Odisha Flood & Heavy Rain Alert Across 8 States

भूतानमधील ‘शिंताफू’ (Shintafu) हिमनदी सरोवरातून (glacial lake) गुरुवारी रात्री उशिरा अचानक पाणी बाहेर पडल्यामुळे (GLOF) मोठी विनाशकारी घटना घडली. या पुराच्या प्रवाहामुळे ‘गासा त्साचू’ (Gasa Tshachu) नावाचा प्रसिद्ध गरम पाण्याचा झरा पूर्णपणे वाहून गेला आहे. पुनाखा-गासा महामार्गाचा काही भागही नष्ट झाल्याने तेथील वाहतूक बंद करण्यात आली आहे. सुदैवाने, आतापर्यंत कोणतीही जीवितहानी झाल्याचे वृत्त नाही.

या पुरामुळे संकोश नदीच्या पाणी पातळीत वाढ झाली आहे. भूतानमधून उगम पावणारी ही नदी आसाम आणि पश्चिम बंगालच्या सीमावर्ती भागांतून वाहते आणि पुढे ब्रह्मपुत्रा नदीला मिळते. या पार्श्वभूमीवर, दोन्ही राज्यांसाठी सतर्कतेचा इशारा (alert) देण्यात आला आहे.

पश्चिम बंगालच्या अलिपुरद्वार जिल्ह्यात प्रशासनाने १०,००० हून अधिक लोकांना सुरक्षित स्थळी आणि मदत छावण्यांमध्ये हलवले आहे. रात्रीच्या वेळी सायरन वाजवून रहिवाशांना सतर्क करण्यात आले आणि त्यांना लवकरात लवकर आपली घरे रिकामी करण्याचे आवाहन करण्यात आले. याशिवाय, एनडीआरएफ (NDRF), एसडीआरएफ (SDRF) आणि आपत्ती व्यवस्थापन विभागाची पथकेही तैनात करण्यात आली आहेत.

शिंताफू ग्लेशिअर सरोवर. गुरुवारी ग्लेशिअर लेक आउटबर्स्ट झाल्यामुळे पाठणी बाहेर पडले.

शिनताफू सरोवरातील पाणी भारतात पोहोचण्याचा धोका

जर भूतानमधील ‘शिनताफू’ (Shintafu) हिमनदी सरोवराचा बांध फुटला, तर साठलेले पाणी नदीप्रणालीद्वारे वाहून भारतात पोहोचू शकते. सुरुवातीला हे पाणी भूतानमधील ‘मो छू’ (Mo Chhu) नदीत येईल. पुढे जाऊन ‘मो छू’ आणि ‘फो छू’ (Pho Chhu) या नद्या एकत्र येतात आणि ‘पुनात्सांग छू’ (Punatsang Chhu) नदीची निर्मिती होते.

ही नदी दक्षिणेकडे वाहत जाऊन भारतात प्रवेश करते, जिथे तिला ‘संकोश’ (Sankosh) नदी म्हणून ओळखले जाते. यामुळे निर्माण होणारा पाण्याचा मोठा लोंढा पश्चिम बंगालमधील अलिपूरद्वार आणि जलपाईगुडी जिल्हे, तसेच आसाममधील कोक्राझार आणि धुबरी जिल्ह्यांतील सखल भागांत पुराचा धोका निर्माण करू शकतो.

शेवटी, संकोश नदी आसाममध्ये ब्रह्मपुत्रा नदीला मिळते. अशा प्रकारे, भूतानमधील या सरोवरातील पाणी नदीजाळ्याद्वारे भारताच्या मैदानी प्रदेशापर्यंत पोहोचू शकते.

भूतानमध्ये पूर कसा आणि कुठे आला?

