आयुष्मान खुराना आज बॉलिवूडमधील त्या अभिनेत्यांपैकी एक मानले जातात, ज्यांनी आपल्या वेगळ्या धाटणीच्या चित्रपटांमधून इंडस्ट्रीत स्वतःची ओळख निर्माण केली. मात्र, या टप्प्यापर्यंत पोहोचण्याचा प्रवास सोपा नव्हता. चंदीगडमधून आलेल्या आयुष्मानने थिएटर केले, रेडिओ जॉकी म्हणून काम केले, एमटीव्हीवर व्हीजे राहिले आणि अनेक ऑडिशन्स दिल्या. त्यांना इंडियन आयडॉल-२ मध्येही नकार मिळाला. २०१२ मध्ये ‘विकी डोनर’मधून त्यांच्या चित्रपट कारकिर्दीची सुरुवात झाली. पहिला चित्रपट हिट ठरला, पण त्यानंतरचे सलग तीन चित्रपट चालले नाहीत. त्यानंतर ‘दम लगा के हईशा’मुळे त्यांच्या कारकिर्दीला पुन्हा वेग मिळाला. पुढे ‘बरेली की बर्फी’, ‘शुभ मंगल सावधान’, ‘अंधाधुन’, ‘बधाई हो’, ‘आर्टिकल १५’, ‘ड्रीम गर्ल’ आणि ‘बाला’ यांसारख्या चित्रपटांनी त्यांना वेगळी ओळख मिळवून दिली. आजच्या सक्सेस स्टोरीमध्ये आयुष्मान खुरानाच्या कारकिर्दीशी आणि वैयक्तिक आयुष्याशी संबंधित काही खास गोष्टी… चंदीगडमध्ये जन्म, वडील ज्योतिषी आयुष्मान खुरानाचा जन्म 14 सप्टेंबर 1984 रोजी चंदीगडमध्ये झाला. त्यांचे सुरुवातीचे शिक्षण चंदीगडमधील सेंट जॉन्स हायस्कूलमध्ये झाले. त्यानंतर त्यांनी चंदीगडच्या डीएव्ही कॉलेजमधून इंग्रजी साहित्याचे शिक्षण घेतले आणि पंजाब विद्यापीठाच्या स्कूल ऑफ कम्युनिकेशन स्टडीजमधून पत्रकारितेत पदव्युत्तर शिक्षण घेतले. त्यांचे वडील पी. खुराना प्रसिद्ध ज्योतिषी होते, तर आई पूनम खुराना यांनी हिंदी विषयात एमए केले होते. कुटुंबातील वातावरण शिक्षण, साहित्य आणि कलेशी संबंधित होते. आयुष्मानने महाविद्यालयीन काळात नाट्य केले आणि दोन नाट्यगटही स्थापन केले. डॉक्टर होण्याचे स्वप्न होते, डेंटिस्टची सीटही मिळाली होती अभिनयाच्या क्षेत्रात येण्यापूर्वी आयुष्मानने डॉक्टर होण्याचे स्वप्न पाहिले होते. त्याने अकरावीला विज्ञान शाखा घेतली होती आणि कर्नाटकातील एका डेंटल कॉलेजमध्ये त्याला सीटही मिळाली होती. पण त्याच वेळी त्याचा कल थिएटरकडे वाढला. त्याने वैद्यकीय शिक्षण सोडून कला शाखा आणि थिएटरची निवड केली. डीएव्ही कॉलेजमध्ये त्याने थिएटर ग्रुप तयार केले आणि पथनाट्ये केली. थिएटरमध्ये काम करताना आयुष्मानने सामाजिक मुद्दे समजून घेतले. हाच अनुभव पुढे त्याच्या चित्रपटांच्या विषयांमध्येही दिसून आला. रोडीज जिंकले, पण लगेच मुंबईत आले नाही 2004 मध्ये आयुष्मानने एमटीव्ही रोडीज सीझन-2 जिंकला. त्यानंतर त्यांना ओळख मिळू लागली, मात्र त्यांनी लगेच मुंबईत जाऊन चित्रपटांमध्ये नशीब आजमावले नाही. पदव्युत्तर शिक्षण घेत असताना त्यांनी रेडिओमध्ये काम सुरू केले. नंतर ते एमटीव्हीचे व्हीजे झाले आणि अनेक शोचे सूत्रसंचालन केले. चित्रपटसृष्टीत येण्यापूर्वी आयुष्मानने अमिताभ बच्चन, शाहरुख खान यांसारख्या सिताऱ्यांच्या मुलाखतीही घेतल्या होत्या. फिल्मफेअरला दिलेल्या मुलाखतीत त्यांनी सांगितले होते की, या सिताऱ्यांशी संवाद साधल्यामुळे त्यांना हे