भारतातील धम्म चळवळ आता निर्णायक टप्प्यावर आली आहे. बौद्ध तत्त्वज्ञानाचे प्रतिबिंब भारतीय संविधानात दाखविणारा उजेड काही भारतीय मेंदूत लकाकत असतांनाच समकाळात लोकशाही मूल्ये पायदळी तुडविली जात असल्याचे चित्र पहावयास मिळत आहे. सर्वसामान्य माणसाला आपल्या दैनंदिन जगण्याचीच भीती वाटावी अशा परिस्थितीत सातत्याने माणसं माणसांविरोधात उभी राहत आहेत. आज भारतात लोकशाही मूल्यांवर हल्ले होत आहेत. येणाऱ्या काळात इतर धर्माची विचारधारा हळूहळू नेस्तनाबूत करण्याचा मनसुबा आजच्या राजसत्तेचा आहे. त्यामुळे आजची भारतीय धम्म चळवळ निर्णायक टप्प्यावर येऊन पोहोंचली आहे. ही चळवळ सत्यालाही नवनवी सत्ये शिकविणारी विज्ञानप्रक्रिया आहे. पारतंत्र्याला स्वातंत्र्य, विषमतेला समता, वैराला प्रेम, अंधश्रद्धांना बुद्धिवाद, अंधाराला सूर्य आणि अमानुषतेला माणूस शिकवितो. तो माणसालाच जीवनाचा एकमेव महानायक मानतो आणि या महानायकाकडे पाठ फिरवणारा शब्दांचा समग्र मूलतत्त्ववाद उद्ध्वस्त करतो. ही विचारधाराच मानवी जगण्याचे निरंतर पुनर्रचनाशील प्रमाणशास्त्र आहे. हे उजेडमय तत्वांनी निर्मिलेले आणि माणसाच्या आयुष्यात उजेड निर्माण करणारी ही सतत चालणारी प्रकिया आहे. आपण ही चळवळ खांद्यावर घेऊन चालत आहोत. या चळवळीचे नवे नेतृत्व म्हणून भदंत पंय्याबोधी थेरो हे अग्रस्थानी आहेत. त्यांच्याकडे चळवळीचे नवे वारसदार म्हणूनही पाहिले जाते. नांदेड तालुक्यातील खुरगाव नांदुसा श्रामणेर प्रशिक्षण केंद्र परिसरात विहाराचे बांधकाम वेगाने सुरू आहे. भदंत पंयाबोधी थेरो यांच्या मार्गदर्शनाखाली मोठ्या प्रमाणावर धम्म प्रसाराचे कार्य होत आहे. या ठिकाणी वर्षभर सुरू राहणारी श्रामणेर दीक्षाभूमी निर्माण होत आहे. या माध्यमातून भदंत पंय्याबोधी थेरो हे धम्मचळवळीला योग्य दिशेने घेऊन जात आहेत. हे केंद्र मैलाचा दगड ठरले असून या परिसरात उपासक उपासिकांसाठी बौद्ध संस्कारांचे केंद्रबिंदू बनले आहे. असा निष्कर्ष, नवे आकलन आजच्या धम्म चळवळीकडे राहणाऱ्या चिकित्सक दृष्टीने दिले आहे.
