अमिताभ बच्चन यांनी येथेच पहिला चित्रपट पाहिला:लता मंगेशकर यांचे पहिले रंगमंचीय सादरीकरण; रॉयल ऑपेरा हाऊस पुन्हा सुरू होऊन 10 वर्षे पूर्ण

अमिताभ बच्चन, लता मंगेशकर आणि पृथ्वीराज कपूर यांसारख्या दिग्गजांच्या आठवणींशी जोडलेले मुंबईतील ऐतिहासिक रॉयल ऑपेरा हाऊस पुन्हा एकदा चर्चेत आले आहे. २३ ऑक्टोबर रोजी ते पुन्हा खुले होऊन १० वर्षे पूर्ण झाल्यानिमित्त येथे विशेष संगीत आणि इमर्सिव्ह प्रोजेक्शन कार्यक्रमाचे आयोजन करण्यात आले. या प्रसंगी गोंडलचे महाराजा हिमांशुसिंह आणि ऑपेरा हाऊसच्या व्यवस्थापनाशी संबंधित आशीष दोषी यांनी त्याचा वारसा, पुनरुज्जीवन आणि सांस्कृतिक प्रवास याबद्दल माहिती दिली. दुरवस्थेमुळे बंद पडलेले हे थिएटर आता मुंबईतील कला आणि संगीताचे प्रमुख केंद्र बनले आहे. १९०८ मध्ये योजना तयार, १९११ मध्ये उद्घाटन रॉयल ऑपेरा हाऊसची कहाणी १९०८ मध्ये सुरू झाली. मनोरंजन क्षेत्राशी संबंधित मॉरिस बँडमन आणि पारशी व्यावसायिक जहांगीर फ्रामजी कराका यांनी मुंबईत भव्य ऑपेरा हाऊस उभारण्याची योजना आखली. त्याची पायाभरणी १९०९ मध्ये झाली. ब्रिटनचे राजा जॉर्ज पंचम यांनी १९११ मध्ये भारताच्या दौऱ्यादरम्यान त्याचे उद्घाटन केले. इमारतीचे बांधकाम १९१६ मध्ये पूर्ण झाले. युरोपीय आणि भारतीय वास्तुशैलींच्या संगमातून उभारलेली ही इमारत मुंबईच्या सांस्कृतिक ओळखीचा महत्त्वाचा भाग बनली. पृथ्वीराज कपूर नाटकांमध्ये काम करायचे ओपेरा हाऊसचा संबंध भारतीय चित्रपटसृष्टी आणि रंगभूमीवरील अनेक दिग्गजांशी राहिला आहे. पृथ्वीराज कपूर येथे नाटके सादर करत असत. लता मंगेशकर यांनी येथे पहिला सार्वजनिक रंगमंचीय कार्यक्रम सादर केला होता. २०१६ मध्ये पुनःउद्घाटनाच्या वेळी अमिताभ बच्चन यांनी सांगितले होते की, मुंबईत आल्यानंतर त्यांनी पहिल्यांदा चित्रपट येथेच पाहिला होता. त्यांचे अनेक चित्रपट येथे दीर्घकाळ चालले होते. ‘१०२ नॉट आउट’ या चित्रपटाच्या माध्यम कार्यक्रमात ऋषी कपूर यांनी सांगितले होते की, बालकलाकार म्हणून त्यांचा पहिला रंगमंचीय कार्यक्रम याच ओपेरा हाऊसमध्ये झाला होता. ही इमारत भारतीय चित्रपटसृष्टी आणि रंगभूमीच्या इतिहासाची साक्षीदारही आहे. १९५२ मध्ये गोंडलच्या राजघराण्याने खरेदी केले, १९९३ मध्ये बंद झाले १९५२ मध्ये गोंडलचे महाराजा विक्रमसिंहजी यांनी रॉयल ओपेरा हाऊस खरेदी केले. काळानुसार चित्रपट पाहण्याची पद्धत बदलली आणि आधुनिक वातानुकूलित चित्रपटगृहे लोकप्रिय झाली. देखभालीच्या अडचणी आणि प्रेक्षकांच्या बदलत्या आवडीनिवडींमुळे हे थिएटर १९९३ मध्ये बंद झाले. जवळपास दोन दशकांपर्यंत त्याच्या भविष्याबाबत अनिश्चितता कायम राहिली. वडिलांनी पुनरुज्जीवनाचा निर्णय घेतला, २०१६ मध्ये पुन्हा खुले महाराजा हिमांशुसिंह यांच्या मते, त्यांचे वडील महाराजा ज्योतेंद्रसिंहजी जडेजा यांनी या वारशाचे जतन करण्याचा निर्णय घेतला. संवर्धन वास्तुविशारद आभा नारायण लांबा यांच्या मार्गदर्शनाखाली इमारतीला तिच्या मूळ स्वरूपाच्या जवळ आणण्यात आले. जुन्या रचनेचे आणि वास्तुशिल्पीय वैशिष्ट्यांचे जतन करत त्यात आधुनिक सुविधा, नवीन आसने, वातानुकूलन आणि सुधारित ध्वनियंत्रणा जोडण्यात आली. २०१६ मध्ये ती पुन्हा जनतेसाठी खुली करण्यात आली. हिमांशू सिंह यांनी सांगितले की, या उपक्रमाचा उद्देश केवळ कमाई करणे नसून मुंबईकरांना त्यांचा ऐतिहासिक वारसा परत मिळवून देणे हा आहे. त्यांनी पुनरुज्जीवनाच्या कार्यातील आभा नारायण लांबा यांच्या योगदानाचेही कौतुक केले. १० वर्षांत नाटकापासून संगीतापर्यंतचे हजारो रंग ओपेरा हाऊस व्यवस्थापनाशी संबंधित आशीष दोषी यांनी सांगितले की, गेल्या १० वर्षांत येथे नाटके, संगीत, कथाकथन, मुलांचे कार्यक्रम आणि कॉर्पोरेट आयोजन झाले. वर्धापनदिनानिमित्त ‘तबला अँड सन्स’च्या सादरीकरणासोबतच संपूर्ण थिएटरवर प्रोजेक्शनद्वारे इमर्सिव्ह शो दाखवण्यात आला. दोषी यांनी गोंडल राजघराण्याच्या योगदानाचे वर्णन मुंबईसाठीची भेट असे केले. त्यांनी सांगितले की, हे व्यासपीठ विविध कलाप्रकारांतील कलाकारांसाठी खुले आहे. २०१७ मध्ये रॉयल ओपेरा हाऊसला सांस्कृतिक वारसा जतनासाठी युनेस्कोच्या आशिया-पॅसिफिक अवॉर्ड ऑफ मेरिटने सन्मानित करण्यात आले होते.