अमेरिका आणि इराण यांच्यातील वाढत्या तणावाच्या पार्श्वभूमीवर अलीकडेच समोर आलेल्या एका गुप्त अहवालाने आंतरराष्ट्रीय राजकारणात मोठी खळबळ उडवली आहे. सार्वजनिक स्तरावर युद्धविराम आणि शांततेबाबत चर्चा सुरू असताना, अमेरिकेने इराणमध्ये गुप्त कमांडो कारवाईची तयारी सुरू केल्याचा दावा या लीक झालेल्या अहवालात करण्यात आला आहे. हा अहवाल प्रथम द वॉशिंग्टन पोस्ट या आंतरराष्ट्रीय वृत्तसंस्थेमार्फत समोर आला असून त्यातील माहितीमुळे मध्यपूर्वेतील परिस्थिती अधिक संवेदनशील बनली आहे.
गुप्त लष्करी कारवाईची शक्यता
अहवालानुसार, अमेरिकेचे संरक्षण मंत्रालय अर्थात पेंटागॉन इराणच्या सीमेत एक विशेष लष्करी मोहिम राबवण्याचा विचार करत आहे. या मोहिमेचा मुख्य उद्देश थेट युद्ध छेडणे नसून, सामरिक दबाव निर्माण करणे असल्याचे सांगितले जाते. विशेषतः होर्मूझ सामुद्रधुनीवरील नियंत्रण किंवा प्रभाव वाढवण्यासाठी एका महत्त्वाच्या बेटावर कब्जा मिळवण्याचा अमेरिकेचा विचार असल्याचे सूचित करण्यात आले आहे. होर्मूझ सामुद्रधुनी ही जगातील सर्वात महत्त्वाच्या तेलवाहतुकीच्या मार्गांपैकी एक मानली जाते. जगातील मोठ्या प्रमाणावर कच्चे तेल या मार्गाने वाहतूक केले जाते. त्यामुळे या क्षेत्रावर नियंत्रण मिळवणे म्हणजे जागतिक ऊर्जा बाजारावर प्रभाव टाकण्यासारखे आहे. त्यामुळे अमेरिकेची संभाव्य कारवाई केवळ प्रादेशिक नाही तर जागतिक परिणाम करणारी ठरू शकते.
संभाव्य लक्ष्य – लाराक बेट
या गुप्त योजनेत इराणच्या लाराक बेटाचा विशेष उल्लेख करण्यात आला आहे. पर्शियन गल्फमध्ये असलेले हे बेट जहाजांच्या हालचालींवर लक्ष ठेवण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे मानले जाते. या बेटावर नियंत्रण मिळवले तर होर्मूझ सामुद्रधुनीतून जाणाऱ्या तेलवाहू जहाजांवर देखरेख ठेवणे सोपे होईल, असे तज्ज्ञांचे मत आहे. लाराक बेटाचे भौगोलिक स्थान इतके संवेदनशील आहे की तेथून समुद्री वाहतुकीवर प्रभाव टाकणे शक्य होते. त्यामुळेच या बेटाला संभाव्य लष्करी लक्ष्य मानले जात असल्याची चर्चा सुरू आहे.
इराणची तीव्र प्रतिक्रिया
अमेरिकेच्या संभाव्य कारवाईबाबत इराणच्या लष्करी अधिकाऱ्यांनी कठोर भूमिका घेतली आहे. इराणी सैन्याने स्पष्ट इशारा दिला आहे की त्यांच्या भूमीवर अमेरिकेने पाऊल ठेवण्याचा प्रयत्न केला तर त्याचे गंभीर परिणाम होतील. अशा कोणत्याही कारवाईत अमेरिकन सैन्याला मोठ्या प्रमाणावर नुकसान सहन करावे लागेल, असा दावा इराणने केला आहे.
इराणचे म्हणणे आहे की त्यांनी आपल्या सीमांचे आणि बेटांचे संरक्षण करण्यासाठी व्यापक तयारी केली आहे. इराणच्या नेतृत्वाने याला राष्ट्रीय सार्वभौमत्वाचा प्रश्न मानत कठोर प्रतिकार करण्याची भूमिका घेतली आहे.
इराणची लष्करी तयारी
या व्हिडिओ विश्लेषणात इराणने गेल्या काही वर्षांत केलेल्या संरक्षणात्मक तयारीवर विशेष भर देण्यात आला आहे. पर्शियन गल्फ परिसरातील बेटांवर इराणने क्षेपणास्त्र प्रणाली, ड्रोन तंत्रज्ञान आणि नौदल तैनात केले आहे. संभाव्य आक्रमणाला प्रत्युत्तर देण्यासाठी जलद प्रतिसाद देणारी यंत्रणा तयार ठेवण्यात आली असल्याचे सांगितले जाते.
