मंगल प्रभात लोढा: प्रत्येक तालुक्यात किमान दोन रोजगार मेळावे होतील. संपूर्ण महाराष्ट्रात १००० रोजगार मेळावे… ८७२ रोजगार मेळावे आतापर्यंत निश्चित झाले आहेत, पण आता २९ तारीख… २७ तारखेपर्यंत आमचे आणखी निश्चित होतील. आणि आम्हाला अशी आशा आहे की यावेळी ५०,००० लोकांना नोकरी मिळेल. तेही एकाच दिवसात. प्रश्न: आणि किती कंपन्या, एमएसएमई (MSME)…? मंगल प्रभात लोढा: आम्ही यावेळी खूप जास्त मोठ्या कंपन्यांना बोलावण्याच्या मागे लागलो नाही आहोत. कारण मोठ्या कंपन्यांची भरती प्रक्रिया (रिक्रुटमेंट प्रोसेस) खूप मोठी (लेंदी) असते. इतका अनुभव हवा, हे हवे, ते हवे. आम्ही म्हणतोय छोट्या-छोट्या गावांमध्ये, मोठ्या शहरांची गोष्ट वेगळी आहे. आता समजा एखाद्या आदिवासी तालुक्यात तिथे कोणती कंपनीच नाहीये, तर कंपनीला बोलावून काय फायदा? त्यांनी फक्त आमच्या कुणाच्या सांगण्यावरून स्टॉल लावला, तर तिथे नोकरी तर मिळणार नाही. त्यामुळे स्थानिक गरज (लोकल रिक्वायरमेंट) काय आहे? कुणाला समजा एपीएमसी (APMC) मध्ये नोकरी हवीये… मिळतेय, कुणाला पंप चालवण्याची नोकरी मिळतेय, कुणाला पंप दुरुस्तीची (रिपेअरिंग) नोकरी मिळतेय, कुणाला ड्रायव्हरची मिळतेय, कुणाला कॉम्प्युटर ऑपरेटरची मिळतेय, कुणाला सेल्समनची मिळतेय. जी नोकरी आहे, त्या नोकरीच्या कंपन्यांना बोलावण्याचे आमचे यावेळचे उद्दिष्ट (टार्गेट) आहे. प्रश्न: कंपन्यांची एका ठिकाणी अशी तक्रार असते की त्यांना जे स्किल्स हवे आहेत, विशेषतः आता इंडस्ट्रीज ४.० चे, एआय (AI) आधारित, रोबोटिक्स, ते सर्व स्किल बेस्ड मनुष्यबळ (ह्युमन पॉवर) त्यांना मिळत नाहीये. त्यासाठी आपण आता काय करत आहोत? मंगल प्रभात लोढा: त्यांचे म्हणणे बरोबर आहे. आम्ही तीन वर्षांपूर्वी माननीय देवेंद्र फडणवीस जी यांच्या सांगण्यावरून, आयटीआय (ITI) मध्ये सहा ॲडव्हान्स स्किल कोर्सेस सुरू केले, त्यात ते सर्व मुद्दे आहेत जे तुम्ही सांगितले. आणि त्यासाठी आम्ही तिथे नवीन इमारतीही बांधत आहोत. आम्ही खूप चांगले शॉर्ट टर्म कोर्सेस सुरू केले. आता लोकांना दोन-तीन वर्षे वाट पाहायला वेळ नाहीये. तर आम्ही तीन ते पाच महिन्यांचे कोर्सेस सुरू केले आहेत. तुम्ही या, संध्याकाळी या, नोकरी करून या, शाळा-कॉलेजमधून शिकून या. आणि खूप चांगला प्रतिसाद (रिस्पॉन्स) मिळाला. पहिल्याच वेळी ६५,००० मुलांनी आमच्याकडे शॉर्ट टर्म कोर्सेस पूर्ण केले. यावेळी तो आकडा १ लाखापर्यंत जाईल. प्रश्न: पण तरीही सर आपण पाहिले, तर महाराष्ट्रातील गुंतवणुकीच्या (इन्व्हेस्टमेंट) तुलनेत रोजगाराचे (एम्प्लॉयमेंटचे) जे आकडे आहेत, ते