गतवर्षी भदंत पंय्याबोधी थेरो यांच्या वाढदिवसानिमित्त विविध राष्ट्रीय कार्यक्रम आयोजित करण्यात आले होते. या उपक्रमात शेकडो बौद्ध उपासक उपासकांनी सहभाग नोंदविला होता. दिवसभर विविध क्षेत्रातील मान्यवरांची उपस्थिती होती. यावेळी भिख्खू संघासह अप्पर जिल्हाधिकारी पी. बोरगावकर, आंबेडकरवादी मिशनचे केंद्रप्रमुख दिपक कदम, रिपब्लिकन हक्क परिषदेचे रमेश दादा सोनाळे, श्रीकांत दादा गायकवाड, प्रफुल दादा सावंत, सुरेश हटकर, नगरसेवक देवराव खंदारे, प्रचार मंत्री प्रज्ञाधर ढवळे, सुखदेव चिखलीकर, प्रभू सावंत, संदीप मांजरमकर, रविंद्र सोनकांबळे, प्रितम जोंधळे, जी. बी. सोनकांबळे, इंजी. भरत कानिंदे, टी,पी. वाघमारे, प्रा.साहेबराव इंगोले, प्रा. एस.एच.हिंगोले, प्रा. विनायक लोणे, विलास वाठोरे, एस.एन.गोडबोले, सिद्धार्थ थोरात, प्रा. बापुराव वाटोडे, संजीव गोणारकर, अशोक लोकडे, चांदू लोकडे, मिलींद कांबळे, ऍड. हिरानंद गायकवाड, रवि बुरड, राजु खंदारे, बाळासाहेब मस्के, प्रमोद डोंगरे आदींची उपस्थिती होती. वाढदिवसानिमित्त वृक्षारोपण कार्यक्रम, महारक्तदान शिबीर, मोफत दंतरोग तपासणी शिबीर, आनापान ध्यानसाधना, दान पारमिता, भोजनदान, बुद्ध भीम गीतांचा प्रबोधनाचा कार्यक्रम आयोजित करण्यात आले होता. यात मान्यवरांच्या हस्ते बोधीवृक्षाचे रोपण करून २००० रोपांच्या वृक्षारोपण अभियानास प्रारंभ झाला. रक्तदान शिबीरात ३०० रक्तदात्यांनी सहभाग घेतला तर डॉ. अपेक्षा हाटकर, डॉ. कांचन कोकरे आणि डॉ. संध्या कांबळे यांच्या मोफत दंतरोग तपासणी शिबिराचा २५० रुग्णांनी लाभ घेतला. अभिष्टचिंतनासह गाथापठण, आनापान ध्यानसाधना, भव्य भोजनदान आणि दान पारमिता कार्यक्रम संपन्न झाला. भीमशाहीर सुभाष लोकडे यांच्या बुद्ध भीम गीतांचा प्रबोधनपर कार्यक्रम संपन्न झाला. दरम्यान मी संपादित केलेल्या संघनायक या विशेषांकाचेही मान्यवरांच्या हस्ते प्रकाशन करण्यात आले. तसेच त्रिसरण पंचशील मुद्रांकित भित्तिपत्रकाचेही विमोचन करण्यात आले. संस्थेच्या वतीने आयोजित सर्व उपक्रमांच्या यशस्वितेसाठी ठिकठिकाणच्या बौद्ध उपासक उपासिकांनी परिश्रम घेतले. यात शेकडो बौद्ध उपासक, उपासिका, बालक बालिकांची उपस्थिती होती. यावर्षीही विविध कार्यक्रम आयोजित करण्यात आले आहेत.