• २९ ऑक्टोबरच्या संध्याकाळी, भूतानच्या गासा (Gasa) जिल्ह्यातील लाया गेवोग (Lungo) भागात असलेल्या ‘शिंताफू त्सो’ (Shintafu Tsho) सरोवरातून अचानक पाणी बाहेर पडू लागले.
• हे सरोवर ‘माउंट वकिला’ (Mount Wakila) पर्वताच्या खाली स्थित असून, भूतानमधील १७ संभाव्य धोकादायक हिमनदी सरोवरांपैकी (glacial lakes) एक आहे.
• सरोवरातून बाहेर पडलेले पाणी ‘मो छू’ (Mo Chhu) नदीच्या पाणलोट क्षेत्रात शिरले.
• मिळालेल्या माहितीनुसार, पुराचे पाणी रात्री साधारण ८:१५ वाजता ‘ताकत्सेमाखांग’ (Taktsemakhang) भागात पोहोचले.
• पाण्याचा प्रवाह इतका वेगवान होता की, त्यामुळे ‘गासा त्साचू’ (Gasa Tsachu) येथील गरम पाण्याच्या झऱ्यांजवळील सुविधांचे नुकसान झाले.

भूतान रस्त्यांवर मलबा; सिंचन प्रकल्प वाहून गेला, 5 फोटो…

1. सोलर सिंचाई सिस्टम प्रभावित

पुनाखा जिल्ह्यात बसवलेली सौर सिंचन उपसा प्रणाली खराब झाली आहे. ही प्रणाली आता काम करत नाही.

2. गावांमध्ये पुराचे पाणी शिरले

शिंगचाला (Shingchala) नदीला आलेल्या पुरामुळे गावांमध्ये पाणी शिरले आहे.

3. महामार्गावर झाडे वाहून आली; ढिगाराही साचला

पुराच्या पाण्यामुळे पुनाखा-गासा (Punakha-Gasa) महामार्गावर झाडे वाहून आली आहेत. झोमलिंगथांग (Dzomlingthang) परिसरात रस्त्यावर कचरा आणि अवशेषांचा ढीग साचला आहे.

4. रस्ते वाहून गेले; सर्वत्र ढिगारे

लाया (Laya) गावाकडे जाणारा रस्ता पुराच्या जोरदार प्रवाहामुळे वाहून गेला आहे. या मार्गावरील वाहतूक बंद करण्यात आली आहे.

5. गरम पाण्याचे झरे (Hot Springs) बाधित

गासा त्साचू (Gasa Tsachu) परिसरातील पायाभूत सुविधांचे पुरामुळे नुकसान झाले आहे.

पाणी ६-८ तासांत भारतात पोहोचण्याची शक्यता

• भूतानमधील ‘शिंताफू’ (Shintafu) सरोवरातून येणारे पुराचे पाणी ६ ते ८ तासांच्या आत भारत-भूतान सीमेवर पोहोचू शकते.
• हे पाणी ‘मो चू’ (Mo Chhu) आणि ‘फो चू’ (Pho Chhu) नद्यांमार्गे ‘पुनात्सांगचू’ (Punatsangchhu) नदी प्रणालीमध्ये वाहते.
• पुढे हे पाणी ‘संकोश’ (Sankosh) नदीच्या रूपात भारतात प्रवेश करते आणि शेवटी आसाममध्ये ब्रह्मपुत्रा नदीला मिळते.
• या पार्श्वभूमीवर, पश्चिम बंगालमधील अलिपूरद्वार आणि जलपायगुडी, तसेच आसाममधील धुबरी यांसारख्या नदीकाठच्या परिसरांमध्ये सतर्कता वाढवण्यात आली आहे.

संकोश नदीला पूर येण्याची शक्यता असल्याने पश्चिम बंगालमधील अलीपूरद्वार आणि कूचबिहारमध्ये हाय अलर्ट जारी करण्यात आला.

बंगाल सीमावर्ती भागात राहणाऱ्या लोकांना गुरुवारी रात्री मदत छावण्यांमध्ये हलवण्यात आले.