वाढताना दिसत नाहीयेत. ती दरी (गॅप) काय आहे? मंगल प्रभात लोढा: ती दरी (गॅप) यासाठी आहे कारण आता आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स आणि नवीन ज्या आधुनिकीकरण (मॉडर्नायझेशन) सिस्टीम आहेत, त्यामध्ये कंपन्या मोठ्या झाल्या आहेत, पण जॉब (नोकऱ्या) कमी झाल्या आहेत. तिथे जास्त नोकऱ्या नसतात. त्यामुळे हा गॅप तर राहीलच. पण यानंतरही नोकऱ्या खूप उपलब्ध आहेत. करणारे हवेत. मास स्केलचे जॉब्सही खूप उपलब्ध आहेत. अनेक कंपन्यांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर (मास स्केलमध्ये) नोकऱ्या मिळतात. जसे आता समजा एक विमानतळ (एअरपोर्ट) सुरू झाले, तर त्या एअरपोर्टवर जवळपास २०-२२ हजार लोकांना नोकरी… तिथे दोन एअरपोर्ट आहेत, तर तिथे १ लाख लोकांना नोकरी मिळेल सुरुवातीलाच. नंतर तर तो आकडा २५-५० लाखांपर्यंत जाईल. त्यामुळे जॉब क्रिएशनमध्ये (रोजगार निर्मितीत) कमतरता नाहीये. महाराष्ट्रातील मुलांना नोकरी मिळाली पाहिजे, महाराष्ट्रीयन या नात्याने, महाराष्ट्र सरकार म्हणून ही आमची जबाबदारी आहे. प्रश्न: बाहेरचे लोक येऊन तिथे काम करणार आहेत का? मंगल प्रभात लोढा: तिथेही त्यांच्या ज्या विशिष्ट गरजा (पर्टिक्युलर रिक्वायरमेंट) आहेत, त्यानुसार आम्ही स्किल सेंटर सुरू करत आहोत. प्रश्न: मॅनपॉवरमध्ये (मनुष्यबळात) जे बदल होत आहेत आणि त्यामुळे ज्या नवीन संधी निर्माण होत आहेत, त्याचा तुम्ही कसा उपयोग करू इच्छिता? महाराष्ट्र याचा कसा फायदा घेऊ शकतो? मंगल प्रभात लोढा: असं आहे की, परदेशात नोकऱ्यांची मागणी आधीपासूनच खूप होती, कारण तिथे लोकसंख्या कमी होत चालली आहे आणि तिथे काम करणारे लोक मिळत नाहीत. आता त्यानंतर आम्ही इथे विद्याविहारमध्ये ‘स्वामी विवेकानंद इंटरनॅशनल अकॅडमी’ सुरू केली आहे, ज्यामध्ये आम्ही लोकांना परदेशी भाषेचे प्रशिक्षण देतो आणि तिथल्या संस्कृतीचेही मूलभूत ज्ञान देतो. तसेच, त्यांच्या नोकरीसाठी ज्या गोष्टींची आवश्यकता आहे, त्याचेही प्रशिक्षण देतो. त्यानंतर माननीय देवेंद्र फडणवीस साहेबांनी एक चांगले मार्गदर्शन केले. ते म्हणाले की, तुम्ही नोकरीसाठी थोडीफार भाषा शिकवा, पण आजकाल ‘आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स’चा जमाना आहे. समजा, जर्मनीमध्ये कुणी मला काही बोलत असेल, आणि मी जे काही बोलेन, माझा मोबाईल ते जर्मन भाषेत ट्रान्सलेट करून त्यांना उत्तर देईल, जरी मी हिंदीत बोललो तरी. तर ते हे डेव्हलप करत आहेत, आणि ते झाल्यावर भाषेचा हा अडथळा दूर होईल. आता राहिली गोष्ट तिथल्या गरजेची, तर तिथले नर्सिंग, तिथले