समजण्यास मदत झाली की सितारेही सामान्य माणसांसारखेच असतात. वडिलांनी सांगितले- आता मुंबईला जा, नाहीतर दोन वर्षे नोकरी मिळणार नाही आयुष्मानने एका मुलाखतीत सांगितले होते की, शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर त्यांना दोन महिन्यांचा ब्रेक घेऊन अभिनयाची तयारी करायची होती. मात्र, त्यांच्या वडिलांनी त्यांना लगेच मुंबईला जाण्यास सांगितले. आयुष्मान यांच्या म्हणण्यानुसार, त्यांच्या वडिलांनी सांगितले होते की, आताच मुंबईला गेला नाहीत तर दोन वर्षांपर्यंत नोकरी मिळणार नाही. त्यानंतर ते मुंबईला आले. सुरुवातीच्या काळात त्यांच्याकडे राहण्यासाठी जागाही नव्हती. ते आपल्या डॉक्टर मित्रासोबत केईएम हॉस्पिटलच्या वसतिगृहात राहिले आणि ऑडिशन्स देत राहिले. ट्रेनमध्ये गाणी गाऊन कमावले पैसे चित्रपट स्टार होण्याच्या खूप आधी आयुष्मान आणि त्यांचे मित्र ट्रेनमध्ये परफॉर्म करत असत. त्यांनी सांगितले होते की, कॉलेजच्या काळात ते मित्रांसोबत पश्चिम एक्सप्रेसमध्ये चढत आणि वेगवेगळ्या डब्यांमध्ये गाणी गाऊन परफॉर्म करण्यास सुरुवात करत. प्रवाशांकडून मिळणारे पैसे जमा केले जात आणि आयुष्मान यांच्या म्हणण्यानुसार, एवढी कमाई होत असे की, त्यांच्या मित्रांनी त्यातून गोव्याची सहलही प्रायोजित केली होती. इंडियन आयडॉलमधूनही झाले रिजेक्ट आयुष्मानचा संघर्ष केवळ अभिनयाच्या ऑडिशनपुरता मर्यादित नव्हता. त्यांनी इंडियन आयडल-2 मध्येही सहभाग घेतला होता, मात्र त्यांना नाकारण्यात आले. हिंदुस्तान टाइम्सला दिलेल्या मुलाखतीत त्यांनी सांगितले होते की, ते मुंबईच्या फेरीपर्यंत पोहोचले होते आणि तिथे त्यांना नकार मिळाला. त्यांच्या मते, मुंबईत येण्यापूर्वीही त्यांना अनेक नकार मिळाले होते. २०१२ मध्ये ‘विकी डोनर’ या पहिल्याच चित्रपटाने आयुष्य बदलले २०१२ मध्ये आयुष्मानने शूजित सरकार यांच्या ‘विकी डोनर’मधून बॉलिवूडमध्ये पदार्पण केले. चित्रपटाचा विषय त्या काळासाठी बराच असामान्य होता आणि आयुष्मानने शुक्राणू दात्याची भूमिका साकारली. चित्रपट यशस्वी ठरला आणि आयुष्मानला रातोरात ओळख मिळाली. या चित्रपटासाठी त्याला सर्वोत्कृष्ट पदार्पण करणाऱ्या अभिनेत्याचा तसेच पार्श्वगायनासाठीही पुरस्कार मिळाला. मात्र पहिल्या चित्रपटाच्या यशानंतर त्याचा प्रवास बाहेरून दिसत होता तितका सोपा राहिला नाही. पहिल्या चित्रपटानंतर सलग तीन फ्लॉप, कारकिर्दीला लागला ब्रेक ‘विकी डोनर’नंतर आयुष्मानचे ‘नौटंकी साला!’, ‘बेवकूफियां’ आणि ‘हवाईजादा’ हे चित्रपट बॉक्स ऑफिसवर अपेक्षेप्रमाणे प्रदर्शन करू शकले नाहीत. स्वतः आयुष्मानने मान्य केले की ‘विकी डोनर’नंतर तो खूप संभ्रमात होता. कोणत्या प्रकारचे चित्रपट करावेत, हे त्याला समजत नव्हते. सलग तीन चित्रपटांनी चांगली कामगिरी न केल्यानंतर त्याचा दृष्टिकोन बदलला, असे त्याने नंतर सांगितले. ‘दम लगा के हईशा’ने पुन्हा बदलली कहाणी २०१५ मध्ये आलेली ‘दम लगा के हईशा’ आयुष्मानच्या कारकिर्दीतील मोठा