विशेषतः समुद्री हल्ल्यांना रोखण्यासाठी अँटी-शिप मिसाईल्स, ड्रोन निगराणी प्रणाली आणि जलद गतीने हालचाल करणाऱ्या नौका तैनात करण्यात आल्या आहेत. त्यामुळे कोणत्याही बाह्य शक्तीसाठी या भागात थेट लष्करी कारवाई करणे अत्यंत धोकादायक ठरू शकते.
तणावाच्या पार्श्वभूमीवर राजनैतिक प्रयत्न
लष्करी तणाव वाढत असला तरी पडद्यामागे राजनैतिक प्रयत्न सुरू असल्याचेही या अहवालात नमूद करण्यात आले आहे. काही मध्यस्थ देश परिस्थिती नियंत्रणात ठेवण्याचा प्रयत्न करत आहेत. विशेषतः पाकिस्तानसारख्या देशांकडून दोन्ही राष्ट्रांमध्ये संवाद सुरू ठेवण्याचे प्रयत्न होत असल्याचे संकेत मिळत आहेत.
तज्ज्ञांच्या मते, मध्यपूर्वेत मोठा संघर्ष टाळण्यासाठी संवाद आणि कूटनीतीच एकमेव मार्ग ठरू शकतो. कारण थेट युद्ध झाल्यास त्याचा परिणाम केवळ अमेरिका आणि इराणपुरता मर्यादित राहणार नाही, तर जागतिक अर्थव्यवस्था, तेल बाजार आणि आंतरराष्ट्रीय सुरक्षेवर गंभीर परिणाम होऊ शकतात.
इराणमधील परिस्थिती — जमिनीवरील वास्तव
या व्हिडिओमध्ये इराणमधील क़ोम शहरातून पत्रकार जमीर अब्बास यांची मुलाखतही दाखवण्यात आली आहे. त्यांच्या मते, बाहेरून तणावपूर्ण परिस्थितीचे चित्र रंगवले जात असले तरी देशातील सामान्य जीवन मोठ्या प्रमाणावर सुरळीत सुरू आहे. नागरिकांमध्ये चिंता असली तरी घबराटीचे वातावरण नाही.
अब्बास यांच्या म्हणण्यानुसार, इराणची जनता दीर्घकाळ निर्बंध आणि तणावपूर्ण परिस्थितीला सामोरी गेली असल्यामुळे संभाव्य संघर्षासाठी मानसिकदृष्ट्या तयार आहे. जर जमिनीवरील युद्धाची वेळ आली तर देश प्रतिकार करण्यास सक्षम असल्याचा विश्वास स्थानिक लोकांमध्ये दिसून येतो.
जागतिक परिणामांची शक्यता
जर अमेरिकेने प्रत्यक्षात अशी गुप्त लष्करी कारवाई केली तर त्याचे दूरगामी परिणाम होऊ शकतात. होर्मूझ सामुद्रधुनीत तणाव वाढल्यास जागतिक तेल पुरवठा विस्कळीत होण्याची शक्यता आहे. यामुळे तेलाच्या किमतीत मोठी वाढ होऊन जगभरातील अर्थव्यवस्थांवर परिणाम होऊ शकतो.
तसेच मध्यपूर्वेतील इतर देशही या संघर्षात ओढले जाण्याचा धोका निर्माण होऊ शकतो. त्यामुळे परिस्थिती अत्यंत नाजूक टप्प्यावर असल्याचे आंतरराष्ट्रीय विश्लेषकांचे मत आहे.
निष्कर्ष
एकीकडे शांतता आणि युद्धविरामाच्या चर्चा सुरू असताना दुसरीकडे गुप्त लष्करी योजना तयार होत असल्याच्या बातम्यांमुळे अमेरिका-इराण संबंधांतील अविश्वास स्पष्ट दिसून येतो. लाराक बेटासारख्या सामरिक ठिकाणांवर नियंत्रण मिळवण्याच्या शक्यतेमुळे तणाव अधिक वाढण्याची चिन्हे आहेत.
आता पुढील काळात राजनैतिक संवाद यशस्वी ठरतो की लष्करी संघर्षाचे सावट गडद होते, याकडे संपूर्ण जगाचे लक्ष लागले आहे. कारण या दोन देशांमधील संघर्ष हा केवळ प्रादेशिक प्रश्न नसून जागतिक स्थैर्याशी निगडित विषय बनला आहे.