ड्रायव्हर, तिथले टेलिफोन ऑपरेटर आणि आपल्याकडचे लोक यांच्यात जो फरक आहे, तो आपण इथे ट्रेनिंग देऊन भरून काढत आहोत. परदेशातून मोठी मागणी आली आहे आणि ही खूप मोठी गरज आहे. जर तुम्ही केरळचे उदाहरण पाहिले तर केरळची संपूर्ण अर्थव्यवस्था ‘मनी-ऑर्डर’वर चालते, कारण तिथले लोक जास्त करून बाहेर राहतात. केरळचे जे लोक राज्याबाहेर राहतात ते खूप पैसा केरळमध्ये पाठवतात, त्यामुळे तिथे प्रत्येक माणूस सधन आहे. प्रश्न: तुम्ही एक अगदी योग्य गोष्ट बोललात की, महाराष्ट्रात जी अस्वस्थता आणि आंदोलने दिसत आहेत, ती तरुणांच्या रोजगाराशी संबंधित आहेत. तर या समस्येवर भविष्यात सरकारचा रोडमॅप काय आहे? मंगल प्रभात लोढा: नाही, याला आंदोलनाचा विषय न मानता आम्ही ही आमची जबाबदारी समजतो. जे युवक-युवती काम करू इच्छितात, त्यांच्यासाठी रोजगार किंवा स्वयंरोजगाराचे वातावरण तयार करून देणे ही सरकारची जबाबदारी आहे. आता आम्ही स्वयंरोजगारासाठी ‘सीएम महाफंड’ ही योजना सुरू केली आहे. त्याअंतर्गत पहिल्या वर्षी आम्ही ५ लाख मुलांना स्वयंरोजगारासाठी तयार करू. कसे तयार करू? तर ज्यांनी कुठला ना कुठला टेक्निकल कोर्स केला आहे, अशा २५ लाख मुलांची आम्ही यादी तयार केली आहे. आम्ही त्यांची ऑनलाईन परीक्षा घेत आहोत. या परीक्षेत अत्यंत सोपे प्रश्न आहेत. पुण्याचे जे डॉ. माशेलकर साहेब आहेत, त्यांनी हे प्रश्न सेट केले आहेत. प्रश्न कसे आहेत? समजा, तुम्ही मला १००० रुपये दिलेत आणि मला सांगितलं की संध्याकाळी येऊन सांग तू या १००० रुपयांचं काय केलंस. समजा, एखादा मुलगा म्हणतो की मी हे पैसे शेअर मार्केटमध्ये गुंतवेन. पण शेअरमध्ये गुंतवल्यानंतर संध्याकाळी शेअरचा भाव कमी होईल की जास्त, हे कुणालाच माहीत नसतं. तर त्या २५ लाखांमधून जे ५ लाख मुले निवडायची आहेत, त्या यादीत हा मुलगा बसणार नाही. पण एखादा हुशार मुलगा म्हणतो की नाही, मी एपीएमसी (APMC) मार्केटमध्ये जाऊन ८०० रुपयांच्या भाज्या विकत घेईन, घरी येऊन २०० रुपयांमध्ये त्याचं पॅकेजिंग वगैरे करेन आणि दुपारी जाऊन दुकानांवर १५०० रुपयांना विकेन. म्हणजे मी ५०० रुपये कमवेन. तर आम्हाला कळतं की आमच्या कामासाठी हाच योग्य व्यक्ती आहे. अशा प्रकारे आम्ही ५ लाख मुलांना संधी देत आहोत. प्रत्येक आयटीआय (ITI) मध्ये आम्ही ‘स्किल सेंटर’ बनवले आहेत. तिथे त्यांना काम करण्याची सुविधा देतोय, जागा उपलब्ध करून देतोय. सोबतच, आम्ही स्थानिक लोकांचा ‘मेंटरशिप ग्रुप’ (मार्गदर्शक गट) बनवला आहे. जोपर्यंत मुलांना योग्य मार्गदर्शन मिळणार नाही, तोपर्यंत त्या पैशांना काहीही किंमत नाही. ५-५ लाख रुपयांचे कर्ज आम्ही त्यांना फक्त ३% व्याजदराने मिळवून देतोय. पण कर्जाचा तितका प्रश्न नाहीये, मुख्य प्रश्न त्यांना आत्मविश्वास (Confidence) देण्याचा आहे की, “तुम्ही करू शकता, करा.” आणि ज्यावेळी त्यांच्या घरच्यांना हा आत्मविश्वास येतो, तेव्हा घरचेही साथ देतात आणि मदत मिळते. आम्ही एक डॅशबोर्ड तयार केला आहे, ज्यामध्ये ५० लोकप्रिय प्रश्नांची उत्तरे आहेत. त्यासाठी मुलांना कोणत्याही कन्सल्टंटकडे (सल्लागाराकडे) जाण्याची गरज नाही. समजा, कोणाला अपॉइंटमेंट लेटर द्यायचे आहे, तर ते तिथे सांगून देतील. आम्ही त्यामध्ये ५० कन्सल्टंट्सची नियुक्ती केली आहे, जे अगदी कमी पैशात आमच्याकडून फी घेतील आणि त्या मुलाला ऑनलाईन उत्तर देतील. कोणी म्हणतोय मला जीएसटी (GST) नंबर काढायचाय, तर त्याला कन्सल्टंटकडे जाण्याची गरज नाही. कोणी म्हणतो मला मार्केटिंगसाठी रजिस्ट्रेशन करायचंय, कोणी विचारतंय पॅकेजिंग मटेरियल कुठून मिळेल. अशा ५० सामान्य प्रश्नांची उत्तरे देण्यासाठी आम्ही ५० कन्सल्टंट ठेवले आहेत आणि ते त्यांना मदत करत आहेत. आम्ही त्यांना पूर्णपणे पाठिंबा देण्याचा प्रयत्न करत आहोत. देवेंद्र फडणवीसजींचं म्हणणं आहे की, केवळ पैसे देऊन किंवा केवळ त्यांना सांगून काम होणार नाही, तर तुम्हाला त्यांचे पालक (Parent) व्हावे लागेल. जोपर्यंत त्यांना ती पालकाची भावना मिळत नाही, तोपर्यंत आपली मुले यशस्वी होणार नाहीत. प्रश्न: अच्छा, हे स्वयंरोजगारासाठी खूप चांगलं आहे… मंगल प्रभात लोढा: होय. प्रश्न : ज्या प्रकारे आपण हे करत आहोत, त्यात महाराष्ट्र कदाचित एकमेव असेल. पण दुसरी एक गोष्ट अशी की, आपण ‘स्मार्ट स्टार्टअप’साठी जे इनोव्हेशन सेंटर्स आणि इन्क्युबेटर सेंटर्स सुरू केले होते, ते आपण कर्नाटक किंवा तमिळनाडूच्या तुलनेत तितके पुढे घेऊन जात नाही आहोत? मंगल प्रभात लोढा: तुमचं म्हणणं बरोबर आहे. आता माननीय देवेंद्र फडणवीसजींनी एक मोठी ‘इनोव्हेशन सिटी’ तयार करण्याचा निर्णय घेतला आहे. नवी मुंबईत, ‘थर्ड बॉम्बे’मध्ये. ही १०० एकरांवर पसरलेली पूर्ण इनोव्हेशन सिटी असेल. आणि त्यामध्ये प्रत्येक गोष्टीसाठी वेगवेगळे इनोव्हेशन सेंटर्स असतील… जसे की फिल्म लाईनचे इनोव्हेशन, ऑटोमोबाईलचे इनोव्हेशन, मेडिकलचे इनोव्हेशन… असे वेगवेगळे कॉम्प्लेक्स बनत आहेत. आणि त्यानंतर इनोव्हेशनच्या बाबतीत आपण केवळ महाराष्ट्रातच नाही, तर कदाचित संपूर्ण आशियात नंबर वन असू. प्रश्न: अच्छा. या प्रोजेक्टची सद्यस्थिती काय आहे? मंगल प्रभात लोढा: टाटा समूहाच्या चंद्रशेखरजींनी याचा ब्ल्यूप्रिंट (आराखडा) आधीच