ओळखीचे राजकारण आणि भाजपचा बिहारमधील पराभव
अलीकडेच झालेल्या पोटनिवडणुकीचे निकाल भारतीय जनता पक्षासाठी केवळ चिंतेचा विषय नाहीत, तर त्यांच्या रणनीतीवरही प्रश्नचिन्ह उपस्थित करणारे आहेत. विशेषतः बिहारमधील बांकीपूर आणि मध्य प्रदेशातील दतिया येथील निकालांनी राजकीय वर्तुळात मोठी खळबळ उडवून दिली आहे. पण या पराभवापेक्षाही अधिक धक्कादायक आहे ती भाजपच्या आयटी सेलची प्रतिक्रिया आणि त्यांनी वापरलेला प्रचाराचा स्तर.
प्रचाराचा घसरलेला स्तर आणि पाकिस्तानचा झेंडा भाजपच्या बिहार अधिकृत हँडलवरून राहुल गांधींवर टीका करणारा एक व्हिडिओ पोस्ट करण्यात आला. राष्ट्रवादाचा दावा करणाऱ्या पक्षाने राहुल गांधींना गद्दार ठरवण्यासाठी चक्क भारताच्या नकाशावर, विशेषतः काश्मीरच्या भागात पाकिस्तानचा झेंडा दाखवला आहे. आश्चर्य म्हणजे, राहुल गांधींवर टीका करण्याच्या नादात देशाच्या नकाशाशी छेडछाड करण्यात आली असून, पीओके चा भाग वेगळ्या रंगात दाखवून तो भारतापासून वेगळा असल्याचे सूचित केले गेले आहे. हा व्हिडिओ ४ तारखेला सकाळी १० वाजेपर्यंत हटवण्यात आला नव्हता, उलट भाजपचे समर्थक या व्हिडिओच्या एडिटरला १०० तोपांची सलामी देत आहेत, जे त्यांच्या विचारसरणीतील गोंधळ दर्शवते.
बिहारमधील प्रशांत किशोर फॅक्टर बिहारमध्ये केवळ भाजपच नाही तर आरजेडीलाही मागे टाकत प्रशांत किशोर यांनी मोठा विजय मिळवला आहे. बांकीपूरमध्ये प्रशांत किशोर यांच्या उमेदवाराला ६४,१५१ मते मिळाली, तर भाजपला केवळ ४४,००० मते मिळाली. धक्कादायक बाब म्हणजे, भाजपचे उमेदवार नीरज सिन्हा यांच्या स्वतःच्या बूथवरही प्रशांत किशोर यांच्या उमेदवाराला अधिक मते मिळाली आहेत. प्रशांत किशोर यांनी हा विजय म्हणजे भाजपने मुख्यमंत्री बदलावा असा जनादेश असल्याचे म्हटले असून, सम्राट चौधरी बिहारच्या मुख्यमंत्रीपदासाठी पात्र नसल्याचे स्पष्ट केले आहे.
मतदारांची पाठ: आकडेवारी काय सांगते? भाजपचा परंपरागत मतदार मानला जाणारा सवर्ण समाजही आता त्यांच्यापासून दुरावत असल्याचे चित्र आहे. बांकीपूरमध्ये सुमारे ३७% सवर्ण मतदार आहेत (सुमारे १.७० लाख), परंतु भाजपला केवळ ४४,००० मते मिळाली. याचा अर्थ सवर्ण मतदारांनीही भाजपला नाकारून प्रशांत किशोर किंवा इतर पर्यायांकडे धाव घेतली आहे.
मध्य प्रदेशातील दतिया आणि अमित मालवीय यांचे दावे मध्य प्रदेशातील दतिया ही जागा भाजपचा बालेकिल्ला मानली जात होती, जिथून माजी गृहमंत्री नरोत्तम मिश्रा निवडून येत असत. मात्र, तिथे झालेल्या पराभवानंतर भाजप आयटी सेलचे प्रमुख अमित मालवीय यांनी हा पराभव नसून काँग्रेसच्या व्होट शेअरमध्ये झालेली घट असल्याचे सांगून वेळ मारून नेण्याचा प्रयत्न केला आहे. मालवीय यांच्या मते, ही जागा काँग्रेसचीच होती, परंतु प्रत्यक्षात या जागेवर भाजपचे वर्चस्व राहिले आहे. पराभवाचे विश्लेषण करण्याऐवजी तो आकडेवारीच्या जाळ्यात लपवण्याचा हा प्रयत्न भाजपच्या कार्यकर्त्यांमधील नैराश्य अधोरेखित करतो.
निष्कर्ष भाजपचे समर्थक आणि विचारवंत आता असा दावा करत आहेत की, आरजेडीला संपवण्यासाठी भाजपनेच प्रशांत किशोर यांना निवडून आणले आहे. या ‘मनोहर कथा’ केवळ कार्यकर्त्यांचे समाधान करण्यासाठी आहेत. प्रत्यक्षात, जर भाजपचा राष्ट्रीय अध्यक्ष आपल्याच बालेकिल्ल्यात मते मिळवू शकत नसेल आणि आयटी सेलला प्रचारासाठी पाकिस्तानच्या झेंड्याचा आधार घ्यावा लागत असेल, तर २०२७ आणि २०४७ ची स्वप्ने पाहणाऱ्या भाजपसाठी हा मार्ग अत्यंत खडतर आहे. राहुल गांधी मध्य प्रदेशातील विजयाला आणि प्रशांत किशोर बिहारमधील विजयाला किती मोठ्या प्रमाणात बदलू शकतात, हे येणारा काळच ठरवेल.