भदंत पंय्याबोधी थेरो यांच्या १७ व्या वर्षावास समापन सोहळा आयोजित करण्यात आला होता. यानिमित्ताने वर्ल्ड अलायन्स ऑफ बुद्धिस्ट आणि संबोधी अकादमी महाराष्ट्र यांच्या संयुक्त विद्यमाने आयोजित आंतरराष्ट्रीय कठीण चिवरदान कार्यक्रमाचे आयोजनही करण्यात आले होते. दि. १६ ऑक्टोबर २०२५ रोजी सकाळी अकरा वाजता आंतरराष्ट्रीय कठीण चिवरदान कार्यक्रम सुरू झाला. वर्ल्ड अलायन्स ऑफ बुद्धिस्टचे (वॅब) सहायक मुख्य भंते भदंत फ्रामहा प्रपत जिरावांगसो जिरापोंगमत्ते, वॅबचे थायलंड राष्ट्राध्यक्ष डॉ. पोरनचाई पालवधम्मो, मुख्य अतिथी म्हणून वॅबचे थायलंड इंडिया पिलग्रीमेज टुर्स समन्वयक किटटुन्या सिरिखम, वॅबच्या फिलानट्राॅपिस्ट तायबान एमएसयू त्झू लीन, वॅबच्या बांगलादेश जाँईट सेक्रेटरी जनरल डाॅ. मिथिला चौधरी, सल्लागार डॉ. सॅन रथविबून, महाराष्ट्र राज्याचे अनुसूचित जाती जमातीचे माजी अध्यक्ष न्या. सी.एल. थूल, संबोधी अकादमीचे संस्थापक अध्यक्ष तथा वॅबचै व्हाईस चेअरमन डॉ. भीमराव हत्तीअंबिरे, संयोजक भदंत पंय्याबोधी थेरो यांच्या श्रामणेर भिख्खू संघ आणि विविध क्षेत्रातील मान्यवर बौद्ध उपासक उपासिकांची उपस्थिती होती. नांदेड जिल्ह्यात पहिल्यांदाच असा कार्यक्रम आयोजित करण्यात आला होता. त्यानंतर लगेच काही दिवसांनंतर थायलंड दौरा निश्चित करण्यात आला. श्रामणेर प्रशिक्षण केंद्राच्या वतीने बौद्ध उपासक उपासिकांसाठी जगातील बौद्ध राष्ट्रांचा अभ्यास दौरा आयोजित करण्यात येतो. धम्मदीक्षा सुवर्ण काळाचे औचित्य साधून सदरील दौरा आयोजित करण्यात आला होता. बौद्ध राष्ट्र थायलंडच्या धम्माभ्यास दौऱ्याकरिता नांदेड येथून बँकाक, पाटाया, धम्मगया, आयुथाया अशा विविध ऐतिहासिक ठिकाणी भेटी दिल्या. तेथील बौद्ध संस्कृती व लोकजीवनाचा अभ्यास करण्यासाठी या धम्माभ्यास दौऱ्यात ४१ बौद्ध उपासक उपासिकांचा समावेश होता.
ऋषीपठण बहुउद्देशीय सेवाभावी संस्था अंतर्गत खुरगाव नांदुसा परिसरातील श्रामणेर प्रशिक्षण केंद्राच्या वतीने दरमहा पौर्णिमेच्या अनुषंगाने प्रत्येक महिन्याच्या १९ तारखेला पौर्णिमोत्सव कार्यक्रमाचे आयोजन करण्यात येते. कार्तिक पौर्णिमेच्या निमित्ताने परित्राणपाठ, गाथपठण, बोधीपूजा, त्रिरत्न वंदना, आनापान ध्यानसाधना, भोजनदान, दान पारमिता, बुद्ध भीम गीतांचा प्रबोधनपर कार्यक्रमही होत असतो. कुशीनगर येथून आलेले भदंत डॉ. इंदवंश महाथेरो यांची प्रमुख धम्मदेसना होणार आहे. याच कार्यक्रमात विविध क्षेत्रातील मान्यवरांच्या उपस्थितीत बौद्ध राष्ट्र थायलंड धम्मसहलीवरुन नुकतेच परतलेल्या बौद्ध उपासक उपासिका यांचा भव्य सत्कार करण्यात आला. कार्यक्रमाला परिसरातील बौद्ध उपासक उपासिका तसेच बालक बालिका मोठ्या प्रमाणावर उपस्थित राहतात. दुसऱ्या पौर्णिमेला पंय्याबोधी यांनी त्यांचे गुरुवर्य भदंत उपगुप्त महाथेरो यांना पाचारण केले होते. या निमित्ताने अत्यंत विनयपूर्वक कृतज्ञता व्यक्त करणारा त्यांनी लेख पण