तयार केला आहे. चार महिन्यांपासून त्यावर काम सुरू आहे. आणि मला आशा आहे की येत्या सहा महिन्यांत त्याचे काम सुरू होईल. प्रश्न: एक मुंबईमध्ये नागरी सुविधा आणि पुनर्विकासाच्या दृष्टीने काय काय काम झालेलं आहे? मुंबईचा जो प्रश्न आहे, शहरी विकासाचा जो… मंगल प्रभात लोढा: इथे फार चांगलं काम आमच्या सरकारने केलं आहे, माननीय देवेंद्र फडणवीस साहेबांच्या नेतृत्वात आणि माननीय प्रधानमंत्री नरेंद्रभाई मोदीजींच्या आशीर्वादातून. आपण बघू शकता की मागच्या ५ वर्षांमध्ये मुंबईचा जो कायाकल्प झालाय, त्याची कुणी कल्पनाही करू शकत नाही. आता ती आपली ‘वर्ल्ड क्लास सिटी’ बनलीये. पूर्वी आपण सांगायचो शांघाय बनवायचंय, हाँगकाँग बनवायचंय… आता ते खरोखर झालंय. हे फक्त रोड आणि ब्रिजेसमधून नाहीये, तर त्याशिवाय वॉटर फॅसिलिटी, इलेक्ट्रिसिटी, सिक्युरिटीचा विषय, इन्फ्रास्ट्रक्चरमध्ये आपण फार पुढे गेलेलो आहोत. पण आता आपल्या लक्षात आलंय की आपल्याला तीनही बाजूंनी समुद्र आहे, आपली लिमिटेशन्स आहेत, म्हणून आपण ‘थर्ड मुंबई’, ‘फोर्थ मुंबई’ आता सुरु केलीये. येत्या ५ वर्षांमध्ये ते सुरु होईल. प्रश्न: सर तुम्ही मुंबईचे शहराध्यक्ष पण राहिलात, नेतृत्व पण केलंय, सह-पालक मंत्री पण आहात, एकूणच परवडणारी घरं (Affordable housing), या सेक्टरचा तुमचा अनुभव पण राहिलाय, जरी तुमच्याकडे ते मंत्रालय नसलं तरी. परवडणारी घरं ही महाराष्ट्रामध्ये होण्यासाठी सरकारने काय केलं पाहिजे किंवा त्या सेक्टरने काय केलं पाहिजे? दुसऱ्या देशांच्या तुलनेत आपण बघतो तेव्हा कुठे काय अडचण आहे? मंगल प्रभात लोढा: आता आपली पापुलेशन… सर्वांना मुंबईत यायचंय, सर्वांना मोठ्या शहरामध्ये जायचंय. आपल्या पापुलेशनचा जो ओघ आहे, तो आपल्या कॅपॅसिटीपेक्षा जास्त आहे. म्हणून आपण नेहमी कमी पडतो. आपण म्हाडामध्ये फ्लॅट निर्माण करतो, प्रायव्हेट सेक्टरमध्ये निर्माण करतो, पीएम आवास योजनेमध्ये निर्माण करतो, तरी पण आपण कमी पडतोच. आपण १००० फ्लॅट निर्माण केले तर २००० लोक येतात. पण सरकार प्रयत्न करतंय, तुमचं म्हणणं बरोबर आहे, हा एक डिफरन्स आहे आता. प्रश्न: मग मुंबईच्या बाहेर जसं आम्ही म्हणतो की टियर २ सिटी, टियर ३ सिटी, या दृष्टीने सरकारचं व्हिजन काय? मंगल प्रभात लोढा: ते सर्व तिथे पण आहेत ना. पीएम आवास योजना तिथे आहे, म्हाडाची घरे तिथे पण आहेत, सर्व ठिकाणी आहेत. कुठे कुठे चूक असते, पण चुकीच्या लोकांमुळे योजना थांबणार नाही. प्रश्न: कुंभमेळ्याच्या दृष्टीने काय इनोवेटिव्ह आहे का? कारण आपण महाराष्ट्रात एक ग्लोबल, नॅशनल इव्हेंट होस्ट करणार