टर्निंग पॉइंट ठरली. चित्रपटात त्याने अशा मुलाची भूमिका साकारली, जो अभ्यासात कमकुवत आहे आणि ज्याचे लग्न त्याच्यापेक्षा अधिक शिकलेल्या व वजनदार मुलीशी होते. चित्रपटाची कथा नेहमीच्या बॉलिवूड रोमँटिक कथांपेक्षा वेगळी होती आणि आयुष्मानच्या अभिनयाचे खूप कौतुक झाले. आयुष्मान सांगतो की, ‘दम लगा के हईशा’ प्रदर्शित झाल्यानंतर त्याच्या कारकिर्दीची दिशा बदलली. त्यानंतर सुरू झाला वेगळ्या कथांचा काळ यानंतर आयुष्मानने एकापाठोपाठ असे विषय निवडले, ज्यांच्यापासून मुख्य प्रवाहातील अनेक अभिनेते दूर राहात होते. ‘बरेली की बर्फी’मध्ये छोट्या शहराची कथा, ‘शुभ मंगल सावधान’मध्ये इरेक्टाइल डिस्फंक्शनसारखा संवेदनशील विषय, ‘अंधाधुन’मध्ये अंध पियानोवादक, ‘बधाई हो’मध्ये वयस्कर आई-वडिलांची प्रेग्नन्सी, ‘आर्टिकल १५’मध्ये जातीय भेदभाव, ‘ड्रीम गर्ल’मध्ये फोनवर मुलीचा आवाज काढणारा तरुण आणि ‘बाला’मध्ये अकाली केस गळण्याची समस्या असे विषय समोर आले. याच काळापासून आयुष्मानची एक वेगळीच चित्रपटसृष्टीतील ओळख निर्माण होऊ लागली. आयुष्मान म्हणतात की, त्यांची संपूर्ण कारकीर्द जोखमींवर आधारलेली आहे आणि ते स्वतःला सामान्य व्यावसायिक चित्रपटात सहजपणे पाहू शकत नाहीत. ‘अंधाधुन’ आणि ‘बधाई हो’ने स्टारडम अधिक मजबूत केले २०१८ हे आयुष्मानच्या कारकिर्दीतील सर्वात महत्त्वाच्या वर्षांपैकी एक ठरले. ‘अंधाधुन’ने त्यांना अभिनेता म्हणून नवी उंची मिळवून दिली, तर ‘बधाई हो’ने बॉक्स ऑफिसवर मोठे यश मिळवले. ‘अंधाधुन’ने भारताव्यतिरिक्त चीनमध्येही जबरदस्त कमाई केली. तर ‘बधाई हो’ने भारतात १०० कोटी रुपयांहून अधिक कमाई केली. याच काळात आयुष्मानने सिद्ध केले की कमी बजेटचे आणि असामान्य विषयांवरील चित्रपटही प्रेक्षकांपर्यंत पोहोचू शकतात. पत्नी ताहिराने पटकथा निवडण्यात बजावली महत्त्वाची भूमिका आयुष्मान आणि ताहिरा कश्यप यांची भेट किशोरवयात झाली होती आणि दोघांनी २००८ मध्ये लग्न केले. ताहिरा लेखिका, दिग्दर्शिका आणि क्रिएटिव्ह प्रोफेशनल आहेत. आयुष्मान अनेकदा सांगतो की, चित्रपट साइन करण्यापूर्वी तो ताहिराचे मत घेतो. एका मुलाखतीत त्याने सांगितले होते की, पटकथा वाचल्यानंतर तो ती ताहिरालाही देतो. दोघेही पटकथेवर सविस्तर चर्चा करतात आणि मतभेद झाल्यास त्याचे फायदे-तोटे पाहतात. आयुष्मानने ताहिराला आपली ‘लाइफ कोच’ असेही म्हटले आहे. यशानंतरही फ्लॉपचा काळ आला आयुष्मानच्या कारकिर्दीत केवळ यशच आलेले नाही. ‘चंदीगड करे आशिकी’, ‘अनेक’, ‘डॉक्टर जी’ आणि ‘एन ॲक्शन हिरो’ यांसारख्या चित्रपटांना बॉक्स ऑफिसवर त्यांच्या यशस्वी काळात मिळाल्यासारखे यश मिळाले नाही. यावरून हे स्पष्ट झाले की वेगळा विषय निवडण्याचा अर्थ प्रत्येक वेळी बॉक्स ऑफिसवरील यशाची हमी मिळते, असे नाही. मात्र आयुष्मानने आपल्या कारकिर्दीची दिशा पूर्णपणे बदलली नाही. त्याने वेगवेगळे जॉनर आणि नवीन व्यक्तिरेखा आजमावणे सुरूच ठेवले. ‘प्रत्येक चित्रपटात धोका होता, त्यामुळे आता