तज्ञांचा सल्ला; लक्ष्याशिवाय मोकळ्या वेळेचा आनंद घ्या:ओझे बनले छंद – शांतता सोडून प्रतिष्ठा आणि स्पर्धेच्या शर्यतीत मोकळे क्षण

अलीकडेच जेव्हा एका प्रसिद्ध हॉलिवूड सेलिब्रिटीला मुलाखतीत विचारण्यात आले की शूटिंगनंतर तणाव कमी करण्यासाठी ते कोणता छंद जोपासतात, तेव्हा त्यांचे उत्तर धक्कादायक होते. ते साधेपणाने म्हणाले, ‘मला कोणताही छंद नाही. मला मोकळ्या वेळेत काहीही न करणे आवडते, कारण छंद म्हणजे माझ्यासाठी आणखी एका कामाचा भार आहे.’ ग्लॅमरच्या जगाच्या दृष्टीने हे उत्तर विचित्र वाटू शकते, पण खरे सांगायचे तर हा एक अत्यंत दिलासादायक विचार आहे. अमेरिकन लेखिका मीहिका बरुआ म्हणतात, आजकाल आपण आपल्या फावल्या वेळेला म्हणजेच ‘लीजर टाइम’लाही अशा प्रकारे व्यवस्थित करायला सुरुवात केली आहे, जणू आपले जीवन याच गोष्टींवर अवलंबून आहे. स्कीइंग, रनिंग क्लब, डान्स, टेनिस, ॲक्टिंग, हायकिंग, सर्फिंगपासून ते रॉक क्लाइंबिंगपर्यंत… ही यादी संपतच नाही. हळूहळू अनेक छंद जोपासणे हे ‘स्टेटस सिंबॉल’ बनून जाते. तुमच्याकडे पैसा, वेळ आणि ऊर्जा सर्व काही भरपूर आहे, हे समाजाला दाखवण्याचे हे एक साधन बनले आहे. पण प्रश्न हा आहे की, आपण खरोखरच त्यांचा आनंद घेऊ शकतो का? नुकत्याच स्लोव्हेनियाच्या ट्रिपवरून परतलेल्या मीहिका सांगतात, ‘पॅडलबोर्डिंग, हायकिंग, पॅराग्लायडिंगने भरलेल्या या प्रवासाचा परिणाम असा झाला की, तिसऱ्या दिवशी पेनकिलर्स घ्यावी लागली. थकव्यामुळे ब्रेक मागितल्यावर निरुत्साहीपणाचा टोमणा मिळाला. तेव्हा जाणवले की, मी हे यासाठी केले नाही कारण मला त्यात रस होता, तर यासाठी की समाजात दिसण्यासाठी हे ‘गरजेचे’ वाटत होते.’ फिटनेस एक्सपर्ट पॉलीन अलोंसो म्हणतात की, सोशल मीडिया आणि वेलनेस कल्चरच्या काळात छंद आणि फिटनेसही स्पर्धा बनले आहेत. आता लोक विचार करतात की कोणती कृती त्यांना सर्वात यशस्वी दाखवेल. मॅरेथॉनपासून ते फिटनेस ट्रॅकर्सने प्रत्येक पाऊल मोजण्यापर्यंत, सर्व काही यश सिद्ध करण्याचे साधन बनले आहे. व्यायामाचा उद्देश केवळ आनंद राहिला नाही, तर स्वतःला सतत चांगले दाखवण्याचा दबावही त्याला जोडला गेला आहे. ‘ब्रेक’चा उद्देश तणावातून आराम मिळवणे असावा, थकवा नव्हे एएलएस प्रायव्हेट या लक्झरी ॲडव्हेंचर टूर्स आयोजित करणाऱ्या फर्मच्या बेला सायमन यांचे मत आहे की, सुट्ट्या आणि खेळांचा खरा उद्देश शहराच्या धावपळीतून मानसिक विश्रांती घेणे हा असावा, तिथेही कामगिरी करणे नव्हे. जेव्हा आपण निवांत क्षणांमध्येही ‘नंबर वन’ बनण्याच्या किंवा इतरांपेक्षा चांगले दिसण्याच्या स्पर्धेत गुंततो, तेव्हा आरामाऐवजी ताण मिळतो. परिणामी, शरीर आणि मन थकून जातात. पॉलीन म्हणतात, ‘आपले क्रियाकलाप किंवा फिटनेस रेकॉर्ड प्रत्येक वेळी सोशल मीडियावर शेअर करणे टाळा. यामुळे कामगिरीचा दबाव कमी होईल. कधीकधी ध्येयाशिवाय फिरण्याचा किंवा मोकळा वेळ घालवण्याचा आनंदही घ्या. अशी कामे निवडा ज्यात विजय, क्रमांक किंवा यशाची चिंता नसेल, तर अनुभव आणि आनंदाला महत्त्व असेल.’