आहोत. त्याला सगळी गव्हर्नमेंट सुविधा पुरवते, तर तिथे काही इनोवेशन्स किंवा वेगळ्या प्रकारच्या स्किल्सशी कनेक्ट करून करण्याचा विचार आहे का? मंगल प्रभात लोढा: नाही आमचं सरकार आणि माननीय मुख्यमंत्री, देवेंद्र फडणवीस साहेबांच्या नेतृत्वाने सर्वांना आपापलं काम दिलंय. आमच्याकडे काम दिलं होतं की जे बाहेरून येतात, त्यांना एक अर्धा तास, एक तासासाठी कोणी तज्ञ पाहिजे. कोणी त्यांना गाईड केलं पाहिजे. तर आम्ही ते क्लासेस सुरु केलेत. आणि ४ महिन्यांपासून त्याचे ३ बॅचेस तयारही झालेत. आता ते हळूहळू आम्ही पूर्ण करू. स्किलचं जे काय असेल, लहान गाईड असेल, ते ऑफिशियल गाईड नाहीयेत पण ते बेसिक गाईडन्स नक्की करतील. असे आम्ही दोन कोर्सेस… प्रश्न: किती टार्गेट आहे तुमचं? म्हणजे किती १००० तयार करायचेत, की ५०० असे तयार करायचेत? मंगल प्रभात लोढा: ५००. ५०० तज्ञ आणि ५०० गाईड-कम-तज्ञ असे मिळून तिथे तयार करायचे टार्गेट आहे. प्रश्न: गरज फार जास्त आहे… मंगल प्रभात लोढा: गरज आहे कारण येणारे लोक जास्त आहेत… पण आमची जी लिमिटेशन आहे त्यामध्ये फक्त ‘शोपीस’ न करता त्यांना पूर्ण प्रॉपर ट्रेनिंग दिली पाहिजे. प्रश्न: हे महारोजगार मेळाव्याचं सांगत असताना तुम्ही एक शब्द वापरताय की शोबाजी करायची नाहीये, प्रत्यक्ष काम करायचंय. म्हणजे तुम्हाला थोडंसं असं कुठेतरी वाटतंय की गेल्या मेळाव्यांमध्ये वगैरे खूप जाहिरातबाजी झाली, प्रत्यक्ष कामापेक्षा… मंगल प्रभात लोढा: असं आहे की ते लोकल लोकांचे काही… मी एक एमएलए (आमदार) आहे. मी त्यांना सांगितलं की अरे तुम्ही माझ्या रोजगार मेळाव्याला या, तुमचा एक स्टॉल टाका. ते माझ्या म्हणण्याप्रमाणे स्टॉल टाकतात. पण त्यांच्याकडे जॉब नसतो, तर मग काय करायचं? गेल्या वर्षी असंच झालं होतं. प्रश्न: झालं होतं? मंगल प्रभात लोढा: झालं होतं मला माहित नाहीये, पण आम्ही यावेळी प्रयत्नपूर्वक सांगत आहोत की तुम्ही सिन्सिअरली ज्यांच्याकडे खरोखर जॉब आहे फक्त त्यांनाच आणा. प्रश्न: म्हणजे यावेळी तुम्ही इफेक्टिव्ह ह्याच्यावर भर दिलेला आहात की… मंगल प्रभात लोढा: पूर्वी पण इफेक्टिव्ह होतो, पण अजून यावेळी थोडा स्ट्रिक्टनेस (कठोरपणा) करतोय. प्रश्न: नाशिकला काय देणार? स्पेशली नाशिकसाठी… कारण कुंभमेळा नाशिकमध्ये होणार आहे, तर स्पेशली नाशिकसाठी काय देणार? मंगल प्रभात लोढा: नाशिकमध्ये हे दोन स्किल सेंटरचे आपण सुरु केलेत. आणि त्याशिवाय आता नाशिक फार वाढणार आहे. एकदा हा भिवंडीच्या रोडचा प्रॉब्लेम पूर्ण झाला, एक्सप्रेसवे झाली की नाशिक डेव्हलपमेंटचा एक भाग म्हणून फार पुढे जाणार