लिहिला होता- तथागत भगवान बुद्ध डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या विचारांचा धम्मरथ पुढे नेणारा सारथी आदरणीय गुरुवर्य डॉ. भदन्त उपगुप्त महाथेरो. मार्च महिन्यात फाल्गुन पौर्णिमेनिमित्त छत्रपती संभाजीनगर येथील भदंत ग्यानरक्षित थेरो यांच्या प्रमुख धम्मदेसना या कार्यक्रमाचे आयोजन करण्यात आले होते. पुन्हा दि. २२ मार्चपासून बौद्ध राष्ट्र थायलंडच्या धम्माभ्यास दौऱ्याकरिता ३७ बौद्ध उपासक उपासिकांना घेऊन रवाना झाले. एप्रिल महिन्यात फुले आंबेडकर संयुक्त जयंती सोहळा आयोजित करण्यात आला. यात विपश्यनाचार्य भदंत पंय्यारत्न थेरो यांची धम्मदेसना ठेवण्यात आली. याच कार्यक्रमात श्रामणेर प्रशिक्षण केंद्राच्या वतीने आयोजित थायलंड धम्म पर्यटनावरुन परतलेल्या सर्व बौद्ध उपासक उपसिकांचा भव्य सत्कार करण्यात आला. दरवर्षी शिवजयंतीप्रमाणे फुले आंबेडकर संयुक्त जयंती सोहळा घेण्याचा आणि दरमहा एका नवीन भंतेची धम्मदेसना आयोजित करण्याचा शिरस्ता आता भदंत पंय्याबोधी थेरो यांनी सुरू केला आहे.
८ जानेवारी हा ‘विश्व बौद्ध धम्म ध्वज दिन’ म्हणून जगभरात साजरा केला जातो. बौद्ध धम्माचा प्रचार व प्रसारासाठी संपूर्ण जगातील बौद्धांचे एकच प्रतिक असावे यासाठी सन १८८० मध्ये श्रीलंकेचे अनागरिक देवमित्त धम्मपाल, महास्थवीर गुणानंद सुमंगल, बौद्ध विद्वान जी. आर. डिसिल्वा इत्यादींनी मिळून निळा, पिवळा, लाल, पांढरा व केशरी अशा पाच रंगाच्या उभ्या व आडव्या पट्ट्यामध्ये ‘विश्व बौद्ध धम्म ध्वजाची’ निर्मिती केली. हा ध्वज जगातील सर्व देशांतील विद्वान विचारवंत आणि महान भिख्खू संघाने स्वीकार केला. विश्व बुद्ध धम्म ध्वज दिन समस्त भारतीय बौद्धांचा सण, उत्सव, सोहळा व्हावा तसेच या दिवशी बौद्धांनी मोठ्या प्रमाणावर एकत्र यावे यासाठी दरवर्षी शहरात ८ जानेवारी रोजी आंतरराष्ट्रीय धम्मध्वज दिनानिमित्त सकाळी ७ वाजेपासून अखिल भारतीय भिक्खू संघाचे जिल्हाध्यक्ष तथा धम्मगुरु संघनायक भदंत पंयाबोधी थेरो यांच्या मार्गदर्शनाखाली व विविध क्षेत्रातील मान्यवरांच्या उपस्थितीत महाधम्मध्वज महापदयात्रेचे आयोजन करण्यात येते. श्रामणेर प्रशिक्षण केंद्राच्या वतीने खुरगाव येथून शहरातील रेल्वे स्टेशननजिकच्या महामानव डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या पुतळ्यापर्यंत यावर्षी १४६ फुटांच्या महाधम्मध्वज महापदयात्रेचे आयोजन करण्यात आले होते. खुरगाव, पासदगाव, नेरली फाटा, भावसार चौक, तरोडा नाका, राज काॅर्नर, आयटीआय काॅर्नर,भ. बुद्ध पुतळ्याची नियोजित जागा, फुले स्मारक, शिवाजी नगर, कला मंदिर या मार्गाने जाऊन पदयात्रेचा समारोप डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या पुतळ्याजवळ झाला. पदयात्रेच्या नियोजनात सर्व भिख्खू संघ, आंबेडकरी चळवळीतील संघटना, धम्म संघटना, बौद्ध उपासक उपासिका, नेते, कार्यकर्ते, भारतीय बौद्ध महासभा, समता सैनिक दल सहभागी झाले होते.
