[ads1]
४८ तासांचा रणसंग्राम आणि सामरिक अस्थिरता
गेल्या ४८ तासांत पश्चिम आशियातील भू-राजकीय संघर्षाने एका अत्यंत भीषण आणि अनपेक्षित टप्प्यावर प्रवेश केला आहे. इराण आणि अमेरिका यांच्यातील हा संघर्ष आता केवळ सीमेवरील चकमकींपुरता मर्यादित न राहता, जागतिक स्थैर्याला आव्हान देणाऱ्या महायुद्धसदृश परिस्थितीत रूपांतरित झाला आहे. इराणने अत्यंत आक्रमक पवित्रा घेत गेल्या २४ तासांत जॉर्डन, बहरीन, कुवैत, संयुक्त अरब अमिराती आणि इराकमधील इरबिल अशा ५ वेगवेगळ्या देशांमधील एकूण ७ अमेरिकन लष्करी तळांवर एकाच वेळी क्षेपणास्त्रांचा धडाका लावला आहे. हे हल्ले केवळ लष्करी लक्ष्यांवर नसून, अमेरिकेच्या प्रादेशिक वर्चस्वाला दिलेला हा थेट तडाखा आहे.
या लष्करी संघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर निर्माण झालेली मानवी शोकांतिका राजकीय दाव्यांमधील फोलपणा उघड करत आहे. अमेरिकेचे उपराष्ट्रपती जे. डी. वान्स यांनी अमेरिका कधीही सामान्य नागरिकांना लक्ष्य करत नाही असा दावा केला असला, तरी इराणमधील कोहेस्टाक येथील एका विवाह समारंभावर झालेल्या अमेरिकन हल्ल्यात एका ४ वर्षांच्या निष्पाप बालकाचा मृत्यू झाला आहे. मिनाब येथील कर्करोग रुग्णालयातील रुग्णांची दयनीय अवस्था आणि सामान्य नागरिकांचे जाणारे बळी हे युद्धाच्या विदारक वास्तवाचे दर्शन घडवतात. हा मानवी संतापच आता इराणच्या मोठ्या लष्करी प्रतिहल्ल्याचा पाया ठरला आहे.
धोरणात्मक व लष्करी पेचप्रसंग: शक्तीप्रदर्शनाचा नवा टप्पा
पश्चिम आशियातील युद्धाचे रणांगण आता हॉर्मुझच्या सामुद्रधुनीत सरकले आहे. हा मार्ग जागतिक तेल व्यापाराचा ‘कणा’ मानला जातो. इराणने या मार्गालाच आता आपले मुख्य सामरिक शस्त्र बनवले असून, अमेरिकेचे संरक्षण लाभलेल्या जहाजांवर बॅलिस्टिक आणि क्रूझ क्षेपणास्त्रांचा मारा सुरू केला आहे. जागतिक जहाज कंपन्यांना इराणने दिलेला इशारा स्पष्ट आहे: अमेरिकेच्या मध्यस्थीवर विसंबून न राहता, इराणने निश्चित केलेल्या मार्गाचाच अवलंब करा.
पेंटागनचा पेचप्रसंग आणि अमेरिकन राजकारणातील द्वंद्व
पेंटागन सध्या एका गंभीर लष्करी संकटाचा सामना करत आहे. अमेरिकेकडील इंटरसेप्टर (क्षेपणास्त्र रोखणारी यंत्रणा) क्षेपणास्त्रांचा साठा जवळपास संपुष्टात आला असून, ही परिस्थिती अमेरिकेच्या संरक्षण क्षमतेला कमकुवत करत आहे. या सिक्युरिटी व्हॅक्यूमचा फायदा इराण प्रभावीपणे घेत आहे. दुसरीकडे, अमेरिकेच्या अंतर्गत राजकारणात यावरून मोठे वादळ उठले आहे. माजी अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी बायडेन प्रशासनावर सडकून टीका करताना म्हटले आहे की, युक्रेन आणि नाटो देशांना अब्जावधी डॉलर्सची शस्त्रास्त्रे विनामूल्य दिल्यामुळे ही टंचाई निर्माण झाली आहे. ट्रम्प यांनी असा दावा केला आहे की, अमेरिकेकडे प्रत्यक्षात ‘अमर्याद’ शस्त्रास्त्रे आहेत, मात्र बायडेन यांच्या धोरणांमुळे ती चुकीच्या ठिकाणी वापरली गेली. वॉल स्ट्रीट जर्नल नुसार, अमेरिका आता या युद्धातून सन्मानजनक बाहेर पडण्याचा मार्ग शोधत आहे, मात्र इराण असा कोणताही मार्ग देण्यास तयार नाही.