आहे. प्रश्न: म्हणजे तुमचं म्हणणं असं आहे की आता महाराष्ट्राचे येत्या पाच वर्षांमध्ये नाशिक सर्वात ‘फास्टेस्ट ग्रोईंग सिटी’ राहील? मंगल प्रभात लोढा: हे मी सांगू शकत नाही, पण नाशिक पण वाढणार आहे, नाशिक पण सक्सेसफुल सिटी होणार आहे. प्रश्न: नागपूर पेक्षा जास्त का कमी? मंगल प्रभात लोढा: सर्व ठिकाणी सीएम साहेब सर्वांचे आहेत ना. नागपूर वाले समजतात त्यांचे आहेत, आम्ही समजतो आमचे आहेत. प्रश्न: कुंभमेळा हा खूप महत्त्वाचा एक नॅशनल इव्हेंट आपण होस्ट करतो आहोत, एक खूप वेगळा इव्हेंट आहे, बारा वर्षांनी येणारी अपॉर्च्युनिटी आहे. तर स्किल डेव्हलपमेंट म्हणून तुमचे त्याच्याबद्दलचे काय प्लान्स आहेत? मंगल प्रभात लोढा: नेहमी स्किल डेव्हलपमेंटमध्ये जे काही तिथे रिक्वायरमेंट होती… भटजीची, पंडितजीची रिक्वायरमेंट होती, ते आम्ही कोर्सेस सुरु केलेत. गाईडची रिक्वायरमेंट होती, ते आम्ही कोर्सेस सुरु केलेत. पण त्यावरच आपण थांबणार नाहीये. आता कुंभमेळ्याचे जे कमिशनर आहेत त्यांच्याशी पण आमची मीटिंग झाली होती मागच्या महिन्यामध्ये. त्यांनी अजून दोन-तीन रिक्वायरमेंट आमच्याकडे दिली आहे. तर जे काही त्यांना रिक्वायरमेंट असेल ते पूर्ण करण्याचा आम्ही प्रयत्न करू. आणि माझं मत असं आहे की कोणताही मेळा असेल, सरकारचा रोल त्यामध्ये लिमिटेड आहे. जोपर्यंत पब्लिक पुढे येत नाही, तोपर्यंत काही सक्सेस होत नाही. लोकांच्या हे मनामध्ये पाहिजे की अरे, आमच्याकडे सर्व विश्व येत आहे, आम्ही तयारी करू, आम्ही त्यांचे स्वागत करू. असं सर्वांनी केलं पाहिजे, तर अतिशय युपीप्रमाणे हे पण सक्सेस होईल. प्रश्न: एकदम बरोबर तुम्ही म्हणालात. नाशिकमध्ये हीच भावना आहे की ह्याच्यातून नाशिककर यांचं स्वागत करतात. पण त्यांना काय रोजगार मिळणार, त्यांचा स्वयंरोजगार कसा वाढणार, त्यांचं अर्थकारण कसं वाढणार? आणि ती कुठेतरी एक गॅप आहे. एका बाजूला प्रशासन तयारी करतंय, एका बाजूला लोकांना कळत नाहीये आम्हाला रोजगार कसा मिळणार. मंगल प्रभात लोढा: तर ‘दिव्य भास्कर’ (दिव्य मराठी) एक अतिशय चांगलं वृत्तपत्र आहे, सर्वात मोठं पत्र आहे, सर्व देशांमध्ये तुम्ही पोहोचलेले आहात. तर माझी तुम्हाला रिक्वेस्ट असेल, की तुम्ही युपीमध्ये मेळ्यानंतर, कुंभमेळ्यानंतर रोजगारमध्ये, टुरिझममध्ये, जीडीपीमध्ये, इकॉनॉमीमध्ये जो काही चेंज झाला, तो तुम्ही नाशिकच्या लोकांसमोर प्रस्तुत करावा. तर त्यांना वाटेल की हे ऑटोमॅटिक होईल आणि कोणी थांबू शकत नाही. हा ऑटोमॅटिक आउटकम आहे. पण त्यांनी पूर्वी केलं तर अतिशय आनंदाने ते यात भाग घेतील.

[ads2]