तथागत गौतम बुद्ध यांचा जन्म वैशाखी पौर्णिमेला झाला आणि महापरिनिर्वाणही वैशाखी पौर्णिमेलाच झाले होते. या निमित्ताने तालुक्यातील खुरगाव नांदुसा परिसरातील श्रामणेर प्रशिक्षण केंद्रात १९ मे २०२६ रोजी गगन मलिक फाऊंडेशन चे अध्यक्ष तथा सिनेअभिनेते डॉ. गगन मलिक यांचे व्याख्यान आणि २१ मे २०२६ रोजी महान त्यागी पुज्य भदंत ज्ञानज्योती महाथेरो यांचे प्रवचन संपन्न झाले. या कार्यक्रमाचे उद्घाटन पोलीस अधीक्षक अविनाश कुमार यांच्या हस्ते झाले. कार्यक्रमाच्या अध्यक्षस्थानी डॉ. सिद्धार्थ हत्तीअंबिरे यांची उपस्थिती होती. तसेच प्रमुख अतिथी डॉ. मायकेल ले ( जर्मनी), डॉ. क्वेन थेंग( जर्मनी) यांचीही उपस्थिती होती. श्रामणेर प्रशिक्षण केंद्रात धम्म चळवळीस पोषक असे विविध उपक्रम राबविले जातात. नांदेड शहरात संपन्न होणाऱ्या २१ व्या आंबेडकरवादी साहित्य संमेलनास प्रमुख अतिथी म्हणून उपस्थित राहण्यासाठी अंजलीताई आंबेडकर आल्या होत्या. त्यांनी श्रामणेर प्रशिक्षण केंद्रास भेट देऊन पाहणी केली. यानिमित्ताने बोधीवृक्षास जलसिंचन करून बोधीपुजा करण्यात आली. तसेच श्रामणेर प्रशिक्षण केंद्राच्या वतीने अंजलीताई आंबेडकर यांचा भव्य सत्कार करण्यात आला. त्यानंतर उपस्थित बौद्ध उपासक उपासिका यांच्याशी हृद्य संवाद साधला. श्रामणेर दीक्षाभूमीचे काम पूर्ण झाल्यानंतर वंचितचे सर्वेसर्वा राष्ट्रीय अध्यक्ष ज्येष्ठ विधिज्ञ अॅड. बाळासाहेब आंबेडकर यांच्यासोबत उद्घाटनासाठी उपस्थित राहणार असल्याचे त्यांनी सांगितले. यावेळी भदंत पंय्याबोधी थेरो यांच्यासह शहरातील अनेक मान्यवरांची उपस्थिती होती. अशा प्रकारे भरीव व उल्लेखनीय कार्याची दखल घेऊन भदंत पंय्याबोधी थेरो यांना छत्रपती शाहू महाराज समाजभूषण पुरस्कार जाहीर झाला. अण्णाभाऊ साठे पीपल्स फोर्सच्या वतीने भदंत पंय्याबोधी थेरो यांना नवीन नांदेडातील सिडको येथे दि. २६ जून २०२६ रोजी विविध क्षेत्रातील मान्यवरांच्या उपस्थितीत हा पुरस्कार प्रदान करण्यात आला. भदंत पंय्याबोधी थेरो यांच्या सर्वच उपक्रमांना भरभरून प्रतिसाद मिळत आहे. म्हणूनच धम्म चळवळीचे नवे नेतृत्व म्हणून शहर शांतता कमिटीचे सदस्य, अखिल भारतीय भिक्खू संघाचे जिल्हाध्यक्ष, श्रामणेर प्रशिक्षण केंद्राचे संचालक धम्मगुरू संघनायक भदंत पंय्याबोधी थेरो यांच्याकडे पाहिले जाते.
Post Views: 6