कुवैतवरील सरप्राईज अटॅक आणि प्रोक्सी फ्रंट
या संघर्षातील सर्वात धक्कादायक वळण म्हणजे कुवैतवरील इराणचा हल्ला. विशेष म्हणजे, अमेरिकेने आधी कोणताही हल्ला केलेला नसतानाही इराणने कुवैतवर प्रोएक्टिव हल्ला चढवला आहे. हे इराणच्या नव्या रणनीतीचे निदर्शक आहे. याच काळात, येमेनमध्ये अन्सार अल्लाह (हुथी) बंडखोरांनी सौदी समर्थित लष्कराला थेट मागे ढकलून महत्त्वाच्या भूभागावर ताबा मिळवला आहे. हा केवळ एका गटाचा विजय नसून, इराणच्या छद्म युद्धाचा एक यशस्वी भाग आहे, ज्यामुळे प्रादेशिक सत्तासंतुलन पूर्णपणे बिघडले आहे.
आर्थिक पडसाद: जागतिक बाजारपेठ आणि भारताची स्थिती
पश्चिम आशियातील हा स्फोटक तणाव थेट जागतिक अर्थव्यवस्थेच्या मुळावर येत आहे. कुवैत आणि हॉर्मुझमधील संघर्षाचा भारतासारख्या देशांवर मल्टिडायमेन्शनल परिणाम होत आहे.
- जागतिक आर्थिक धक्का: तेलाच्या पुरवठ्यात अडथळा आल्याने कच्च्या तेलाच्या किमती गगनाला भिडत आहेत. याचा थेट परिणाम वाहतूक खर्च वाढण्यात आणि पर्यायाने जागतिक महागाईचा भडका उडण्यात होणार आहे.
- डॉलरचा निचरा आणि भारताची संवेदनशीलता: भारत आपल्या गरजेच्या इंधनाची आणि सोन्याची मोठ्या प्रमाणावर आयात करतो. इराण-अमेरिका संघर्षामुळे डॉलरचे मूल्य वाढल्यास भारताच्या परकीय चलन साठ्यावर प्रचंड ताण येतो. कुवैतसारख्या तेल उत्पादक देशातील अस्थिरता थेट भारताच्या ऊर्जा सुरक्षेला खिंडार पाडणारी आहे.
- देशांतर्गत आवाहन: या आर्थिक संकटाची जाणीव ठेवूनच पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी नागरिकांना सण आणि लग्नसराईच्या काळात सोन्याची खरेदी मर्यादित करण्याचे आवाहन केले आहे. डॉलर ड्रेन रोखण्यासाठी आणि राष्ट्रीय तिजोरीचे संरक्षण करण्यासाठी हे एक आवश्यक पाऊल आहे. कुवैतमधील एका क्षेपणास्त्र हल्ल्याचा थेट संबंध भारतातील सामान्य माणसाच्या बचतीशी आणि महागाईशी जोडला गेला आहे.
संपादकीय निष्कर्ष: जागतिक व्यवस्थेला बसलेला तडाखा
इराणचा सध्याचा पवित्रा हा गमावण्यासारखे काही नाही, पण जिंकण्यासाठी संपूर्ण जग आहे या हतबलतेच्या सिद्धांतावर आधारित आहे. दशकानुदशके सोसलेले निर्बंध आणि लष्करी दबाव यामुळे इराण आता एका अशा टप्प्यावर पोहोचला आहे, जिथून मागे फिरणे त्यांच्यासाठी अशक्य आहे. ही परिस्थिती द्विपक्षीय संघर्षाचे बहुआयामी पडसाद उमटवणारी आहे.
प्रस्थापित जागतिक व्यवस्थेला दिलेला हा तडाखा एका बहुध्रुवीय जगाच्या उदयाची लक्षणे दाखवत आहे, जिथे पारंपारिक महासत्तांना प्रादेशिक शक्तींकडून कडवे आव्हान मिळत आहे. सध्याची परिस्थिती पाहता, जग मुत्सद्दी तोडग्यापेक्षा एका अनियंत्रित लष्करी संघर्षाच्या दिशेने वेगाने सरकत आहे असे वाटते. भारत आपली सामरिक स्वायत्तता जपण्याचा प्रयत्न करत असला, तरी पश्चिम आशियातील ही अराजकता भारताच्या अर्थव्यवस्थेची मोठी कसोटी पाहणारी ठरेल.#IranUSConflict #GlobalEconomy #OilPrices #Geopolitics #MiddleEastCrisis #IndiaEconomy #WorldWar3Trends
Post Views: 9
[ads2]
Leave a Reply