घाबरू शकत नाही’ आयुष्मानच्या कारकिर्दीचे वैशिष्ट्य हेच आहे की त्याने सुरुवातच एका धोकादायक विषयापासून केली होती. त्याच्या शब्दांत- इथपर्यंत पोहोचलो आहे, त्यामुळे मी घाबरू शकत नाही. माझा प्रत्येक चित्रपट धोकादायक होता, कदाचित इतर अभिनेत्यांच्या तुलनेत अधिक. धोका पत्करून मी इथपर्यंत पोहोचलो आहे, त्यामुळे मी घाबरू शकत नाही.” हीच विचारसरणी त्याच्या कारकिर्दीत वारंवार दिसून येते. कधी शुक्राणू दाता, कधी नपुंसकत्वाशी झुंजणारा तरुण, कधी अंध पियानोवादक, कधी जातीय भेदभावाविरोधात उभा राहणारा पोलीस अधिकारी, तर कधी आई-वडिलांच्या गर्भधारणेमुळे त्रस्त झालेला मुलगा. वयाची ४० ओलांडल्यानंतरही प्रयोग सुरू आयुष्मानने वय वाढत असताना आपल्या कारकिर्दीची व्याप्तीही वाढवली आहे. ‘डॉक्टर जी’ आणि ‘एन ॲक्शन हिरो’नंतर त्याने वेगवेगळ्या प्रकारच्या भूमिका आजमावल्या. २०२५ मध्ये तो ‘थामा’मध्ये दिसला, जो मॅडॉक फिल्म्सच्या हॉरर-कॉमेडी विश्वाचा भाग होता. या चित्रपटात त्याच्यासोबत रश्मिका मंदाना, परेश रावल आणि नवाजुद्दीन सिद्दीकी होते. २०२६ मध्येही त्याचे प्रयोग सुरू आहेत. त्याच्या आगामी चित्रपटांमध्ये ‘ये प्रेम मोल लिया’ आणि ‘उडता तीर’ यांचा समावेश आहे. ‘उडता तीर’ ९ ऑक्टोबरला प्रदर्शित होईल. तसेच राजश्री प्रोडक्शनच्या बॅनरखाली बनलेल्या ‘ये प्रेम मोल लिया’मध्ये आयुष्मान शर्वरी वाघसोबत दिसणार आहे. हा चित्रपट २७ नोव्हेंबरला प्रदर्शित होईल. या चित्रपटाचे दिग्दर्शन सूरज बडजात्या यांनी केले आहे. अभिनयासोबतच गायनातही निर्माण केली ओळख आयुष्मान खुराना यांची ओळख केवळ अभिनेता म्हणून नाही. ते उत्तम गायकही आहेत आणि कॉलेजच्या दिवसांपासून संगीत त्यांच्या कारकिर्दीचा भाग राहिले आहे. डीएव्ही कॉलेज, चंदीगड येथे शिक्षण घेत असताना त्यांनी त्यांचा मित्र रोचक कोहलीसोबत मिळून ‘पानी दा रंग’ हे गाणे लिहिले आणि संगीतबद्ध केले होते. त्यांनी हे गाणे २००३ मध्ये लिहिले होते, मात्र ते प्रदर्शित होण्याची संधी जवळपास ९ वर्षांनी मिळाली. २०१२ मध्ये ‘विकी डोनर’ या चित्रपटातून आयुष्मानने बॉलिवूडमध्ये पदार्पण केले आणि याच चित्रपटातील ‘पानी दा रंग’ हे गाणे स्वतःच्या आवाजात गायले. त्यांनी केवळ हे गाणे गायलेच नाही, तर रोचक कोहलीसोबत मिळून ते संगीतबद्धही केले. हे गाणे इतके लोकप्रिय झाले की आयुष्मानला सर्वोत्कृष्ट पुरुष पार्श्वगायकाचा फिल्मफेअर पुरस्कार मिळाला. यानंतर आयुष्मानने ‘नौटंकी साला’, ‘बेवकूफियां’ यांसारख्या चित्रपटांसाठीही पार्श्वगायन केले. एका मुलाखतीत त्यांनी म्हटले होते की ते स्वतःला ‘अभिनेता-गायक’ मानतात आणि संगीताला आपल्या कारकिर्दीचा समांतर भाग समजतात. आयुष्मानने संगीताचे प्रशिक्षणही घेतले आहे. त्यांनी सांगितले होते की ते लहानपणापासून गात होते आणि त्यांना गायनाचे प्रशिक्षण मिळाले होते, मात्र हे प्रशिक्षण औपचारिक पद्धतीने झाले नव्हते. त्यांचे वडीलही संगीताची आवड असलेले होते आणि बासरी वाजवत असत.